દેશમાં ગેસની અછતથી સંરક્ષણ તૈયારીઓ પર જોખમ! કેમિકલ-પ્લાસ્ટિક ઇન્ડસ્ટ્રીમાં ઉત્પાદન ઠપ થતા અર્થતંત્રમાં ચિંતા

ગેસની અછતની ડિફેન્સ સેક્ટર પર માઠી અસર: કેમિકલ અને પ્લાસ્ટિક ઉત્પાદનમાં મોટો ઘટાડો

અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો સંઘર્ષ અટકવાનું નામ નથી લઈ રહ્યો, જેના કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ઉર્જા સંકટ ઊભું થયું છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય તણાવની સીધી અસર હવે ભારતમાં પણ જોવા મળી રહી છે. ભારતમાં કુદરતી ગેસની ભારે અછત સર્જાઈ છે, જેના કારણે માત્ર રેસ્ટોરાં કે ઢાબા જ નહીં, પરંતુ દેશના અત્યંત મહત્વના એવા સંરક્ષણ ક્ષેત્ર (Defense Sector) પર પણ સંકટના વાદળો છવાયા છે.

કાચા માલની કિંમતોમાં સતત થઈ રહેલો વધારો અને સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધ આવવાને કારણે ઘણી ફેક્ટરીઓ બંધ થવાના આરે પહોંચી ગઈ છે. અહેવાલો અનુસાર, અન્ય ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદન ક્ષમતામાં 30% થી 50% સુધીનો ઘટાડો નોંધાયો છે.

સંરક્ષણ ક્ષેત્ર કેમ જોખમમાં છે?

રક્ષણ ઉદ્યોગ સાથે સંકળાયેલા નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે ગેસની અછતની સૌથી વધુ અસર ડિફેન્સ સેક્ટર પર પડી રહી છે. આનું મુખ્ય કારણ એ છે કે સંરક્ષણ ઉપકરણોના નિર્માણમાં વપરાતા કેમિકલ્સ અને પ્લાસ્ટિકનું ઉત્પાદન હવે લગભગ બંધ થવાના આરે છે. ઈંધણની અછતને કારણે કેમિકલ ફેક્ટરીઓ કાં તો બંધ થઈ ગઈ છે અથવા તો તેમની ક્ષમતા કરતા ખૂબ જ ઓછા સ્તરે કામ કરી રહી છે. પ્લાસ્ટિક અને કેમિકલ એ સંરક્ષણ ઉત્પાદનો માટે અનિવાર્ય ઘટકો છે, અને તેની અછત સીધી રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાના પ્રોજેક્ટ્સને અસર કરી રહી છે.

હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં તણાવ અને ભારતની સ્થિતિ

ભારતની ગેસ સપ્લાય પર આટલી મોટી અસર થવાનું ભૌગોલિક કારણ ઘણું મહત્વનું છે. ભારતની આયાત અંગેના આંકડા નીચે મુજબ છે:

કર્ણાટકના નવા મુખ્યમંત્રી બન્યા ડી.કે. શિવકુમાર: રાહુલ ગાંધી અને ખડગેની હાજરીમાં લીધા શપથ

‘આત્મનિર્ભર ભારત’ તરફ વધુ એક ડગલું: નૌસેના ખરીદશે ખાસ મિની સબમરીન, સમુદ્રમાં મારકોસ કમાન્ડો રહેશે વધુ ઘાતક

• LNG આયાત: ભારત તેની જરૂરિયાતના 55% થી 65% એલએનજી (LNG) ની આયાત કરે છે.
• LPG આયાત: એલપીજી (LPG) નો આશરે 90% હિસ્સો ‘હોર્મુઝની સામુદ્રધુની’ (Strait of Hormuz) મારફતે આવે છે.

યુદ્ધની પરિસ્થિતિને કારણે આ સમુદ્રી માર્ગ પ્રભાવિત થયો છે, જેનાથી માંગ મુજબનો પુરવઠો પૂરો પાડી શકાતો નથી. વધુમાં, પેટ્રોનેટ એલએનજી લિમિટેડે કતારથી સપ્લાય બંધ થયા બાદ ‘ફોર્સ મેજ્યોર’ (Force Majeure) લાગુ કર્યો છે, જેના કારણે દેશની કુલ 40% એલએનજી સપ્લાયને સીધી અસર થઈ છે.

ઉદ્યોગો માટે ભવિષ્યનો પડકાર

ગેસની આ કિલ્લત માત્ર આર્થિક નુકસાન જ નહીં પરંતુ રોજગારીના સંકટ તરફ પણ ઈશારો કરી રહી છે. જો આગામી સમયમાં સ્થિતિ શાંત નહીં થાય, તો ઔદ્યોગિક ઉત્પાદનમાં હજુ મોટો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. ખાસ કરીને કેમિકલ અને પ્લાસ્ટિક પર નિર્ભર લઘુ અને મધ્યમ ઉદ્યોગો માટે અસ્તિત્વ ટકાવી રાખવું મુશ્કેલ બનશે.

સરકાર હવે વૈકલ્પિક ઉર્જા સ્ત્રોતો અને અન્ય દેશો પાસેથી સપ્લાય મેળવવાના પ્રયાસો કરી રહી છે, જેથી ડિફેન્સ જેવા સંવેદનશીલ ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદન અટકે નહીં.