ITR-1 થી લઈને ITR-4 સુધી: જાણો તમારા માટે કયું ઇનકમ ટેક્સ ફોર્મ છે સાચું
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫-૨૬ (આકારણી વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭) માટે આવકવેરા રિટર્ન ફાઇલ કરવાની અંતિમ તારીખ ૩૧ જુલાઈ હવે બિલકુલ સામે આવીને ઊભી છે. આખરી દિવસોમાં લાખો કરદાતાઓ એકસાથે ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પર લોગિન કરતા હોવાથી સર્વર ધીમું પડવું કે વેલિડેશનમાં ભૂલો આવવાની સમસ્યાઓ સામૂહિક રીતે જોવા મળે છે.
ખાસ કરીને શેરબજાર, એફએન્ડઓ (F&O) ટ્રેડિંગ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ અને નોકરી સિવાયના અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી આવક મેળવતા લોકો માટે મેન્યુઅલ ડેટા એન્ટ્રી કરવી ખૂબ જ કંટાળાજનક હોય છે. આ પરિસ્થિતિમાં દેશની જાણીતી ફિનટેક કંપનીઓએ જાણીતા ટેક્સ સેવા પ્રદાતાઓ સાથે ભાગીદારી કરીને પોતાની મોબાઇલ એપ્સમાં જ ડાયરેક્ટ ITR ફાઇલિંગના વિકલ્પો આપી દીધા છે.
કઈ એપ્સ આપે છે ITR ફાઇલિંગ સેવા અને કેટલો છે ચાર્જ?
આજના સમયમાં ડિજિટલ વૉલેટ અને બ્રોકિંગ એપ્સ માત્ર પૈસા ટ્રાન્સફર કરવા પૂરતી સીમિત નથી રહી, પરંતુ સંપૂર્ણ નાણાકીય સેવાઓ પૂરી પાડી રહી છે:
-
પેટીએમ (Paytm): પેટીએમે ક્લિયરટેક્સ (ClearTax) સાથે ભાગીદારી કરી પોતાની એપ પર ટેક્સ ફાઇલિંગ શરૂ કર્યું છે. આમાં મૂડી નફો (Capital Gains) અને ટ્રેડિંગ ડેટા એક ક્લિકમાં આયાત કરી શકાય છે. સેલ્ફ-ફાઇલિંગ માટેના પ્લાન્સ માત્ર ₹૧૧ થી શરૂ થાય છે.
-
એન્જલ વન (Angel One): આ સ્ટોક બ્રોકિંગ એપ પણ ક્લિયરટેક્સ સાથે મળીને રોકાણકારોને સીધા એન્જલ વન એકાઉન્ટમાંથી કેપિટલ ગેઇન્સ ડેટા ફેચ કરવાની સુવિધા આપે છે. યુઝર્સ પોતાની જાતે અથવા નિષ્ણાત (Expert) ની મદદ લઈને રિટર્ન ફાઇલ કરી શકે છે.
-
ફોનપે (PhonePe) અને જિયોફાઇનાન્સ (JioFinance): આ બંને પ્લેટફોર્મ્સે ટેક્સબડી (TaxBuddy) સાથે હાથ મિલાવ્યા છે. તેમના એન્ટ્રી-લેવલ સેલ્ફ-ફાઇલિંગ પ્લાન્સ ₹૨૪ થી શરૂ થાય છે, જેમાં ઓટો-ફિલિંગ અને ટેક્સ સેવિંગ ટિપ્સ પણ સામેલ છે.
-
આઇએનડીમની (INDmoney): આ પ્લેટફોર્મ આકારણી વર્ષ ૨૦૨૬-૨૭ માટે કરદાતાઓને તદ્દન મફતમાં (Free) ITR ફાઇલ કરવાની તક આપે છે. ભારતીય શેર, યુએસ સ્ટોક્સ, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ્સ, ડિવિડન્ડ અને પગારની વિગતો આ એપ આપમેળે સમન્વયિત (Auto-Sync) કરી લે છે.
સરકારી આંકડા મુજબ, અત્યાર સુધીમાં ૪૩ મિલિયનથી વધુ ITR ફાઇલ થઈ ચૂક્યા છે, જેમાં ૪૧ મિલિયનથી વધુ રિટર્ન ઈ-વેરિફાઈ પણ થઈ ગયા છે.
કયું ITR ફોર્મ કોના માટે યોગ્ય છે?
યોગ્ય ફોર્મ પસંદ કરવું એ સાચા રિટર્ન ફાઇલિંગનું પહેલું પગથિયું છે:
ITR-૧ (સહજ): જે વ્યક્તિગત કરદાતાઓની વાર્ષિક આવક રૂ. ૫૦ લાખ સુધી હોય અને આવકનો સ્ત્રોત પગાર, એક મકાન મિલકત કે વ્યાજ હોય.
ITR-૨: જે વ્યક્તિઓ કે HUF ને વ્યવસાય/ધંધામાંથી આવક ન હોય, પરંતુ શેરબજાર, કેપિટલ ગેઇન્સ કે એકથી વધુ મકાનમાંથી આવક હોય.
ITR-૩: જે વ્યક્તિઓ અથવા HUF ને વ્યવસાય, વ્યાપાર કે પ્રોફેશનમાંથી સ્વતંત્ર આવક થતી હોય.
ITR-૪ (સુગમ): જે કરદાતાઓની આવક વ્યવસાય કે પ્રોફેશનમાંથી અનુમાનિત આવક (Presumptive Income) ના ધોરણે દર્શાવવાની હોય.
સરકારી ઈ-ફાઇલિંગ પોર્ટલ પરથી રિટર્ન કેવી રીતે ભરવું?
જો તમે કોઈ ત્રીજી એપનો ઉપયોગ કરવા ન માગતા હોવ, તો આવકવેરા વિભાગનું સત્તાવાર પોર્ટલ (incometax.gov.in) સૌથી સુરક્ષિત માધ્યમ છે.
કરદાતાઓ પોતાના પાન કાર્ડ (PAN Card) અને પાસવર્ડનો ઉપયોગ કરીને લોગિન કરી શકે છે. પોર્ટલ પર ફોર્મ ૧૬ (Form 16), વાર્ષિક માહિતી નિવદન (AIS) અને કરદાતા માહિતી સારાંશ (TIS) માંથી મોટાભાગનો ડેટા અગાઉથી ભરેલો (Pre-filled) જ મળી રહે છે. આવક અને કપાતો ચકાસ્યા બાદ ટેક્સની ચૂકવણી કરીને સબમિટ કર્યા પછી આધાર OTP દ્વારા ઈ-વેરિફિકેશન (e-Verification) કરવું ફરજિયાત છે.
યોગ્ય પ્લેટફોર્મ અને સાચું ફોર્મ પસંદ કરીને સમયસર રિટર્ન ફાઇલ કરવાથી દંડ અને વ્યાજની રકમથી બચી શકાય છે.
