અમેરિકા અને યુરોપ વચ્ચે વેપાર યુદ્ધ ભડકવાની શક્યતા, ટ્રમ્પે આપ્યા તપાસના આદેશ
અમેરિકા અને યુરોપિયન યુનિયન (EU) વચ્ચે વેપાર મોરચે તણાવ ફરી એકવાર ચરમસીમા પર પહોંચી ગયો છે. અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પએ યુરોપિયન યુનિયનના વેપારી વ્યવહારો સામે કડક અને આક્રમક વલણ અપનાવતા સત્તાવાર રીતે ટ્રેડ ઇન્વેસ્ટિગેશન (વેપાર તપાસ) ના આદેશ આપી દીધા છે. આ કડક નિર્ણય બાદ વૈશ્વિક રાજકારણ અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં હલચલ મચી ગઈ છે. ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં કહ્યું છે કે અમેરિકા હવે યુરોપની ‘નાણાકીય તિજોરી’ કે એટીએમની જેમ કામ નહીં કરે, જ્યાંથી અન્ય દેશો અમેરિકી હિતોના ભોગે નફો કમાતા રહે.
શું છે આખો મામલો અને ટ્રમ્પની નારાજગીનું કારણ?
વ્હાઇટ હાઉસમાંથી સામે આવેલી માહિતી મુજબ, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ લાંબા સમયથી અમેરિકા અને યુરોપિયન યુનિયન વચ્ચે ચાલી રહેલી વેપાર ખાધ (Trade Deficit) થી અસંતુષ્ટ રહ્યા છે. તેમનું માનવું છે કે અમેરિકી ઉત્પાદનો પર યુરોપિયન દેશો દ્વારા લાદવામાં આવતા ઊંચા આયાત શુલ્ક (Tariffs) અને સખત વેપારી નિયમો અમેરિકી કંપનીઓ અને ખેડૂતો સાથે બહુ મોટો અન્યાય છે.
ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્રનો સ્પષ્ટ આરોપ છે કે યુરોપિયન યુનિયન અમેરિકાને તેના બજારોમાં તો સરળતાથી ઘૂસણખોરી કરવા દે છે, પરંતુ જ્યારે અમેરિકી સામાન યુરોપમાં વેચવાની વાત આવે છે, ત્યારે અવનવા ટેકનિકલ અને કાનૂની અવરોધો ઊભા કરવામાં આવે છે. આ પક્ષપાતી વલણ અને અમેરિકી અર્થવ્યવસ્થાને નુકસાન પહોંચાડતી નીતિઓની ઊંડાણપૂર્વક તપાસ કરવા માટે હવે સત્તાવાર તપાસના આદેશ આપવામાં આવ્યા છે.
“યુરોપ આપણી તિજોરી નથી”: આક્રમક તેવર
પોતાની જાણીતી આક્રમક શૈલીમાં મીડિયા અને જનતાને સંબોધતા રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પે સ્પષ્ટ કરી દીધું કે અમેરિકી નાગરિકોના ટેક્સના નાણાં અને વેપારી ફાયદાઓ હવે આમ જ લૂંટાવવા દેવામાં આવશે નહીં. તેમણે કહ્યું, “વર્ષોથી એવું ચાલતું આવ્યું છે કે યુરોપ આપણા બજારોનો ફાયદો ઉઠાવે છે, આપણા ખેડૂતોને પરેશાન કરે છે અને અમેરિકી કંપનીઓ પર અનુચિત પ્રતિબંધો લાદે છે. પરંતુ હવે આવું નહીં ચાલે. અમેરિકા યુરોપની તિજોરી નથી કે કોઈ પણ આવે અને પોતાની મરજીથી પૈસા કે વેપારી લાભ કાઢીને લઈ જાય.”
ટ્રમ્પના આ નિવેદનથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તેમનું પ્રશાસન હવે યુરોપિયન યુનિયન સાથે કોઈપણ પ્રકારના રાહતવાળા કરારના મૂડમાં નથી. અમેરિકા હવે ‘અમેરિકા ફર્સ્ટ’ (America First) નીતિ હેઠળ પોતાના વેપારી હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે તમામ શક્ય કડક પગલાં લેવા માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર છે.
યુરોપિયન યુનિયનની પ્રતિક્રિયા અને સંભવિત વેપાર યુદ્ધ
અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિના આ આદેશથી બ્રસેલ્સ (EU મુખ્યાલય) માં ખળભળાટ મચી ગયો છે. યુરોપિયન અધિકારીઓએ ટ્રમ્પના આ પગલાને અન્યાયી અને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર નિયમોની વિરુદ્ધ ગણાવ્યું છે. EU ભારપૂર્વક જણાવે છે કે તે તેના બજારોનું રક્ષણ કરવા માટે સંપૂર્ણપણે સક્ષમ છે અને ચેતવણી આપે છે કે જો યુએસ તેની કંપનીઓ અથવા ઉત્પાદનો પર કોઈ નવો, એકપક્ષીય કર લાદે છે, તો તે મજબૂત અને નિર્ણાયક પ્રતિભાવ આપશે.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો આગામી દિવસોમાં બંને મહાસત્તાઓ વચ્ચે વાતચીતથી મામલો નહીં ઉકેલાય, તો દુનિયા ફરી એકવાર ખતરનાક ‘ટ્રેડ વૉર’ એટલે કે વેપાર યુદ્ધની ઝપેટમાં આવી શકે છે. જેનાથી માત્ર બંને પક્ષોની અર્થવ્યવસ્થાઓ પ્રભાવિત થશે નહીં, પરંતુ તેની અસર સમગ્ર વૈશ્વિક સપ્લાય ચેઇન (Global Supply Chain) અને શેર બજારો પર પણ પડી શકે છે.
વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા પર તોળાતું નવું જોખમ
અમેરિકા અને યુરોપ વચ્ચેના આ વધતા વેપારી તણાવે દુનિયાભરના અર્થશાસ્ત્રીઓની ચિંતા વધારી દીધી છે. પહેલેથી જ મોંઘવારી અને ભૌગોલિક રાજકીય સંઘર્ષો (જેમ કે રશિયા-યુક્રેન અને મધ્ય પૂર્વનો તણાવ) સામે ઝઝૂમી રહેલી વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા માટે આ નવું ટ્રેડ વૉર કોઈ મોટા આંચકાથી ઓછું નહીં હોય. ઓટોમોબાઈલ, ટેકનોલોજી, કૃષિ અને વાઈન જેવા અનેક મોટા ઉદ્યોગો પર તેની સીધી અસર પડવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.
તેમ છતાં, રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ દ્વારા જારી કરાયેલા તપાસ આદેશથી સ્પષ્ટ થાય છે કે વોશિંગ્ટન અને બ્રસેલ્સ વચ્ચેના સંબંધો વધુને વધુ તણાવપૂર્ણ બનવાના છે. યુરોપિયન યુનિયન અમેરિકાના આ કડક વલણનો કેવી પ્રતિક્રિયા આપે છે અને રાજદ્વારી વાતચીત દ્વારા વિવાદનો ઉકેલ શોધી શકાય છે કે કેમ તે જોવાનું બાકી છે.
