શું મીઠાઈઓ અને મેંદો વધારી રહ્યા છે તમારી PCOS ની સમસ્યા? 99% લોકો નથી જાણતા આ સત્ય!
તહેવારો એટલે પરિવારનું મિલન, ખુશીઓ અને અનેક પ્રકારની પરંપરાગત મીઠાઈઓ, ફરસાણ અને સ્વાદિષ્ટ ભોજન. પરંતુ જ્યારે આપણે વારંવાર વધુ માત્રામાં ગળ્યા પદાર્થો અને રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સનું સેવન કરીએ છીએ, ત્યારે તેની સીધી અસર આપણા બ્લડ શુગર, વજન અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય પર પડે છે.
ખાંડ અને રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ બ્લડ શુગરને કેવી રીતે અસર કરે છે?
મીઠાઈઓ, કેક, બિસ્કિટ, મેંદાની બનાવટો અને ઠંડા પીણાંમાં ઉમેરેલી ખાંડ (Added Sugar) અથવા રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ ભરપૂર માત્રામાં હોય છે. આ ખોરાક ખૂબ જ ઝડપથી પચી જાય છે અને લોહીમાં ગ્લુકોઝનું પ્રમાણ અચાનક વધારી દે છે.
આ વધેલા શુગર લેવલને નિયંત્રિત કરવા માટે આપણું શરીર ‘ઇન્સ્યુલિન’ નામનો હોર્મોન ઉત્પન્ન કરે છે, જે ગ્લુકોઝને લોહીમાંથી કોષો સુધી પહોંચાડે છે જેથી શરીરને ઉર્જા મળે. જ્યારે આવા ખોરાકનું સેવન વારંવાર થાય છે, ત્યારે શરીરને વધુ ઇન્સ્યુલિન છોડવું પડે છે.
સમય જતાં, આના કારણે કેટલાક લોકોમાં ‘ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ’ (Insulin Resistance) ની સમસ્યા ઊભી થઈ શકે છે. એટલે કે શરીરના કોષો ઇન્સ્યુલિન પ્રત્યે યોગ્ય પ્રતિસાદ આપતા બંધ થઈ જાય છે. પરિણામે, સ્વાદુપિંડ (Pancreas) બ્લડ શુગરને નિયંત્રણમાં રાખવા માટે હજુ વધુ ઇન્સ્યુલિન ઉત્પન્ન કરે છે, જે મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય બગાડે છે અને વજન વધારવામાં ફાળો આપે છે.
PCOS અને માસિક ધર્મ સાથેનો સંબંધ
PCOS (Polycystic Ovary Syndrome) થી પીડિત ઘણી મહિલાઓમાં ઇન્સ્યુલિન રેઝિસ્ટન્સ સામાન્ય રીતે જોવા મળે છે, જોકે તેની અસર દરેક પર અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. શરીરમાં ઇન્સ્યુલિનનું સ્તર વધવાથી અંડાશય (Ovaries) વધુ પ્રમાણમાં એન્ડ્રોજન (Androgen) હોર્મોન ઉત્પન્ન કરવા પ્રેરાય છે.
આ હોર્મોન બધી જ મહિલાઓમાં કુદરતી રીતે હોય છે, પરંતુ તેનું પ્રમાણ પુરુષો કરતાં ઓછું હોય છે. જ્યારે એન્ડ્રોજનનું સ્તર અસામાન્ય રીતે વધે છે, ત્યારે ખીસા (Acne), ચહેરા પર વધુ પડતા વાળ અને અનિયમિત માસિક ધર્મ જેમ સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.
એક વાત સ્પષ્ટ છે કે માત્ર તહેવારોમાં મીઠાઈઓ ખાવાથી PCOS થતું નથી. પરંતુ, જો રોજિંદો ખોરાક જ વધુ ખાંડવાળો અને ઓછા ફાઇબરવાળો હોય, તો જે મહિલાઓ પહેલેથી જ આ જોખમમાં છે તેમને બ્લડ શુગર સંભાળવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે.
રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ કેમ નુકસાનકારક છે?
