ગોલ્ડ કોઈન કે બિસ્કિટ લેતા પહેલા આ રિપોર્ટ ખાસ વાંચો! વજન અને શુદ્ધતામાં કેવી રીતે થાય છે ખેલ, જાણો વિગતે.
લગ્નની સિઝન નજીક આવતા જ સોની બજારમાં રોનક વધી જાય છે. દરેક વ્યક્તિ પોતાની મહેનતની કમાણીનો એક હિસ્સો સોનામાં (Gold) રોકાણ કરવા માંગે છે અથવા ઘરના પ્રસંગો માટે ઘરેણાં ખરીદવા માંગે છે. જ્યારે પણ આપણે સોનું ખરીદવા જઈએ છીએ, ત્યારે આપણા મનમાં એક જ વાત હોય છે— ’24 કેરેટ એટલે સૌથી શુદ્ધ’.
પરંતુ શું તમે જાણો છો કે 24 કેરેટના નામે પણ તમે જે સોનું ખરીદી રહ્યા છો, તેની શુદ્ધતામાં તફાવત હોઈ શકે છે? જી હા, 24 કેરેટ સોનું હંમેશા 100% શુદ્ધ હોતું નથી. જો તમે પણ આ સિઝનમાં સોનું ખરીદવાનું વિચારી રહ્યા છો, તો 995, 999 અને 999.9 વચ્ચેનો બારીક પણ ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ તફાવત જરૂર સમજી લો.
શું છે 24 કેરેટની અસલિયત?
સરળ ભાષામાં કહીએ તો ‘કેરેટ’ એ સોનાની શુદ્ધતા માપવાનો એકમ છે. 24 કેરેટને સૌથી શુદ્ધ માનવામાં આવે છે, પરંતુ ટેકનિકલ અને વ્યવહારિક રીતે 100% શુદ્ધ સોનું બનાવવું લગભગ અશક્ય છે. તેનું કારણ એ છે કે ખાણમાંથી સોનું કાઢવાની અને તેને રિફાઇન કરવાની પ્રક્રિયામાં કેટલીક અતિ સૂક્ષ્મ અશુદ્ધિઓ રહી જ જાય છે.
આ જ કારણ છે કે 24 કેરેટ સોનાને તેની ‘ફાઈનનેસ’ (Fineness) ના આધારે ત્રણ મુખ્ય શ્રેણીઓમાં વહેંચવામાં આવ્યું છે. જ્યારે તમે સોનાના સિક્કા કે બાર (બિસ્કિટ) ખરીદો છો, ત્યારે તેના પર આ અંકો લખેલા હોય છે:
-
995 ફાઈનનેસ: આનો અર્થ એ છે કે તેમાં 99.5% શુદ્ધ સોનું છે અને બાકીનું 0.5% અન્ય ધાતુઓ છે. તેનો ઉપયોગ અવારનવાર જ્વેલરી બનાવવા કે ટ્રેડિંગ માટે કરવામાં આવે છે.
-
999 ફાઈનનેસ: તેને 99.9% શુદ્ધ માનવામાં આવે છે. બજારમાં મળતા મોટાભાગના સોનાના સિક્કા અને બિસ્કિટ આ જ માપદંડના હોય છે. તેને જ સામાન્ય ભાષામાં ‘શુદ્ધ સોનું’ કહેવાય છે.
-
999.9 ફાઈનનેસ: આ શુદ્ધતાનું સર્વોચ્ચ સ્તર છે, જેમાં 99.99% સોનું હોય છે. તેને ઘણીવાર ‘ગ્લોબલ સ્ટાન્ડર્ડ’ માનવામાં આવે છે અને તે સૌથી મોંઘું હોય છે.
‘ટોલરન્સ’ નો ખેલ: ક્યાંક તમે નુકસાનમાં તો નથી ને?
સોનું ખરીદતી વખતે એક બીજો શબ્દ છે જેને ગ્રાહકો અવારનવાર અવગણે છે, તે છે ‘ટોલરન્સ’ (Tolerance). સોનાના વજન અને તેની શુદ્ધતામાં થોડો-ઘણો તફાવત કાયદેસર રીતે માન્ય હોય છે.
ઘણીવાર સિક્કા કે બાર પર જે વજન લખેલું હોય છે, હકીકતમાં તે તેના કરતા થોડું ઓછું હોઈ શકે છે. તેને “નેગેટિવ ટોલરન્સ” કહેવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે 10 ગ્રામનો સિક્કો ખરીદ્યો અને તેમાં નેગેટિવ ટોલરન્સ છે, તો બની શકે કે તેનું અસલી વજન 9.98 ગ્રામ જ નીકળે. તેથી, હંમેશા ‘ઝીરો નેગેટિવ ટોલરન્સ’ (Zero Negative Tolerance) ધરાવતા બ્રાન્ડ્સ કે જ્વેલર્સ પાસેથી જ સોનું ખરીદવું જોઈએ.
કેમ 24 કેરેટ સોનાની જ્વેલરી નથી બનતી?
24 કેરેટ સોનું એટલું નરમ હોય છે કે તેનાથી બનેલા ઘરેણાં ખૂબ જ ઝડપથી વળી શકે છે અથવા તૂટી શકે છે. તેમાં હીરા કે માણેક જડવા અશક્ય છે. જ્વેલરીને મજબૂતી આપવા માટે તેમાં તાંબુ, ચાંદી કે જસત જેવી ધાતુઓ ભેળવવામાં આવે છે, જેનાથી તે 22 કેરેટ (91.6% શુદ્ધ) અથવા 18 કેરેટ (75% શુદ્ધ) બની જાય છે.
સોનું ખરીદતી વખતે આ 4 બાબતોનું ખાસ ધ્યાન રાખો
-
ફાઈનનેસ ચેક કરો: માત્ર 24 કેરેટ ન જુઓ, સિક્કા કે બાર પર જુઓ કે 995 લખેલું છે કે 999.9. રોકાણ માટે 999.9 શ્રેષ્ઠ છે.
-
હોલમાર્કિંગ: ખાતરી કરો કે સોના પર BIS હોલમાર્કનું નિશાન હોય. આ શુદ્ધતાની સરકારી ગેરંટી છે.
-
ટોલરન્સની જાણકારી લો: દુકાનદારને પૂછો કે શું વજનમાં કોઈ નેગેટિવ ટોલરન્સ છે? સર્ટિફાઈડ ટેમ્પર-પ્રૂફ પેકિંગવાળું સોનું જ લેવાનો આગ્રહ રાખો.
-
બાય-બેક પોલિસી: સોનું ખરીદતા પહેલા એ જરૂર પૂછો કે જો તમે ભવિષ્યમાં તે જ દુકાનદારને સોનું પરત વેચો છો, તો તે કયા ભાવે અને કેટલી કપાત સાથે પરત લેશે.
