UCC બિલ પસાર: શું જૂના લગ્નો ગેરકાયદેસર ગણાશે? ગુજરાત સરકારના નવા નિયમોએ ફેલાવી ખળભળાટ
ગુજરાતમાં સમાન નાગરિક સંહિતા (UCC) બિલ પસાર થતાની સાથે જ રાજ્યભરમાં એક નવી ચર્ચાએ જોર પકડ્યું છે. ખાસ કરીને એવા લોકોમાં ભારે ફાળ પડી છે જેઓ એકથી વધુ લગ્ન કરી ચૂક્યા છે અથવા ભવિષ્યમાં આવી યોજના ધરાવતા હતા. મુખ્યમંત્રી ભૂપેન્દ્ર પટેલની સરકારે વિધાનસભામાં બહુમતી સાથે આ ઐતિહાસિક વિધેયક પસાર કરીને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે હવે રાજ્યમાં ધર્મ આધારિત પર્સનલ લો નહીં, પણ કાયદો સર્વોપરી રહેશે.
શું જૂના લગ્નો ગેરકાયદેસર ગણાશે? દંડની શું છે જોગવાઈ?
કાયદાકીય નિષ્ણાતોના મતે, કોઈપણ નવો કાયદો સામાન્ય રીતે ‘પ્રોસ્પેક્ટિવ’ (ભવિષ્યલક્ષી) હોય છે. એટલે કે, ગુજરાત યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ ૨૦૨૬ લાગુ થયા પછી જો કોઈ વ્યક્તિ પ્રથમ પત્ની જીવિત હોવા છતાં બીજા લગ્ન કરશે, તો તે ગુનો ગણાશે.
-
પહેલા થઈ ગયેલા લગ્ન: જે લોકો કાયદો અમલમાં આવ્યા પહેલા પોતપોતાના ‘પર્સનલ લો’ મુજબ બે લગ્ન કરી ચૂક્યા છે, તેમના લગ્ન અમાન્ય કે ગેરકાયદેસર ઠરશે નહીં. તેમને આ માટે કોઈ દંડ ભરવો પડશે નહીં.
-
દંડ ક્યારે લાગશે?: દંડ એવા લોકોને થઈ શકે છે જેઓ નવા કાયદા હેઠળ પોતાના લગ્નનું ફરજિયાત રજીસ્ટ્રેશન નિયત સમય મર્યાદામાં નહીં કરાવે. હવે લગ્નનું રજીસ્ટ્રેશન મરજીયાત નહીં પણ અનિવાર્ય છે. જો તમે લગ્ન નોંધણીમાં વિલંબ કરશો, તો જ તમારે આર્થિક દંડ ભોગવવો પડી શકે છે.
બહુપત્નીત્વ અને હલાલા જેવી પ્રથાઓનો અંત
ગુજરાતનો આ નવો કાયદો સામાજિક સુધારાની દિશામાં મોટું ડગલું છે. આ કાયદા હેઠળ હવે રાજ્યમાં ‘બહુ-વિવાહ’ (એકથી વધુ લગ્ન) પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ મુકવામાં આવ્યો છે.
-
કુપ્રથાઓ પર રોક: હલાલા અને ઈદ્દત જેવી પ્રથાઓને હવે ગુજરાતમાં કોઈ કાયદાકીય માન્યતા મળશે નહીં.
-
સજાની જોગવાઈ: જો કોઈ વ્યક્તિ આ નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરીને છૂપી રીતે બીજા લગ્ન કરવાનો પ્રયાસ કરશે, તો તેને ભારે દંડ અને જેલની સજા એમ બંને ભોગવવા પડી શકે છે. આ જોગવાઈનો મુખ્ય હેતુ મહિલાઓના અધિકારોનું રક્ષણ કરવાનો અને સમાજમાં કાયદાકીય પારદર્શિતા લાવવાનો છે.
કોને મળી છે મુક્તિ? આદિવાસી સમાજ માટે શું છે નિયમ?
ગુજરાત UCC ૨૦૨૬ આખા રાજ્યમાં અને રાજ્યની બહાર રહેતા તમામ ગુજરાતીઓ પર લાગુ થશે. જોકે, સરકારે સામાજિક વિવિધતા અને આદિવાસી સંસ્કૃતિનું સન્માન જાળવી રાખ્યું છે.
-
ST સમુદાય: બંધારણ હેઠળ જે સમુદાયોના પરંપરાગત અધિકારો સુરક્ષિત છે, તેવા અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) ના લોકોને આ કાયદાના દાયરામાંથી બહાર રાખવામાં આવ્યા છે. તેમની પરંપરાઓ અને રિવાજોમાં આ કાયદો કોઈ દખલગીરી કરશે નહીં.
-
લિવ-ઈન રિલેશનશિપ: લગ્ન ઉપરાંત, લિવ-ઈન રિલેશનશિપમાં રહેતા યુગલો માટે પણ હવે રજીસ્ટ્રેશનના નિયમો કડક બનાવવામાં આવ્યા છે, જે ઉત્તરાખંડના મોડેલને મળતા આવે છે.
ગુજરાત હવે ઉત્તરાખંડ અને ગોવા પછી સમાન નાગરિક સંહિતા લાગુ કરનાર દેશનું ત્રીજું રાજ્ય બન્યું છે. આ કાયદાના અમલીકરણથી વારસો, દત્તક વિધાન અને છૂટાછેડા જેવી બાબતોમાં પણ હવે ધર્મને બદલે સમાન નાગરિક નિયમોનું પાલન કરવું પડશે.
