ફેટી લિવરથી છો પરેશાન? રોજિંદા ભોજનમાં કરો આ ફેરફાર, લિવરને સ્વસ્થ રાખવામાં મળશે મદદ
આજના સમયમાં બદલાતી જીવનશૈલી અને ખાવા-પીવાની ખરાબ આદતોને કારણે ફેટી લિવરની સમસ્યા ઝડપથી વધી રહી છે. પહેલાં આ સમસ્યા મોટાભાગે મોટી ઉંમરના લોકોમાં જોવા મળતી હતી, પરંતુ હવે યુવાનોમાં પણ તેના કેસ સામે આવી રહ્યા છે. ખાસ વાત એ છે કે ફેટી લિવરની સમસ્યા માત્ર દારૂ પીતા લોકોને જ થાય એવું નથી. દારૂનું સેવન ન કરતા લોકો પણ નોન-આલ્કોહોલિક ફેટી લિવર ડિસીઝ (NAFLD)નો શિકાર બની શકે છે.
આ સ્થિતિમાં લિવરના કોષોમાં જરૂરિયાત કરતાં વધારે ચરબી જમા થવા લાગે છે. શરૂઆતના તબક્કામાં સામાન્ય રીતે કોઈ ખાસ લક્ષણો દેખાતા નથી. તેથી ઘણા લોકોને તપાસ કરાવ્યા પછી જ ફેટી લિવર હોવાની જાણ થાય છે. જોકે, સમયસર ધ્યાન આપવામાં આવે અને જીવનશૈલીમાં જરૂરી ફેરફાર કરવામાં આવે તો સ્થિતિ સુધારવામાં મદદ મળી શકે છે.
AIIMS નવી દિલ્હીના ગેસ્ટ્રોએન્ટેરોલોજી વિભાગના પ્રોફેસર ડૉ. શાલીમારના જણાવ્યા અનુસાર, યોગ્ય ખોરાક, વજન પર નિયંત્રણ અને નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ ફેટી લિવરનું જોખમ ઘટાડવામાં મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવે છે.

1. વજન ઘટાડવું બની શકે છે સૌથી મહત્ત્વનું પગલું
જો તમારું વજન વધારે હોય અથવા પેટની આસપાસ ચરબી જમા થઈ હોય તો ફેટી લિવરની સમસ્યા વધવાની શક્યતા રહે છે. નિષ્ણાતોના જણાવ્યા પ્રમાણે શરીરના કુલ વજનમાં આશરે 5થી 10 ટકાનો ઘટાડો લિવરમાં જમા થયેલી ચરબી ઘટાડવામાં મદદરૂપ થઈ શકે છે.
જોકે, વજન ઘટાડવા માટે ભૂખ્યા રહેવું કે અચાનક ક્રેશ ડાયટ શરૂ કરવી યોગ્ય નથી. તેના બદલે સંતુલિત ભોજન, યોગ્ય ઊંઘ અને નિયમિત કસરત દ્વારા ધીમે-ધીમે વજન ઘટાડવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.
2. આહારમાં ફળો અને શાકભાજીનો વધારો કરો
ફેટી લિવરની સમસ્યા હોય ત્યારે ભોજનમાં તાજાં ફળો અને લીલાં શાકભાજી સામેલ કરવાં ફાયદાકારક બની શકે છે. તેમાં રહેલા ફાઇબર અને અન્ય પોષક તત્ત્વો શરીરના એકંદર સ્વાસ્થ્યને જાળવવામાં મદદ કરે છે.
તમારા રોજિંદા ભોજનમાં સફરજન, પપૈયું, જામફળ, સંતરાં અને મોસમી ફળોનો સમાવેશ કરી શકો છો. સાથે પાલક, મેથી, દૂધી, ગાજર, બ્રોકોલી અને અન્ય શાકભાજી ખાવાની આદત બનાવો.
એક વાત ખાસ ધ્યાનમાં રાખવી કે આખાં ફળ ખાવાં વધુ યોગ્ય છે. ફળોના જ્યૂસમાં કુદરતી ખાંડનું પ્રમાણ વધુ હોઈ શકે છે અને ફાઇબર પણ ઓછું રહે છે.
3. રિફાઇન્ડ અનાજના બદલે આખા અનાજ પસંદ કરો
મેદો, સફેદ બ્રેડ અને વધારે પ્રમાણમાં રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ ધરાવતા ખોરાકનું સેવન ઓછું કરવું જોઈએ. તેના બદલે ઘઉં, ઓટ્સ, બાજરી, જુવાર અને અન્ય આખા અનાજને ભોજનમાં સ્થાન આપી શકાય છે.
