શું ઊંઘનો અભાવ હાઈ બ્લડ પ્રેશરનું જોખમ વધારે છે?

સ્વસ્થ અને રોગમુક્ત શરીર માટે પૌષ્ટિક આહાર અને દૈનિક શારીરિક શ્રમ જેટલો અગત્યનો છે, એટલી જ મહત્વપૂર્ણ ઊંઘ પણ છે. વર્તમાન સમયમાં ઘણા લોકો ઉત્તમ ખોરાક લેવા છતાં સતત થાક અને સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓથી પીડાતા હોય છે, જેની પાછળનું મુખ્ય કારણ ઊંઘનો અભાવ છે. ખાસ કરીને યુવા પેઢીમાં મોડે સુધી જાગવાની અને અધૂરી ઊંઘ લેવાની કુટેવ હાઈ બ્લડ પ્રેશરના કિસ્સાઓ ઝડપથી વધારી રહી છે. ઊંઘ એ માત્ર શરીરનો વિરામ નથી, પરંતુ તે આપણા મન, મગજ અને આંતરિક અંગોને પુનઃઉર્જાવાન બનાવતી કુદરતી પ્રક્રિયા છે.

જોકે, માત્ર પથારીમાં પડ્યા રહેવું એ સારી ઊંઘની ગેરંટી નથી. તમારી ઊંઘની દિનચર્યા, સૂતા પહેલાં આહાર અને પીણાંની પસંદગી, ઊંઘનો સમયગાળો અને તેની ગુણવત્તા આ બધું જ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. રાત્રે વારંવાર જાગી જવું કે નસકોરાં બોલાવવા જેવી બાબતો ઊંઘની ગુણવત્તા બગાડે છે, જેનાથી ભવિષ્યમાં હાઈ બ્લડ પ્રેશરનું જોખમ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે.

ઊંઘ અને બ્લડ પ્રેશર વચ્ચેનો વૈજ્ઞાનિક સંબંધ

મેડિકલ સાયન્સ અને ઇન્ટરનલ મેડિસિન વિભાગના તબીબી નિષ્ણાત ડોક્ટરોના મતે, રાત્રિ દરમિયાન જ્યારે આપણું શરીર ઘેરી ઊંઘમાં હોય છે, ત્યારે બ્લડ પ્રેશર સ્વાભાવિક રીતે ઘટે છે. આ સ્થિતિને તબીબી ભાષામાં ‘નોક્ટર્નલ ડિપિંગ’ કહેવામાં આવે છે, જે હૃદય અને રક્તવાહિનીઓને આરામ આપે છે.

જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ સતત ઓછી ઊંઘ લે છે અથવા તેની ઊંઘ વારંવાર તૂટે છે, ત્યારે શરીરમાં સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ એટલે કે કોર્ટિસોલ અને એડ્રેનાલિનનું પ્રમાણ અસામાન્ય રીતે વધી જાય છે. આ વધેલા સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ હૃદયના ધબકારા ઝડપી બનાવે છે અને રક્તવાહિનીઓને સંકોચે છે. લાંબા ગાળે આ સ્થિતિ કાયમી હાઈ બ્લડ પ્રેશર (હાયપરટેન્શન) માં પરિણમે છે, જે હાર્ટ એટેક અને બ્રેઈન સ્ટ્રોકનું કારણ બની શકે છે.

શું ઊંઘનો અભાવ બ્લડ પ્રેશર માટે જોખમી છે?

ડોક્ટરોના સ્પષ્ટ આકલન મુજબ, જો તમને પહેલેથી જ હાઈ બ્લડ પ્રેશરની સમસ્યા હોય અને તમે દરરોજ ઓછામાં ઓછી ૭ થી ૮ કલાકની ગુણવત્તાયુક્ત ઊંઘ ન લો, તો તે પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર બનાવી શકે છે. પૂરતી ઊંઘ ન મળવાથી રક્તવાહિનીઓની અંદરની લાઈનિંગ (Endothelium) પર વિપરીત અસર પડે છે. આ પ્રક્રિયા ધીમે-ધીમે અને સાયલન્ટ રીતે શરીરના આંતરિક અંગોને નુકસાન પહોંચાડે છે, જેનાથી બ્લડ પ્રેશરની દવાઓની અસર પણ ઘટી જાય છે.

ઊંઘના અભાવના લક્ષણો: શરીર કેવી રીતે આપે છે સંકેત?

જો તમને રાત્રે પૂરતી અથવા ગુણવત્તાયુક્ત ઊંઘ નથી મળી રહી, તો તમારું શરીર સવારે જાગતાની સાથે જ કેટલાક સ્પષ્ટ સંકેતો આપવાનું શરૂ કરે છે:

૧. સવારે સુસ્તી અને આળસ: આખી રાત પથારીમાં રહ્યા પછી પણ સવારે ઉઠતી વખતે ભારે થાક, આળસ અને સુસ્તી અનુભવાવી.

૨. આંખોમાં મુશ્કેલી: સવારે આંખોમાં ભારેપણું, બળતરા, લાલાશ અથવા આંખો નીચે કાળા કુંડાળા દેખાવા.

૩. માથાનો દુખાવો: સવારે જાગતાની સાથે જ મગજ ભારે લાગવું અથવા માથામાં સતત હળવો દુખાવો થવો, જે બ્લડ પ્રેશર વધવાનો પણ પ્રારંભિક સંકેત હોઈ શકે છે.

૪. બેચેની અને અસ્વસ્થતા: પૂરતી ઊંઘ બાદ પણ શરીરમાં સ્ફૂર્તિનો અભાવ રહેવો અને દિવસભર આંતરિક બેચેની કે ચીડચીડાપણું અનુભવવું.

તંદુરસ્ત હૃદય અને નિયંત્રિત બ્લડ પ્રેશર માટે દરરોજ નિશ્ચિત સમયે ઊંઘવું, રાત્રે સ્ક્રીન ટાઈમ ઘટાડવો અને સુતા પહેલા કેફીનયુક્ત પદાર્થોથી દૂર રહેવું અત્યંત જરૂરી છે.