મેંદામાંથી બનેલા નાસ્તા, ફરસાણ અને સફેદ બ્રેડ જેવા રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સમાં આખા અનાજ જેટલું ફાઇબર હોતું નથી. ફાઇબર ખોરાકને પચવામાં ધીમો પાડે છે અને બ્લડ શુગરને અચાનક વધતા અટકાવે છે.
જે ભોજનમાં ફાઇબર ઓછું અને રિફાઇન્ડ કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ વધુ હોય છે, તે ખાધા પછી વ્યક્તિને જલ્દી ભૂખ લાગી જાય છે, જેનાથી વધુ પડતું ખાવાની શક્યતા વધી જાય છે. વધુ પડતું ખાવાથી વજન વધવા લાગે છે.
ખાસ કરીને પેટની આસપાસ જમા થતી ચરબી, ઇન્સ્યુલિનની સંવેદનશીલતા (Insulin Sensitivity) ઘટાડે છે અને શરીરમાં હોર્મોનલ સિગ્નલને અસર કરે છે. હોર્મોનલ સ્વાસ્થ્ય ખૂબ જ જટિલ પ્રક્રિયા છે, તેથી માત્ર વજનના આધારે જ માસિક ધર્મમાં થતા ફેરફારો કે પ્રજનન ક્ષમતાની ચિંતાઓને સમજી શકાતી નથી.
તહેવારોના સ્વાદને સમજદારીપૂર્વક કેવી રીતે માણવો?
મહિલાઓએ પરંપરાગત ખોરાક છોડવાની કે મીઠાઈ ખાધા પછી અપરાધભાવ (Guilt) અનુભવવાની જરૂર નથી. સૌથી મહત્વની બાબત છે – માત્રા (Portion Size) અને આવર્તન (Frequency).
આખો દિવસ અલગ-અલગ મીઠાઈઓ ખાવાને બદલે તમારી મનપસંદ મીઠાઈનો એક નાનો ટુકડો ખાઓ.
તહેવારના નામે ભોજન કરવાનું ટાળશો નહીં (Skipping Meals), કારણ કે તેનાથી ભૂખ વધે છે અને પછીથી વધુ પડતું ખવાઈ જાય છે.
તમારા ભોજનમાં શાકભાજી, કઠોળ, દાળ, દહીં, પનીર, ઈંડા અથવા અન્ય પ્રોટીન યુક્ત ખોરાક સાથે આખા અનાજનો સમાવેશ કરો.
પ્રોટીન અને ફાઇબર પેટ ભરેલું રાખે છે અને બ્લડ શુગરને સ્થિર રાખવામાં મદદ કરે છે.
ફ્રૂટ જ્યુસ પીવા કરતાં તાજા આખા ફળો ખાવાનું વધુ પસંદ કરો અને ગળ્યા પીણાંને બદલે પાણી પીઓ.
હોર્મોનલ સ્વાસ્થ્ય જાળવવાની નાની અને સરળ આદતો
નિયમિત શારીરિક પ્રવૃત્તિ શરીરને ઇન્સ્યુલિનનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવામાં મદદ કરે છે. તહેવારોની ભાગદોડમાં જમ્યા પછી થોડું ચાલવું (Short Walk) એ સક્રિય રહેવાનો એક સારો રસ્તો છે.
પૂરતી ઊંઘ અને સમયસર ભોજન લેવાથી પણ ભૂખ અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય સારું રહે છે. જો કોઈ મહિલાને માસિક ધર્મમાં સતત અનિયમિતતા, ગંભીર ખીલ, અસામાન્ય વાળની વૃદ્ધિ કે અન્ય કોઈ સમસ્યા રહેતી હોય, તો તેણે માત્ર ડાયેટ પર આધાર રાખવાને બદલે ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જોઈએ.
એક સારા ડાયેટિશિયન વ્યક્તિગત જરૂરિયાતો અને સ્વાસ્થ્ય સ્થિતિ મુજબ ડાયેટ પ્લાન તૈયાર કરી શકે છે. તહેવારો આનંદ માણવા માટે હોય છે. ક્યારેક-ક્યારેક સ્વાદિષ્ટ ભોજન માણવાથી હોર્મોન્સમાં કોઈ કાયમી નુકસાન થતું નથી.
