“બધા માટે લઘુત્તમ પેન્શન” ની યોજના અંગે કેન્દ્ર સરકારે સંસદમાં પોતાનું વલણ સ્પષ્ટ કર્યું

રાજ્યસભામાં ઉઠ્યો વૃદ્ધો અને નિરાધાર મહિલાઓના પેન્શનનો મુદ્દો: જાણી લો સરકારનો ખુલાસો

વૃદ્ધો, આર્થિક રીતે નબળા વર્ગો અને ખાસ કરીને નિરાધાર મહિલાઓને આર્થિક ટેકો આપવા માટે દેશભરમાં “બધા માટે લઘુત્તમ પેન્શન” (Minimum Pension for All) ની માંગ લાંબા સમયથી ઉઠી રહી છે. તાજેતરમાં સંસદના ચોમાસા સત્ર દરમિયાન આ મુદ્દો ફરી એકવાર જોરશોરથી ચર્ચામાં આવ્યો હતો. રાજ્યસભામાં સાંસદ આર. ગિરિરાજન દ્વારા પૂછવામાં આવેલા પ્રશ્નના જવાબમાં કેન્દ્ર સરકારે આ અંગે દેશ સમક્ષ સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરી દીધી છે.

સાંસદે સરકારને પૂછ્યું હતું કે શું વધતી જતી મોંઘવારી અને આર્થિક જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને દેશના તમામ વૃદ્ધો અને જરૂરિયાતમંદો માટે સાર્વત્રિક ન્યૂનતમ પેન્શન યોજના શરૂ કરવાનો કોઈ પ્રસ્તાવ વિચારણા હેઠળ છે કે કેમ?

સરકારે સંસદમાં શું આપ્યો જવાબ?

આ પ્રશ્નનો લેખિત જવાબ આપતાં શ્રમ અને રોજગાર રાજ્યમંત્રી શોભા કરંદલાજેએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે, “સરકાર હાલમાં ‘બધા માટે લઘુત્તમ પેન્શન’ નામની કોઈ નવી સાર્વત્રિક યોજના શરૂ કરવાનો પ્રસ્તાવ ધરાવતી નથી.” તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે દેશના દરેક નાગરિકને આવરી લેતી કોઈ પેન્શન યોજના હાલ વિચારણા હેઠળ નથી.

જોકે, મંત્રીએ ગૃહને ખાતરી આપી હતી કે અસંગઠિત ક્ષેત્રના શ્રમિકો, ગિગ વર્કર્સ અને આર્થિક રીતે નબળા લોકોને સામાજિક સુરક્ષા પૂરી પાડવા માટે જરૂરી કાયદાકીય માળખું દેશમાં અગાઉથી જ કાર્યરત છે અને તેને વધુ મજબૂત બનાવવામાં આવી રહ્યું છે.

સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, ૨૦૨૦ નો ઉલ્લેખ

લઘુત્તમ પેન્શનની નવી યોજનાને નકારતા કેન્દ્રીય મંત્રીએ દેશમાં અમલી ‘સામાજિક સુરક્ષા સંહિતા, ૨૦૨૦’ (Code on Social Security, 2020) નો વિશેષ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. તેમણે સમજાવ્યું કે આ કાયદા હેઠળ અસંગઠિત ક્ષેત્રના કામદારો, ગિગ વર્કર્સ (જેવા કે ડિલિવરી બોય્ઝ, ડ્રાઇવરો) અને પ્લેટફોર્મ વર્કર્સને સામાજિક કલ્યાણ યોજનાઓ હેઠળ લાવવા માટે એક વ્યાપક માળખું તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે.

આ કાયદાની કલમ ૧૧૩ હેઠળ અસંગઠિત ક્ષેત્રના તમામ કામદારોની નોંધણી માટેની વિશેષ જોગવાઈ છે, જેથી તેઓ સરકારની વિવિધ કલ્યાણકારી યોજનાઓનો સરળતાથી લાભ લઈ શકે. આ ઉપરાંત, આ યોજનાઓને યોગ્ય નાણાકીય સહયોગ પૂરો પાડવા માટે એક સમર્પિત ‘સામાજિક સુરક્ષા ભંડોળ’ (Social Security Fund) ની પણ રચના કરવામાં આવી છે.

કર્મચારી પેન્શન યોજના (EPS) અને દાવાની સમયરેખા

સરકારે કર્મચારી પેન્શન યોજના (EPS) નો ઉલ્લેખ કરતા જણાવ્યું કે આ એક સંયુક્ત ભંડોળ છે, જેમાં એમ્પ્લોયર (કંપની) અને કેન્દ્ર સરકાર બંને દ્વારા યોગદાન આપવામાં આવે છે. જ્યારે પણ કોઈ પાત્ર કર્મચારી અથવા તેનો પરિવાર પેન્શન માટે દાવો કરે છે, ત્યારે આ ભંડોળમાંથી નાણાં મુક્ત કરવામાં આવે છે.

મહત્વની વાત એ છે કે, સંસદમાં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું હતું કે EPS હેઠળ પેન્શન કે ઉપાડના લાભો મેળવવા માટે કોઈ ચોક્કસ સમયમર્યાદા (Time Limit) હોતી નથી. લાભાર્થી જ્યારે પણ પોતાનો દાવો સબમિટ કરે છે, ત્યારે તેની યોગ્ય ચકાસણી કરીને વ્યાજ અને બાકી નીકળતી રકમ સાથે ચૂકવણી કરી દેવામાં આવે છે.

નિષ્ક્રિય EPF ખાતાઓમાં ₹૯,૩૩૦ કરોડથી વધુ રકમ જમા

સંસદમાં નિષ્ક્રિય (Inoperative) પ્રોવિડન્ટ ફંડ (EPF) ખાતાઓમાં પડેલી બિનદાવાવાળી રકમ અંગે પણ માહિતી માંગવામાં આવી હતી. તેના જવાબમાં શ્રમ રાજ્યમંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે, ૩૧ માર્ચ, ૨૦૨૬ સુધીના આંકડા અનુસાર, લાંબા સમયથી વ્યવહાર ન થયા હોય તેવા નિષ્ક્રિય EPF ખાતાઓમાં ₹૯,૩૩૦.૫૬ કરોડની જંગી રકમ જમા પડી છે.

સરકાર આ બિનદાવાવાળી રકમના મૂળ હકદારો અથવા તેમના વારસદારો સુધી પહોંચવા અને રકમનું સમાધાન કરવા માટે સતત પ્રયાસો કરી રહી છે. સરકારના આ ખુલાસાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે નવી સાર્વત્રિક સ્કીમ લાવવાને બદલે સરકાર હાલની સામાજિક સુરક્ષા યોજનાઓને વધુ કડક અને અસરકારક બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહી છે.