FASTagના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર: દિવ્યાંગ વાહનચાલકોને હવે 5 વર્ષ સુધી ટોલ છૂટ, જાણો નવા નિયમો
નેશનલ હાઈવે પર વાહન લઈને મુસાફરી કરતા લોકો માટે FASTag હવે રોજિંદી વ્યવસ્થાનો એક મહત્વનો ભાગ બની ગયો છે. ટોલ પ્લાઝા પર રોકાયા વગર ટોલ ચૂકવણી કરવાની સુવિધાને કારણે મુસાફરીનો સમય પણ બચી રહ્યો છે. જોકે, દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓ માટે ટોલ છૂટ સાથે જોડાયેલા FASTagના નિયમોમાં હવે મહત્વનો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે.
કેન્દ્ર સરકારના માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલયે દિવ્યાંગજન અને Persons with Disabilities (PwD) માટે આપવામાં આવતા Exempted FASTagની જારી કરવાની અને રિન્યૂ કરવાની પ્રક્રિયામાં ફેરફાર કર્યો છે. નવા નિયમો 2 ઓક્ટોબર 2026થી અમલમાં આવ્યા છે. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે હવે આવા FASTagની માન્યતા દર વર્ષે રિન્યૂ કરાવવાની જગ્યાએ દિવ્યાંગતાની ટકાવારી પ્રમાણે 3 વર્ષ અથવા 5 વર્ષ સુધી રહેશે.
અત્યાર સુધી શું નિયમ હતો?
અગાઉ દિવ્યાંગજનને ટોલ છૂટ માટે મળતા Exempted FASTagને સામાન્ય રીતે દર વર્ષે રિન્યૂ કરાવવાની જરૂર પડતી હતી. એટલે કે પાત્ર વ્યક્તિએ સમયાંતરે દસ્તાવેજોની પ્રક્રિયા પૂર્ણ કરવી અને FASTagની છૂટ ચાલુ રાખવા માટે ફરીથી જરૂરી કાર્યવાહી કરવી પડતી હતી.
આ પ્રક્રિયામાં સમય અને કાગળપત્રોની જરૂરિયાત બંને વધી શકતી હતી. ખાસ કરીને એવા લોકો માટે, જેમને નિયમિત રીતે હાઈવે પર મુસાફરી કરવી પડે છે, દર વર્ષે રિન્યૂઅલ કરાવવાની પ્રક્રિયા વધારાની મુશ્કેલી બની શકે છે.
હવે સરકાર દ્વારા આ પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો છે. નવા નિયમો હેઠળ FASTagની માન્યતા હવે દિવ્યાંગતાના પ્રમાણના આધારે નક્કી થશે.
70થી 100 ટકા દિવ્યાંગતા હોય તો 5 વર્ષ સુધી માન્યતા
નવા નિયમમાં દિવ્યાંગતાની ટકાવારીને ખાસ મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે.
જો માન્ય દિવ્યાંગતા પ્રમાણપત્ર અથવા સંબંધિત દસ્તાવેજોમાં વ્યક્તિની દિવ્યાંગતા 70 ટકાથી 100 ટકા દર્શાવવામાં આવી હોય, તો તેના નામે આપવામાં આવતો Exempted FASTag 5 વર્ષ સુધી માન્ય રહેશે.
આનો સીધો અર્થ એ થયો કે પાત્ર વ્યક્તિને દર વર્ષે FASTagની ટોલ છૂટ માટે નવી પ્રક્રિયા કરવાની જરૂર નહીં પડે. FASTagની નિર્ધારિત સમયમર્યાદા પૂરી થયા પછી જ, પાત્રતા ચાલુ હોય તો રિન્યૂઅલની પ્રક્રિયા કરવી પડશે.
40થી 70 ટકા કરતાં ઓછી દિવ્યાંગતા માટે 3 વર્ષની માન્યતા
જો વ્યક્તિની દિવ્યાંગતા 40 ટકા કે તેથી વધુ પરંતુ 70 ટકાથી ઓછી હોય, તો Exempted FASTagની માન્યતા 3 વર્ષ રહેશે.
