ઐતિહાસિક શ્રમ સુધારા: ગુજરાતમાં હવે કામના કલાકો અને ઓવર ટાઇમના નવા નિયમો, શ્રમિકોના હિતમાં મોટો નિર્ણય
ગુજરાત વિધાનસભાના ચાલુ સત્રમાં રાજ્યના લાખો શ્રમિકો અને વેપાર જગત માટે ખૂબ જ મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. રાજ્ય સરકારે ‘ગુજરાત દુકાન અને સંસ્થા (સુધારા) વિધેયક’ રજૂ કર્યું હતું, જેને ગૃહમાં સર્વાનુમતે પસાર કરવામાં આવ્યું છે. આ વિધેયક પસાર થવાથી રાજ્યના શ્રમ કાયદાઓમાં પાયાના ફેરફારો થશે, જેની સીધી અસર ખાનગી ઓફિસો, શોપિંગ મોલ્સ, હોટલો અને નાની-મોટી દુકાનોમાં કામ કરતા કર્મચારીઓ પર પડશે. સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ‘ઈઝ ઓફ ડૂઈંગ બિઝનેસ’ની સાથે શ્રમિકોના અધિકારો અને તેમની સુરક્ષા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો છે.
આ નવા સુધારા વિધેયકની સૌથી મહત્વની જોગવાઈ દૈનિક કામના કલાકોને લઈને છે. અત્યાર સુધીના નિયમોમાં જે મર્યાદા હતી, તેમાં ફેરફાર કરીને હવે દૈનિક કામના કલાકોની મહત્તમ મર્યાદા 10 કલાક નિર્ધારિત કરવામાં આવી છે. આ ફેરફારથી એવા ઉદ્યોગો અને સંસ્થાઓને ફાયદો થશે જ્યાં કામનું ભારણ સીઝન મુજબ વધતું-ઘટતું રહે છે. જોકે, આ વધારાના કલાકો સામે શ્રમિકોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે પણ કડક જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને ઓવર ટાઇમ (વધારાનું કામ) કરવા બાબતે હવે સ્પષ્ટ મર્યાદા નક્કી કરી દેવામાં આવી છે. નવા કાયદા મુજબ, કોઈપણ કર્મચારી પાસે ત્રણ મહિનાના ગાળામાં વધુમાં વધુ 144 કલાક જ ઓવર ટાઇમ કરાવી શકાશે. આ મર્યાદા નક્કી થવાથી શ્રમિકોનું શારીરિક અને માનસિક શોષણ અટકશે અને તેમને પૂરતો આરામ પણ મળી રહેશે.
ગુજરાતના શ્રમ કાયદામાં મોટો ફેરફાર
બીજી તરફ, આ વિધેયકમાં મહિલા શ્રમયોગીઓની સુરક્ષા અને ગરિમા જળવાય તે માટે વિશેષ અને વિશિષ્ટ જોગવાઈઓ ઉમેરવામાં આવી છે. આજના આધુનિક યુગમાં મહિલાઓ દરેક ક્ષેત્રમાં ખભેખભા મિલાવીને કામ કરી રહી છે, ત્યારે રાત્રિના સમયે અથવા મોડી સાંજ સુધી કામ કરતી મહિલાઓની સુરક્ષા અને સલામતી માટે સંસ્થાઓએ હવે વિશેષ તકેદારી રાખવી પડશે. કાર્યસ્થળ પર મહિલાઓ માટે જરૂરી પાયાની સુવિધાઓ, પરિવહનની સલામતી અને જાતીય સતામણી અટકાવવા માટેના કડક નિયમોનું પાલન કરવું દરેક માલિક માટે ફરજિયાત બનશે. સરકારની આ જોગવાઈથી મહિલાઓમાં સુરક્ષાની ભાવના વધશે અને તેઓ વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે વ્યાવસાયિક ક્ષેત્રે આગળ વધી શકશે.
એકંદરે જોઈએ તો, આ સુધારો ગુજરાતના અર્થતંત્રને ગતિ આપનારો સાબિત થશે. દૈનિક કામના કલાકોમાં ફ્લેક્સિબિલિટી મળવાથી વેપારીઓ પોતાનું કામ વધુ સારી રીતે આયોજિત કરી શકશે, જ્યારે ઓવર ટાઇમની મર્યાદા અને મહિલા સુરક્ષાની જોગવાઈઓ શ્રમિકો માટે આશીર્વાદરૂપ સાબિત થશે. વિધાનસભામાં આ બિલ સર્વાનુમતે પસાર થવું એ દર્શાવે છે કે સત્તાધારી પક્ષ અને વિપક્ષ બંને રાજ્યના શ્રમિકોના હિતમાં એકમત છે. આ સુધારાઓ આગામી સમયમાં ગુજરાતને ઔદ્યોગિક ક્ષેત્રે વધુ મજબૂત અને પ્રગતિશીલ બનાવશે.
