મધ્ય-પૂર્વના યુદ્ધની ભારતીય નિકાસકારો પર અસર: સરકાર આપશે વીમા સહાય
વર્તમાન સમયમાં મધ્ય-પૂર્વ (West Asia) ના દેશોમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષોએ માત્ર ભૌગોલિક-રાજકીય પરિસ્થિતિ જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક વેપાર અને ખાસ કરીને ભારતીય નિકાસકારોની કમર તોડી નાખી છે. સમુદ્રી માર્ગો પરની અશાંતિને કારણે ભારતીય માલસામાનની હેરફેર ગંભીર રીતે પ્રભાવિત થઈ છે. આ પડકારજનક સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને, વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી પીયૂષ ગોયલે તાજેતરમાં એક મહત્વની જાહેરાત કરી છે. સરકારે સંકેત આપ્યો છે કે યુદ્ધને કારણે નુકસાન વેઠતા નિકાસકારોને મદદ કરવા માટે ટૂંક સમયમાં વિશેષ ‘વીમા સહાય’ (Insurance Support) ની જોગવાઈ કરવામાં આવશે.
સંઘર્ષની નિકાસ પર પડેલી ગંભીર અસરો
મધ્ય-પૂર્વનો વિસ્તાર ભારતની નિકાસ માટે ખૂબ જ મહત્વનો છે. ભારતીય નિકાસકારોના માલસામાન જે જહાજો દ્વારા મોકલવામાં આવે છે, તેમને હાલમાં યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે સુરક્ષિત માર્ગો બદલવા પડી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિના મુખ્ય પડકારો નીચે મુજબ છે:
-
પરિવહન ખર્ચમાં તોતિંગ વધારો: સુરક્ષાના કારણોસર જહાજોએ લાંબા અને અસુરક્ષિત માર્ગો ટાળીને લાંબા અંતરના રસ્તા પસંદ કરવા પડે છે, જેનાથી ઈંધણ અને પરિવહનનો ખર્ચ અનેકગણો વધી ગયો છે.
-
માલસામાન અટવાઈ જવો: સંઘર્ષને કારણે ઘણા જહાજો અધવચ્ચે અટવાઈ ગયા છે અથવા તેમને પરત ફરવાની ફરજ પડી છે. આનાથી નિકાસકારોની રોકડ રકમ (Working Capital) બ્લોક થઈ ગઈ છે.
-
વીમા પ્રીમિયમમાં ઉછાળો: યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી પસાર થતા જહાજો માટે વીમા પ્રીમિયમમાં ધરખમ વધારો થયો છે, જે નિકાસકારો માટે આર્થિક રીતે બોજરૂપ બન્યું છે.
મંત્રી પીયૂષ ગોયલે જણાવ્યું છે કે એક આંતર-મંત્રાલય જૂથ (Inter-ministerial group) દરરોજ આ બદલાતી પરિસ્થિતિ પર નજર રાખી રહ્યું છે. સરકાર એ વાતની ખાતરી કરવા માંગે છે કે ભારતીય વેપારીઓ આ વૈશ્વિક સંકટમાં એકલા ન પડે.
સરકારની ટેકાની વ્યૂહરચના અને કસ્ટમ્સના નવા નિયમો
સરકારે માત્ર વીમા સહાયની જ વાત નથી કરી, પરંતુ કસ્ટમ્સ વિભાગે પણ વ્યવહારુ અભિગમ અપનાવ્યો છે. જે માલસામાન યુદ્ધની સ્થિતિને કારણે પરત ભારતીય બંદરો પર આવી રહ્યો છે, તેના માટે કસ્ટમ્સ વિભાગે ખાસ નિયમો બહાર પાડ્યા છે. આ નિયમોનો ઉદ્દેશ્ય નિકાસકારોને વધારાની કસ્ટમ્સ ડ્યુટી કે અન્ય દંડમાંથી રાહત આપવાનો છે, જેથી તેમનું આર્થિક નુકસાન ઓછું થાય.
સરકાર એવા નિકાસકારોની પણ તપાસ કરી રહી છે જેમની નિકાસ already જહાજોમાં લોડ થઈ ગઈ હતી પરંતુ તેઓ અધવચ્ચે ફસાઈ ગયા છે. આવા કિસ્સાઓમાં, માલની ગુણવત્તા બગડવી અથવા સમયસર ડિલિવરી ન થવાને કારણે ઓર્ડર કેન્સલ થવા જેવી સમસ્યાઓ જોવા મળી રહી છે. સરકારી સહાયની આ નવી પહેલ હેઠળ, આવા નિકાસકારોને નાણાકીય રાહત અને વીમા સુરક્ષા પ્રદાન કરવાનું આયોજન છે.
લાંબા ગાળાના આયોજનની જરૂરિયાત
આ પ્રકારની ભૌગોલિક-રાજકીય અસ્થિરતા ભારતીય અર્થતંત્ર માટે એક પાઠ છે. જ્યારે પણ મધ્ય-પૂર્વમાં તણાવ વધે છે, ત્યારે તેનો સીધો ફટકો ભારતના વિદેશી વેપારને પડે છે. તેથી, માત્ર ટૂંકા ગાળાની વીમા સહાય જ પૂરતી નથી, પરંતુ સરકારે લાંબા ગાળાના માળખાકીય ફેરફારો પર પણ વિચારવું પડશે:
૧. વૈકલ્પિક વેપાર માર્ગો: ભારત સરકાર મધ્ય-પૂર્વ પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે અન્ય દેશો સાથે વેપાર સમજૂતીઓ કરી રહી છે. નવા વેપાર માર્ગો શોધવા એ હવે અનિવાર્ય છે.
૨. ડિજિટલ ટ્રેકિંગ અને ટેકનોલોજી: નિકાસકારોના માલને ટ્રેક કરવા અને તેમને રીઅલ-ટાઇમ અપડેટ્સ મળે તેવી ટેકનોલોજીને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ.
૩. સ્થાનિક વીમા કંપનીઓનું સશક્તિકરણ: ભારતીય નિકાસકારોએ વિદેશી વીમા કંપનીઓ પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ભારતીય વીમા ક્ષેત્રને આ પ્રકારના જોખમો સામે રક્ષણ આપવા માટે સક્ષમ બનાવવું પડશે.
પીયૂષ ગોયલે ભારપૂર્વક જણાવ્યું છે કે ભારતની નિકાસ ક્ષમતા ખૂબ મોટી છે અને સરકાર તેને ટેકો આપવા માટે સંપૂર્ણ કટિબદ્ધ છે. ભલે વૈશ્વિક યુદ્ધો હોય કે અન્ય કોઈ પડકાર, ભારતીય નિકાસકારોનો ઉત્સાહ અને સરકારનો સાથ દેશને આ સંકટમાંથી પાર ઉતારશે. નિકાસકારોએ પણ આ સમય દરમિયાન ધીરજ રાખવી અને સરકાર દ્વારા આપવામાં આવતી માર્ગદર્શિકાનું પાલન કરવું આવશ્યક છે. આ પગલાં દ્વારા ભારત માત્ર તેના નિકાસકારોને બચાવવા માંગે છે એટલું જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં પોતાની છબી પણ મજબૂત રાખવા માંગે છે.
