કર્મચારીઓ માટે ખુશખબર: હવે F&F સેટલમેન્ટ માટે મહિનાઓ સુધી જોવી નહીં પડે રાહ, નવા લેબર કોડમાં સરકારનો મોટો નિર્ણય
ભારતમાં નોકરી કરતા લાખો કર્મચારીઓ માટે ૧ એપ્રિલ, ૨૦૨૬થી એક ઐતિહાસિક અને અત્યંત રાહતજનક ફેરફાર થવા જઈ રહ્યો છે. અત્યાર સુધી એવું બનતું હતું કે જ્યારે કોઈ કર્મચારી નોકરી છોડે, ત્યારે તેના બાકી નીકળતા પૈસા એટલે કે ‘ફૂલ એન્ડ ફાઈનલ’ (F&F) સેટલમેન્ટ મેળવવા માટે મહિનાઓ સુધી કંપનીના ધક્કા ખાવા પડતા હતા. પરંતુ હવે નવા લેબર કોડ (Code on Wages) હેઠળ સરકારે નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે.
નવા નિયમ મુજબ, હવે જો તમે રાજીનામું આપો, તમને નોકરીમાંથી છૂટા કરવામાં આવે અથવા લે-ઓફ કરવામાં આવે, તો કંપનીએ તમારા છેલ્લા કામકાજના દિવસથી માત્ર બે જ દિવસમાં તમારો તમામ હિસાબ પૂરો કરવો પડશે. આ ફેરફાર ખાનગી ક્ષેત્રમાં કામ કરતા કર્મચારીઓની નાણાકીય સુરક્ષા અને તેમના હકોને મજબૂત કરવા માટે લેવામાં આવ્યો છે.
શું બદલાયું છે? જૂની પરંપરા અને નવો કાયદો
અત્યાર સુધી ભારતમાં ફૂલ એન્ડ ફાઈનલ સેટલમેન્ટ માટે કોઈ ચોક્કસ અને કડક સમયમર્યાદા નહોતી. મોટાભાગની કંપનીઓમાં એવી પરંપરા હતી કે કર્મચારી નોકરી છોડે તેના ૩૦ થી ૪૫ દિવસ પછી તેને બાકીનો પગાર, રજાના પૈસા (Leave Encashment) અને બોનસ મળતું હતું. ઘણીવાર આ પ્રક્રિયા મહિનાઓ સુધી ખેંચાતી હતી, જેના કારણે કર્મચારીને નવી નોકરી શરૂ કરતી વખતે આર્થિક મુશ્કેલીઓનો સામનો કરવો પડતો હતો.
નિષ્ણાતોના મતે, આ નવા લેબર કોડ હેઠળ હવે ‘સેટલમેન્ટ પીરિયડ’માં ધરખમ ઘટાડો કરવામાં આવ્યો છે. હવે એમ્પ્લોયરે રાજીનામું, બરતરફી કે છટણીના કિસ્સામાં માત્ર બે કામકાજના દિવસોમાં જ પગાર અને અન્ય લેણાંની ચુકવણી કરવી ફરજિયાત છે. આ નિયમ પારદર્શિતા લાવશે અને માલિક-કર્મચારી વચ્ચે થતા વિવાદોમાં પણ ઘટાડો કરશે. કર્મચારીઓ માટે આ એક મોટી જીત છે કારણ કે હવે તેમને પોતાના જ હકના પૈસા માટે લાંબો સમય રાહ જોવી પડશે નહીં.
કંપનીઓ માટે પડકારો: શું બે દિવસમાં સેટલમેન્ટ શક્ય છે?
કર્મચારીઓ માટે આ સમાચાર જેટલા ખુશીના છે, કંપનીઓ માટે તેટલા જ પડકારજનક સાબિત થઈ શકે છે. ફૂલ એન્ડ ફાઈનલ સેટલમેન્ટ એ માત્ર પગાર ચૂકવવાની વાત નથી, તેમાં ઘણી બધી પ્રક્રિયાઓ સામેલ હોય છે. જેમ કે:
-
હાજરીની ચકાસણી (Attendance Verification)
-
બાકી રહેલી રજાઓની ગણતરી
-
ટેક્સ (TDS) ની ગણતરી અને કપાત
-
IT, ફાઇનાન્સ અને એડમિનિસ્ટ્રેશન વિભાગ પાસેથી ‘નો ડ્યુઝ’ સર્ટિફિકેટ મેળવવું
-
કંપનીની મિલકતો (લેપટોપ, આઈડી કાર્ડ વગેરે) પરત લેવી
આ તમામ કામો માત્ર ૪૮ કલાકમાં પૂર્ણ કરવા માટે કંપનીઓએ તેમની આંતરિક સિસ્ટમમાં મોટા ફેરફારો કરવા પડશે. જે કંપનીઓ હજુ પણ મેન્યુઅલ પ્રોસેસ પર ચાલે છે અથવા તો નાની ફર્મ્સ (MSMEs) છે, તેમને આ ટૂંકી સમયમર્યાદામાં એડજસ્ટ થવામાં મુશ્કેલી પડી શકે છે. આ નિયમનું પાલન કરવા માટે હવે કંપનીઓએ ઓટોમેશન અને ડિજિટલ વર્કફ્લો અપનાવવો અનિવાર્ય બની જશે. ખાસ કરીને IT સર્વિસિસ, સ્ટાર્ટઅપ્સ અને રિટેલ સેક્ટરમાં જ્યાં કર્મચારીઓનો ટર્નઓવર રેશિયો ઊંચો હોય છે, ત્યાં આ નિયમની અસર વધુ જોવા મળશે.
વેરિયેબલ પે અને વિવાદિત દાવાઓનું શું?
એક મોટો પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે પર્ફોર્મન્સ બોનસ કે ઇન્સેન્ટિવ જેવા ઘટકોનું શું થશે જેની ગણતરીમાં સમય લાગે છે? નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે ફિક્સ્ડ સેલેરી અને રજાના પૈસા જેવા ઘટકો બે દિવસમાં સેટલ કરવા પડશે, પરંતુ વેરિયેબલ પે અથવા એવા બોનસ જે ચોક્કસ સમયગાળા પછી જ નક્કી થતા હોય, તેને અલગથી પ્રોસેસ કરવાની છૂટ મળી શકે છે. જોકે, આ બાબતે સરકાર તરફથી વધુ સ્પષ્ટતાની અપેક્ષા રાખવામાં આવી રહી છે.
ટૂંકમાં કહીએ તો, ૧ એપ્રિલ ૨૦૨૬થી અમલી બનનારો આ નિયમ ભારતીય લેબર માર્કેટમાં એક નવી શિસ્ત લાવશે. કર્મચારી હવે પોતાની મહેનતના પૈસા સમયસર મેળવી શકશે, જે તેના નાણાકીય આયોજન માટે અત્યંત મહત્વનું છે. આ સુધારાથી કર્મચારીઓનો કંપની પરનો વિશ્વાસ વધશે અને એક્ઝિટ પ્રોસેસ વધુ સરળ બનશે.
