મતદાતા નોંધણી પ્રક્રિયા થશે સરળ: ફોર્મ ૬ સાથે ઘોષણા ફોર્મ જોડવાનો ચૂંટણી પંચનો મહત્વનો નિર્ણય
ટણી પ્રક્રિયામાં પારદર્શિતા લાવવા અને મતદાતા યાદીઓને સુધારવા માટે હાથ ધરવામાં આવતી સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) પ્રક્રિયા અંગે ચાલી રહેલા વિવાદ વચ્ચે અગત્યના અહેવાલો સામે આવ્યા છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, બિહાર અને આસામ સહિત દેશના ૧૨ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં SIR લાગુ કરવા માટેનો નિર્ણય મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) અને બંને ચૂંટણી કમિશનરોની સર્વસંમતિથી જ લેવામાં આવ્યો હતો. કમિશનની અંદર નિર્ણયો અંગે અસંમતિ હોવાના માધ્યમોના અહેવાલો સામે આવ્યા બાદ સૂત્રોએ આ સ્પષ્ટતા કરી છે.
સર્વસંમતિથી લેવાયા તમામ મહત્વના નિર્ણયો
ઉચ્ચ સત્તાવાર સૂત્રોએ ખુલાસો કર્યો છે કે બિહાર માટેના ખાસ SIR આદેશો, આસામ માટેના આદેશો તથા અન્ય ૧૨ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટેના આદેશો ચૂંટણી કમિશનરો અને મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર દ્વારા સંયુક્તપણે અને સર્વાનુમતે મંજૂર કરવામાં આવ્યા હતા. આ ઉપરાંત, દેશના કુલ ૧૯ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો માટે આ જ પ્રક્રિયા હેઠળ વિવિધ ઓર્ડર મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે.
કમિશન તરફથી મંજૂર કરાયેલા આદેશોમાં એક વિશેષ ઘોષણા ફોર્મ (Declaration Form) નો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે. હવેથી નવા મતદારો તરીકે નામ નોંધાવવા માંગતા નાગરિકોએ ફોર્મ ૬ સાથે આ ઘોષણા ફોર્મ સબમિટ કરવું ફરજિયાત રહેશે. આ સુધારાનો મુખ્ય હેતુ બિનજરૂરી કાગળકામ ઘટાડવાનો અને સામાન્ય નાગરિકો માટે નોંધણી પ્રક્રિયાને અત્યંત સુગમ અને સરળ બનાવવાનો છે.
કાયદાકીય સમર્થન અને સુપ્રીમ કોર્ટનો ચુકાદો
ચૂંટણી પંચનું આ ક્રાંતિકારી પગલું ૧૯૫૦ના લોક પ્રતિનિધિત્વ અધિનિયમની કલમ ૨૧(૩) હેઠળ લેવામાં આવ્યું છે. આ કાયદાકીય જોગવાઈને દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત એટલે કે સુપ્રીમ કોર્ટે પણ સમર્થન આપેલું છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, તાજેતરમાં ‘ધ ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસ’ ના એક તપાસ અહેવાલમાં એવો સનસનાટીભર્યો આરોપ મૂકવામાં આવ્યો હતો કે ચૂંટણી પંચના ત્રણમાંથી બે કમિશનરોએ SIR પ્રક્રિયા પર લેવાયેલા અમુક નિર્ણયો સામે લેખિતમાં વાંધો ઉઠાવ્યો હતો. આ અહેવાલ બહાર આવ્યા બાદ રાજકીય અને કાયદાકીય વર્તુળોમાં મોટી ચર્ચા જાગી હતી.
‘ચેક એન્ડ બેલેન્સ’ એ બંધારણીય સંસ્થાની સામાન્ય પ્રક્રિયા
અહેવાલોમાં કરાયેલા દાવાઓને ફગાવતા સૂત્રોએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ચૂંટણી પંચ જેવી બહુ-સભ્ય બંધારણીય સંસ્થામાં આંતરિક ચર્ચા, ચકાસણી અને સંતુલન (Internal Checks and Balances) જાળવવું એ એક અત્યંત સામાન્ય અને સ્વસ્થ પ્રક્રિયા છે. નિર્ણયો પહેલાં થતી ચર્ચાઓને કમિશનર વચ્ચેનો વિવાદ ગણવો અયોગ્ય છે.
ચૂંટણી પંચે પોતાના સત્તાવાર વલણમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેની તમામ કામગીરી અને પ્રક્રિયાઓ ભારતીય બંધારણ, પ્રવર્તમાન કાયદાઓ અને કમિશન દ્વારા સમયાંતરે બહાર પાડવામાં આવેલા માર્ગદર્શક નિર્દેશો અનુસાર જ સંપૂર્ણ પારદર્શક રીતે કરવામાં આવી છે. આ નિર્ણયથી ચૂંટણી પ્રક્રિયા વધુ મજબૂત બનશે.