અહીં પણ નિયમનો મુખ્ય હેતુ એ જ છે કે પાત્ર લાભાર્થીઓને દર વર્ષે રિન્યૂઅલની પ્રક્રિયામાંથી પસાર થવું ન પડે. એટલે હવે FASTagની માન્યતા સીધી દિવ્યાંગતાની નોંધાયેલી ટકાવારી સાથે જોડવામાં આવી છે.
સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે નિર્ધારિત સમયગાળો પૂરો થયા બાદ FASTagને ફરી રિન્યૂ કરી શકાય છે, પરંતુ તે સમયે વ્યક્તિની પાત્રતા અને લાગુ પડતા નિયમોનું પાલન જરૂરી રહેશે.
કોને મળશે આ Exempted FASTag?
આ સુવિધા દરેક વાહનચાલક માટે નથી. આ ખાસ કરીને પાત્ર દિવ્યાંગજન અને PwD લાભાર્થીઓ માટે છે.
સરકારની નવી માર્ગદર્શિકા અનુસાર, શારીરિક દિવ્યાંગ વ્યક્તિઓના ઉપયોગ માટે ખાસ રીતે બનાવવામાં આવેલા અને તૈયાર કરવામાં આવેલા વાહનોને Exempted FASTag આપવામાં આવી શકે છે. આ ઉપરાંત ‘Divyangjan’ માલિકીના પ્રકાર હેઠળ નોંધાયેલા વાહનો માટે પણ નિયમો લાગુ પડે છે.
FASTag જારી કરતી વખતે દિવ્યાંગતાની ટકાવારી દર્શાવતા માન્ય Disability Certificate, UDID Card (Unique Disability Identity Card) અથવા લાગુ પડતા અન્ય દસ્તાવેજોના આધારે પાત્રતા નક્કી કરવામાં આવશે.
UDID અને જરૂરી દસ્તાવેજોનું મહત્વ
દિવ્યાંગજન માટે ટોલ છૂટ મેળવવા માટે યોગ્ય દસ્તાવેજો ખૂબ મહત્વના રહેશે. અરજી કરતી વખતે વ્યક્તિની દિવ્યાંગતાની ટકાવારી સ્પષ્ટ રીતે દર્શાવતો માન્ય દસ્તાવેજ જરૂરી બની શકે છે.
ખાસ કરીને UDID કાર્ડ અથવા માન્ય દિવ્યાંગતા પ્રમાણપત્રમાં નોંધાયેલી વિગતોના આધારે FASTagની માન્યતા નક્કી કરવામાં આવશે. તેથી અરજી કરતા પહેલાં દસ્તાવેજોમાં નામ, દિવ્યાંગતાની ટકાવારી અને અન્ય જરૂરી વિગતો યોગ્ય છે કે નહીં તે તપાસી લેવું ઉપયોગી રહેશે.
ખોટી રીતે ટોલ છૂટ લેવી ભારે પડી શકે
Exempted FASTagનો લાભ માત્ર પાત્ર વ્યક્તિ અને પાત્ર વાહન માટે જ છે. આ સુવિધાનો ઉપયોગ નિયમો અનુસાર થવો જરૂરી છે.
સરકારે નવી વ્યવસ્થામાં ટોલ છૂટને વધુ પારદર્શક અને વ્યવસ્થિત બનાવવાનો ઉદ્દેશ રાખ્યો છે. એટલે ખોટા દસ્તાવેજો, ખોટી માહિતી અથવા અયોગ્ય રીતે મળેલી ટોલ છૂટનો ઉપયોગ કરવાથી મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે. અગાઉની માર્ગદર્શિકાઓમાં પણ ખોટા ઉપયોગ અને દસ્તાવેજોની ચકાસણીને મહત્વ આપવામાં આવ્યું હતું.
આથી પાત્ર વ્યક્તિએ પોતાના નામે અને યોગ્ય દસ્તાવેજોના આધારે જ Exempted FASTag મેળવવો જોઈએ.
ટોલ પ્લાઝા પર શું ફાયદો થશે?
FASTagની મુખ્ય વ્યવસ્થા જ ટોલ પ્લાઝા પર રોકાણનો સમય ઘટાડવાની છે. Exempted FASTag ધરાવતા પાત્ર દિવ્યાંગજન માટે પણ ડિજિટલ વેરિફિકેશન અને ટોલ છૂટની પ્રક્રિયાને વધુ સરળ બનાવવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
નવી વ્યવસ્થાથી સૌથી મોટો વ્યવહારુ ફાયદો એ થઈ શકે છે કે પાત્ર વ્યક્તિને દર વર્ષે રિન્યૂઅલ માટેની પ્રક્રિયા કરવાની જરૂર નહીં પડે. 3 કે 5 વર્ષની માન્યતા મળવાથી દસ્તાવેજી પ્રક્રિયાનો ભાર ઓછો થઈ શકે છે.
