ઇકો એગ્રો ટુરીઝમને પ્રોત્સાહન: કચ્છના ગ્રામીણ વિકાસ અને પ્રાકૃતિક ખેતીની પ્રેરણાદાયક ગાથા
ગુજરાતના રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતજી હંમેશાં પોતાની સાદગી અને જમીન સાથે જોડાયેલા કાર્યો માટે જાણીતા છે. તાજેતરમાં રાજ્યપાલ કચ્છ જિલ્લાની બે દિવસીય મહત્વપૂર્ણ મુલાકાતે આવ્યા હતા. આ મુલાકાત દરમિયાન તેમણે માત્ર કચેરીઓ કે બેઠકો પૂરતી મર્યાદિત ન રહેતા સીધા ગ્રામીણ ક્ષેત્રે જઈને ખેડૂતો અને પશુપાલકો સાથે સીધો સંવાદ કર્યો હતો. કચ્છ જેવા શુષ્ક અને પડકારજનક ભૌગોલિક વિસ્તારમાં પણ પ્રાકૃતિક ખેતીના માધ્યમથી કેવી રીતે કાયાકલ્પ કરી શકાય છે, તેનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ આ મુલાકાતે પૂરું પાડ્યું છે.
મુંદરાના ભોરારા ગામે પ્રગતિશીલ ખેડૂતની મુલાકાત અને અનોખી સાદગી
કચ્છ જિલ્લાના મુન્દ્રા તાલુકાના ભોરારા ગામના પ્રગતિશીલ ખેડૂત જીવરાજભાઈ ગઢવીના ‘જય માતાજી પ્રાકૃતિક ફાર્મ’ ખાતે રાજ્યપાલએ અચાનક મુલાકાત લીધી હતી. આ મુલાકાત દરમિયાન રાજ્યપાલએ કોઈ મોટા રાજવી કે વીઆઈપી આડંબર વગર એક સામાન્ય ખેડૂતની જેમ ફાર્મની મુલાકાત લીધી હતી. માત્ર એટલું જ નહીં, તેમણે જાતે ગાય દોહીને ભારતીય સંસ્કૃતિ અને ગ્રામીણ જીવન પ્રત્યેનો પોતાનો ગાઢ પ્રેમ અને આદર વ્યક્ત કર્યો હતો. આ સાદગી જોઈને ત્યાં ઉપસ્થિત ગ્રામજનો અને ખેડૂતો પણ અભિભૂત થઈ ગયા હતા.
આધુનિક ટેકનોલોજી દ્વારા પશુ સંવર્ધન અને ખેતીની આવક વૃદ્ધિ
જીવરાજભાઈના ફાર્મ પર ગાય દોહ્યા બાદ રાજ્યપાલએ ખેડૂતોને માર્ગદર્શન આપતા જણાવ્યું હતું કે વર્તમાન સમયમાં માત્ર પરંપરાગત ખેતી પર નિર્ભર રહેવાને બદલે ખેડૂતોએ પ્રાકૃતિક ખેતીની સાથેસાથે પશુપાલનને પણ મુખ્ય વ્યવસાય તરીકે અપનાવવું જોઈએ.
તેમણે વિશેષ ભાર મૂકતા જણાવ્યું કે, પશુઓની ઓલાદ સુધારવા અને દૂધનું ઉત્પાદન વધારવા માટે આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને પશુઓનું વૈજ્ઞાનિક ઢબે સંવર્ધન (Cattle Breeding) કરવું અત્યંત આવશ્યક છે. જો ખેડૂતો પ્રાકૃતિક ખેતીની સાથે ઉત્તમ નસ્લના પશુઓ રાખશે, તો તેમની વાર્ષિક આવકમાં અનેકગણો વધારો થઈ શકશે.
કચ્છમાં ઇકો એગ્રો ટુરીઝમને પ્રોત્સાહન અને હોમસ્ટેનું લોકાર્પણ
આ મુલાકાતનો એક સૌથી મોટો અને પ્રશંસનીય હિસ્સો કચ્છમાં ઇકો એગ્રો ટુરીઝમ (Eco Agro Tourism) ને વેગ આપવાનો હતો. રાજ્યપાલ આચાર્ય દેવવ્રતજીના હસ્તે આ પ્રાકૃતિક ફાર્મ ખાતે પ્રવાસીઓ માટે ખાસ ‘હોમસ્ટે’ (Homestay) ને ખુલ્લું મૂકવામાં આવ્યું હતું.
આગામી સમયમાં દેશ-વિદેશથી આવતા પ્રવાસીઓ કચ્છની ગ્રામીણ સંસ્કૃતિ, શુદ્ધ પ્રાકૃતિક ખોરાક અને ખેતીના વાતાવરણનો સીધો અનુભવ કરી શકે તે માટે આ હોમસ્ટે ખૂબ જ ઉપયોગી સાબિત થશે. તેનાથી ગ્રામીણ યુવાનો માટે રોજગારીની નવી તકો પણ ઊભી થશે અને પ્રવાસન ક્ષેત્રે કચ્છની નવી ઓળખ ઊભી થશે.
મલ્ટી-લેયર શાકભાજી મોડેલ અને જમીનની ફળદ્રુપતામાં ચમત્કારિક સુધારો
ફાર્મની મુલાકાત દરમિયાન રાજ્યપાલએ જાતે શાકભાજીનું હાર્વેસ્ટિંગ (લણણી) કર્યું હતું અને જીવરાજભાઈ દ્વારા અપનાવવામાં આવેલા ‘મલ્ટી-લેયર શાકભાજી મોડેલ’ની મુક્તકંઠે પ્રશંસા કરી હતી. તેમણે આ મોડેલને અન્ય ખેડૂતો માટે પણ અત્યંત પ્રેરણારૂપ ગણાવ્યું હતું.
એક સમય એવો હતો જ્યારે રાસાયણિક ખાતરો અને જંતુનાશકોના આડેધડ ઉપયોગના કારણે આ જમીન બંજર અને નકામી બની ગઈ હતી. પરંતુ, જીવરાજભાઈએ પ્રાકૃતિક ખેતી અપનાવીને જમીનને ફરીથી જીવંત કરી દીધી છે. આજની તારીખે આ જમીનનો ઓર્ગેનિક કાર્બન ૨.૮૫ થી પણ વધારે છે, જે કોઈ ચમત્કારથી કમ નથી. રાજ્યપાલએ આ સિદ્ધિ બદલ જીવરાજભાઈને વિશેષ અભિનંદન પાઠવ્યા હતા અને અન્ય ખેડૂતોને પણ જમીન બચાવવા માટે આ જ રાહ અપનાવવા અનુરોધ કર્યો હતો.
વહીવટી તંત્રની ઉપસ્થિતિ અને ભવિષ્યની રાહ
આ પ્રેરણાદાયક મુલાકાત વેળાએ કચ્છ જિલ્લા કલેકટર અનિલ રાણાવસિયા, પશ્ચિમ કચ્છ એસ.પી. વિકાસ સુંડા, જિલ્લા વિકાસ અધિકારી ઉત્સવ ગૌતમ સહિત જિલ્લા વહીવટી તંત્રના ઉચ્ચ અધિકારીઓ અને આસપાસના વિસ્તારોમાંથી આવેલા અસંખ્ય પ્રગતિશીલ ખેડૂતો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા. ઉપસ્થિત ખેડૂતોએ રાજ્યપાલ પાસેથી પ્રાકૃતિક ખેતીના બારીક પાસાઓ અને જીવામૃત-ઘનજીવામૃત બનાવવા અંગેનું માર્ગદર્શન મેળવ્યું હતું.
