હાર્ટ એટેક કેમ અચાનક આવે છે? પ્રથમ હુમલા પછી શરીર આપે છે આ મોટા સંકેતો
મેડિકલ સાયન્સ અને કાર્ડિયોલોજીના ક્ષેત્રમાં ‘હાર્ટ એટેક’ એક એવો શબ્દ છે જે સાંભળતા જ કોઈપણ વ્યક્તિ ધ્રૂજી ઊઠે છે. આજના સમયમાં જ્યારે ૨૦ થી ૩૦ વર્ષના યુવાનો પણ હૃદયરોગના હુમલાનો ભોગ બની રહ્યા છે, ત્યારે દરેકના મનમાં એક પ્રશ્ન ચોક્કસ થાય છે કે આપણું નાજુક હૃદય એક સાથે કેટલા હાર્ટ એટેક સહન કરી શકે છે? શું પ્રથમ હુમલા બાદ હૃદય ફરી ક્યારેય સામાન્ય થઈ શકે ખરું? તબીબી નિષ્ણાતોના મતે, આ પ્રશ્નનો કોઈ એક સીધો આંકડો કે ચોક્કસ જવાબ નથી, પરંતુ તે સંપૂર્ણપણે હૃદયને થયેલા નુકસાનની તીવ્રતા અને દર્દીની જીવનશૈલી પર આધાર રાખે છે.
સૌ પ્રથમ એ સમજવું જરૂરી છે કે હાર્ટ એટેક આવવાનું અસલી કારણ શું છે? જ્યારે હૃદયના સ્નાયુઓને સતત ઓક્સિજનયુક્ત લોહી પહોંચાડતી મુખ્ય ધમનીઓમાં કોલેસ્ટ્રોલ, ચરબી અને કેલ્શિયમનો કચરો (પ્લાક) જમા થઈ જાય છે, ત્યારે લોહીનો પ્રવાહ સંપૂર્ણપણે અટકી જાય છે. લોહી ન મળવાને કારણે હૃદયના સ્નાયુઓ મરવા લાગે છે અને આ સ્થિતિને હાર્ટ એટેક કહેવાય છે.
આપણું હૃદય કેટલા હુમલા સહન કરી શકે છે?
તબીબોના જણાવ્યા અનુસાર, ઘણા દર્દીઓ બે કે ત્રણ હાર્ટ એટેક આવ્યા પછી પણ બાયપાસ સર્જરી કે એન્જિયોપ્લાસ્ટીની મદદથી લાંબુ અને સામાન્ય જીવન જીવી જાય છે. જ્યારે કેટલાક કિસ્સામાં પ્રથમ હુમલો જ એટલો તીવ્ર (મેસિવ હાર્ટ એટેક) હોય છે કે વ્યક્તિને હોસ્પિટલ પહોંચવાનો સમય પણ મળતો નથી. બધું એ વાત પર નિર્ભર કરે છે કે એટેક દરમિયાન હૃદયના કેટલા ટકા સ્નાયુઓને કાયમી નુકસાન થયું છે. જો સમયસર સારવાર મળી જાય, તો હૃદય નબળું પડવા છતાં પમ્પિંગ ચાલુ રાખે છે. પરંતુ વારંવાર આવતા હુમલા હૃદયની કાર્યક્ષમતાને કાયમ માટે ઘટાડી દે છે.
આ સંકેતો દેખાય તો તરત જ એલર્ટ થઈ જાવ
હાર્ટ એટેક ક્યારેય સંપૂર્ણપણે અચાનક નથી આવતો, શરીર દિવસો પહેલા જ તેની ચેતવણી આપવાનું શરૂ કરી દે છે. આ સામાન્ય લક્ષણો પર નજર રાખવી ખૂબ જ જરૂરી છે:
-
છાતીની બરાબર વચ્ચે અસહ્ય દબાણ, ભાર કે દુખાવો થવો.
-
આ દુખાવો ધીમે-ધીમે ડાબા હાથ, ગરદન, પીઠ અથવા જડબા સુધી પહોંચવો.
-
કોઈ પણ શારીરિક શ્રમ વગર અચાનક ઠંડો પરસેવો વળવો અને ચક્કર આવવા.
-
શ્વાસ લેવામાં તકલીફ પડવી અને અચાનક ભારે નબળાઈનો અનુભવ થવો.
ખાસ કરીને મહિલાઓ, વૃદ્ધો અને ડાયાબિટીસના દર્દીઓમાં છાતીમાં દુખાવો થવાને બદલે માત્ર એસિડિટી, ઉબકા કે પેટમાં ગરબડ જેવા અસામાન્ય લક્ષણો પણ જોવા મળી શકે છે.
પહેલો એટેક એ સુધારવાની છેલ્લી તક છે
મોટાભાગના લોકો પ્રથમ હાર્ટ એટેકમાંથી બચી ગયા પછી એવું વિચારે છે કે હવે તેઓ સંપૂર્ણ મુક્ત છે, પરંતુ તબીબો આ માનસિકતાને સૌથી ખતરનાક ગણાવે છે. પહેલો હુમલો એ પ્રકૃતિ તરફથી મળેલી છેલ્લી ચેતવણી છે. જો આ તબક્કે પણ દર્દી ધૂમ્રપાન, દારૂનું સેવન, બેઠાડું જીવન, વધુ પડતું તેલ-ચરબીયુક્ત ભોજન અને માનસિક તણાવ પર કાબૂ ન મેળવે, તો બીજો એટેક વધુ ઘાતક નીવડે છે.
જ્યારે હાર્ટ એટેકની સાથે હૃદય અચાનક ધબકતું બંધ થઈ જાય, ત્યારે તેને ‘કાર્ડિયાક અરેસ્ટ’ કહે છે. આ સ્થિતિમાં સીપીઆર (CPR) અને તબીબી સારવારમાં એક મિનિટનો પણ વિલંબ દર્દી માટે જીવલેણ સાબિત થાય છે.
હૃદયને સ્વસ્થ રાખવાની ગોલ્ડન ટિપ્સ
જો તમે લાંબુ અને નિરોગી જીવન જીવવા માંગો છો, તો આજે જ તમારી દિનચર્યા બદલો. રોજ ઓછામાં ઓછી ૩૦ મિનિટ ઝડપી ચાલવું અથવા કસરત કરવી અનિવાર્ય છે. ખોરાકમાં લીલા શાકભાજી, ફળો અને ફાઈબરનું પ્રમાણ વધારવું જોઈએ. આ ઉપરાંત, ૩૦ વર્ષની ઉંમર વટાવ્યા પછી દર વર્ષે નિયમિત રીતે બ્લડ પ્રેશર, બ્લડ શુગર અને લિપિડ પ્રોફાઇલ (કોલેસ્ટ્રોલ) ની તપાસ કરાવતા રહો. યાદ રાખો, સ્વસ્થ હૃદય એ જ તમારી સાચી સંપત્તિ છે.