સરકારના જણાવ્યા પ્રમાણે નવી માર્ગદર્શિકાનો હેતુ National Highway tolling systemને વધુ સુલભ, પારદર્શક અને વપરાશકર્તા માટે અનુકૂળ બનાવવાનો છે.
FASTagના નિયમોમાં 2026 દરમિયાન અન્ય ફેરફાર પણ થયા
FASTagને લઈને 2026માં માત્ર દિવ્યાંગજન માટે જ ફેરફાર થયો નથી. ફેબ્રુઆરી 2026થી સામાન્ય કાર, જીપ અને વાન કેટેગરીના નવા FASTag માટે NHAIએ KYV એટલે કે ‘Know Your Vehicle’ની નિયમિત પ્રક્રિયામાં પણ ફેરફાર કર્યો હતો.
NHAIના જણાવ્યા મુજબ, 1 ફેબ્રુઆરી 2026થી નવા કાર FASTag માટે પોસ્ટ-એક્ટિવેશન KYV પ્રક્રિયા બંધ કરવામાં આવી હતી. પહેલેથી જારી થયેલા કાર FASTag માટે પણ KYV નિયમિત રીતે જરૂરી નથી; ખાસ ફરિયાદ, ખોટી રીતે જારી થયેલા FASTag અથવા દુરુપયોગ જેવી પરિસ્થિતિમાં જ તેની જરૂર પડી શકે છે.
આ બંને ફેરફારોને જોતા FASTag વ્યવસ્થામાં એક તરફ ડિજિટલ પ્રક્રિયાને સરળ બનાવવાનો અને બીજી તરફ યોગ્ય લાભાર્થીઓની ઓળખ જાળવી રાખવાનો પ્રયાસ જોવા મળે છે.
નવા નિયમોનો સાર એક નજરમાં
નવા Exempted FASTag નિયમોને સરળ રીતે સમજીએ તો દિવ્યાંગતાની ટકાવારી પ્રમાણે માન્યતા નક્કી થશે.
70%થી 100% દિવ્યાંગતા: Exempted FASTag 5 વર્ષ સુધી માન્ય.
40%થી 70% કરતાં ઓછી દિવ્યાંગતા: Exempted FASTag 3 વર્ષ સુધી માન્ય.
અગાઉની વ્યવસ્થા: વાર્ષિક રિન્યૂઅલની જરૂરિયાત હતી.
હવે: નિર્ધારિત 3 અથવા 5 વર્ષની અવધિ પૂરી થયા બાદ રિન્યૂઅલ, જો પાત્રતા ચાલુ હોય.
મુખ્ય દસ્તાવેજો: માન્ય Disability Certificate, UDID Card અથવા લાગુ પડતા અન્ય રેકોર્ડ.
આ રીતે જોતા, 2 ઓક્ટોબર 2026થી અમલમાં આવેલા નવા નિયમો ખાસ કરીને એવા દિવ્યાંગજન માટે મહત્વના છે, જેઓ પોતાના વાહન સાથે વારંવાર નેશનલ હાઈવે પર મુસાફરી કરે છે. દર વર્ષે FASTagની ટોલ છૂટ માટેની પ્રક્રિયા કરાવવાની જગ્યાએ હવે દિવ્યાંગતાની ટકાવારીના આધારે લાંબી માન્યતા મળવાથી દસ્તાવેજી પ્રક્રિયામાં ઘટાડો થઈ શકે છે.
જોકે, FASTag મેળવતા પહેલાં પોતાની પાત્રતા, વાહનની નોંધણી અને જરૂરી દસ્તાવેજો યોગ્ય છે કે નહીં તેની ખાતરી કરવી જરૂરી છે. કારણ કે ટોલ છૂટનો લાભ માત્ર સરકારના નિર્ધારિત નિયમો હેઠળ આવતા લાભાર્થીઓ અને વાહનોને જ મળે છે.
