સાવધાન! તમારા ખોરાકમાં રહેલા પ્રિઝર્વેટિવ્સ વધારી શકે છે કેન્સર અને ડાયાબિટીસનું જોખમ: નવા સંશોધનમાં મોટો ખુલાસો
તાજેતરમાં થયેલા કેટલાક મોટા વૈજ્ઞાનિક સંશોધનોએ આપણા દૈનિક આહારમાં સમાવિષ્ટ ‘ફૂડ એડિટિવ્સ’ અને પ્રિઝર્વેટિવ્સ (પરિરક્ષકો) અંગે ગંભીર ચેતવણી જારી કરી છે. ફ્રાન્સમાં કરવામાં આવેલા બે મોટા અભ્યાસો અનુસાર, પ્રોસેસ્ડ ફૂડમાં વપરાતા કેટલાક સામાન્ય પ્રિઝર્વેટિવ્સનો સીધો સંબંધ કેન્સર અને ટાઈપ 2 ડાયાબિટીસના વધતા જોખમ સાથે જોવા મળ્યો છે.
પોટેશિયમ સોર્બેટ અને નાઈટ્રેટ્સનું વધતું જોખમ
સંશોધકોએ શોધી કાઢ્યું છે કે પોટેશિયમ સોર્બેટ (Potassium Sorbate), જેનો ઉપયોગ સામાન્ય રીતે ફૂગ રોકવા માટે થાય છે, તે ડાયાબિટીસનું જોખમ બમણું કરી શકે છે. આ ઉપરાંત, ‘ધ બીએમજે’ (The BMJ) માં પ્રકાશિત એક અભ્યાસ અનુસાર, પોટેશિયમ સોર્બેટના વધુ પડતા સેવનથી સ્તન કેન્સર (Breast Cancer) ના જોખમમાં 26% નો વધારો જોવા મળ્યો છે.
તેવી જ રીતે, માંસને સુરક્ષિત રાખવા માટે વપરાતા સોડિયમ નાઈટ્રાઈટ (Sodium Nitrite) ને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના જોખમમાં 32% ના વધારા સાથે જોડવામાં આવ્યું છે. નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે આ સંયોજનો શરીરમાં સોજો (Inflammation) અને રોગપ્રતિકારક પ્રતિક્રિયાઓમાં ફેરફાર કરીને કેન્સરના વિકાસને વેગ આપી શકે છે.
ટાઇટેનિયમ ડાયોક્સાઇડ અને ઇમલ્સિફાયર્સ પર પ્રતિબંધ
યુરોપિયન યુનિયન (EU) એ 2022 માં ટાઇટેનિયમ ડાયોક્સાઇડ (TiO2) ને ફૂડ એડિટિવ તરીકે પ્રતિબંધિત કરી દીધું હતું, કારણ કે તેને મનુષ્યો માટે ઝેરી માનવામાં આવ્યું હતું. સ્ત્રોતો અનુસાર, આ રસાયણ માત્ર ખોરાકમાં જ નહીં, પરંતુ દવાઓ, ટૂથપેસ્ટ અને લિપ બામ જેવી પર્સનલ કેર પ્રોડક્ટ્સમાં પણ જોવા મળે છે, જેના કારણે માનવીઓમાં તેનો ‘એગ્રીગેટેડ એક્સપોઝર’ (કુલ સંપર્ક) વધી જાય છે.
આ સાથે, ઇમલ્સિફાયર્સ (Emulsifiers) જેમ કે મોનો- અને ડિગ્લિસરાઈડ્સ (E471) અને કારગીનન (Carrageenan) ને પણ સ્તન અને પ્રોસ્ટેટ કેન્સરના ઉચ્ચ જોખમ સાથે જોડવામાં આવ્યા છે.
અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ (UPF): બાળકો માટે ‘ટીકતો બોમ્બ’
અલ્ટ્રા-પ્રોસેસ્ડ ફૂડ જેમ કે પેક કરેલા સ્નેક્સ, સોફ્ટ ડ્રિંક્સ અને રેડી-ટુ-ઈટ ભોજન આજે જીવનશૈલીનો મોટો હિસ્સો બની ગયા છે. અમેરિકા અને બ્રિટન જેવા દેશોમાં લોકો તેમની દૈનિક કેલરીનો લગભગ 57-58% હિસ્સો આ જ ખાદ્ય પદાર્થોમાંથી મેળવે છે. નિષ્ણાતોએ ચેતવણી આપી છે કે આ ખાદ્ય પદાર્થો બાળકો માટે ‘ટિકિંગ ટાઇમ બોમ્બ’ સમાન છે, જે ભવિષ્યમાં મેદસ્વીતા, હૃદય રોગ અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય વિકારોનું કારણ બની શકે છે.
શું બ્રેડ ખાવી સુરક્ષિત છે?
જ્યાં એક તરફ ઘણા એડિટિવ્સ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે, ત્યાં બ્રેડ (ખાસ કરીને હોલ-ગ્રેન બ્રેડ) ના સેવનને લઈને રાહતના સમાચાર છે. એક વ્યાપક મેટા-વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે બ્રેડના સેવન અને કેન્સરના જોખમ વચ્ચે કોઈ સીધો સંબંધ નથી. તેનાથી વિપરીત, હોલ-ગ્રેન બ્રેડનું સેવન કોલોરેક્ટલ કેન્સરના જોખમને ઘટાડવામાં અને આયુષ્ય વધારવામાં મદદરૂપ સાબિત થયું છે.
નિષ્ણાતોનો અભિપ્રાય: કારણ કે માત્ર સંબંધ?
જોકે આ અભ્યાસો ડરામણા હોઈ શકે છે, પરંતુ ઘણા નિષ્ણાતો માને છે કે આ માત્ર ‘અવલોકનાત્મક અભ્યાસ’ (Observational studies) છે, જે માત્ર સંબંધ દર્શાવે છે, સીધું કારણ અને અસર નહીં. ઉદાહરણ તરીકે, આલ્કોહોલમાં રહેલા સલ્ફાઈટ્સનો સંબંધ કેન્સર સાથે હોઈ શકે છે, પરંતુ તે આલ્કોહોલની પોતાની હાનિકારક અસરોને કારણે પણ હોઈ શકે છે.
નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે ગ્રાહકોએ અતિશય પ્રોસેસ્ડ ખોરાકને બદલે કુદરતી અને બિન-પ્રોસેસ્ડ (Unprocessed) ખાદ્ય પદાર્થોને પ્રાથમિકતા આપવી જોઈએ.