આખા અનાજમાં ફાઇબર હોય છે, જે પેટ લાંબા સમય સુધી ભરેલું રાખવામાં મદદ કરે છે. પરિણામે વારંવાર ભૂખ લાગવી અને જરૂર કરતાં વધારે ખાઈ લેવાની આદત પર નિયંત્રણ રાખવામાં સરળતા રહે છે.
4. મીઠાઈ અને તળેલી વસ્તુઓથી રાખો અંતર
ફેટી લિવર ધરાવતા લોકોએ ખાવા-પીવાની પસંદગી અંગે ખાસ સાવચેતી રાખવી જોઈએ. વારંવાર મીઠાઈ, કેક, બિસ્કિટ, પેકેટવાળા નાસ્તા, ફાસ્ટ ફૂડ અને તળેલી વસ્તુઓ ખાવાથી વજન અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય પર નકારાત્મક અસર થઈ શકે છે.
ખાસ કરીને ખાંડવાળા ઠંડાં પીણાં, સોફ્ટ ડ્રિંક્સ અને પેકેટમાં મળતા મીઠા જ્યૂસનું સેવન ઘટાડવું જરૂરી છે. ચા કે કોફીમાં પણ વધારે ખાંડ નાખવાની આદત ટાળવી જોઈએ.
5. દરરોજ ઓછામાં ઓછી 30 મિનિટ ચાલો
માત્ર ડાયટમાં ફેરફાર કરવાથી પૂરતું નથી. શરીરને સક્રિય રાખવું પણ એટલું જ જરૂરી છે. દરરોજ ઓછામાં ઓછી 30 મિનિટ ઝડપી ચાલવું, સાયકલ ચલાવવી, સ્વિમિંગ કરવું અથવા યોગ જેવી પ્રવૃત્તિઓ કરવી ફાયદાકારક બની શકે છે.
શરૂઆતમાં વધારે કસરત કરવાની જરૂર નથી. પોતાની શારીરિક ક્ષમતા પ્રમાણે ધીમે-ધીમે પ્રવૃત્તિનો સમય અને પ્રમાણ વધારી શકાય છે. લાંબા સમય સુધી એક જ જગ્યાએ બેસી રહેવાની આદત પણ ઘટાડવી જોઈએ.
ફેટી લિવર થવાનાં મુખ્ય કારણો શું છે?
ખરાબ ખોરાક, શારીરિક પ્રવૃત્તિનો અભાવ, પેટની આસપાસ વધતી ચરબી, ડાયાબિટીસ, હાઈ કોલેસ્ટ્રોલ અને હાઈ બ્લડ પ્રેશર ફેટી લિવર સાથે સંકળાયેલા મહત્ત્વના જોખમી પરિબળો છે. કેટલીક દવાઓ અને અન્ય સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓ પણ લિવર પર અસર કરી શકે છે.
શરૂઆતમાં આ બીમારીનાં લક્ષણો સ્પષ્ટ હોતા નથી. જોકે, કેટલાક લોકોને સતત થાક, નબળાઈ અથવા પેટના જમણા ઉપરના ભાગમાં અસ્વસ્થતા કે દુખાવો થઈ શકે છે.

સમયસર સારવાર કેમ જરૂરી છે?
ફેટી લિવરને સામાન્ય સમસ્યા સમજીને અવગણવું યોગ્ય નથી. જો તેની સાથે લિવરમાં સોજો અને નુકસાન વધે તો લાંબા ગાળે ફાઇબ્રોસિસ, સિરોસિસ અને ગંભીર કિસ્સાઓમાં લિવર ફેલ્યોર જેવી સમસ્યાઓ ઊભી થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત ફેટી લિવર ધરાવતા લોકોમાં હૃદય સંબંધિત બીમારીઓનું જોખમ પણ ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે.
તેથી ફેટી લિવરનું નિદાન થાય તો ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે જરૂરી તપાસ અને સારવાર કરાવવી જોઈએ. માત્ર ઘરગથ્થુ ઉપાયો અથવા ડાયટના આધારે દવાઓ બંધ કરવી યોગ્ય નથી.
ખાસ નોંધ: આ લેખ સામાન્ય આરોગ્યલક્ષી માહિતી માટે છે. ફેટી લિવરની સ્થિતિ દરેક વ્યક્તિમાં અલગ હોઈ શકે છે. યોગ્ય ડાયટ અને સારવાર માટે લિવરના નિષ્ણાત અથવા ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.
