હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તણાવથી ગેસ સપ્લાય પર જોખમ; ભારત સરકારની નવી પ્રાથમિકતા યાદી જાહેર, જાણો તમારો નંબર ક્યાં છે
મધ્ય પૂર્વમાં ઇઝરાયલ અને ઈરાન વચ્ચે ચાલી રહેલા ભયાનક યુદ્ધની અસર હવે ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા પર દેખાવા લાગી છે. દુનિયાનો લગભગ ૨૦ થી ૩૦ ટકા લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ (LNG) જે માર્ગે પસાર થાય છે, તે ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Hormuz Strait) પર ઈરાને નિયંત્રણ મેળવ્યું હોવાના અહેવાલો છે. આ નાકાબંધીને કારણે ભારતમાં એલપીજી (LPG) અને કુદરતી ગેસની આયાતમાં મોટો ઘટાડો થવાની ભીતિ સેવાઈ રહી છે. આ પરિસ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયે એક વિશેષ ‘એલોકેશન લિસ્ટ’ (ફાળવણી યાદી) જારી કરી છે.
શા માટે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ભારત માટે મહત્વનું છે?
ભારત તેની ગેસની જરૂરિયાતનો મોટો હિસ્સો કતાર અને અન્ય ખાડી દેશો પાસેથી આયાત કરે છે. આ તમામ જહાજો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ થઈને અરબ સાગરમાં પ્રવેશ કરે છે. યુદ્ધને કારણે આ માર્ગ બંધ થતા સપ્લાય લાઇન જોખમમાં મુકાઈ છે. પરિણામે, સ્થાનિક સ્તરે ઉપલબ્ધ ગેસ અને સંગ્રહિત જથ્થાને કેવી રીતે વહેંચવો તે માટે સરકારે કડક નિયમો બનાવ્યા છે.
ભારત સરકારની ગેસ ફાળવણીની પ્રાથમિકતા (Priority List):
પેટ્રોલિયમ મંત્રાલયની નવી ગાઈડલાઈન મુજબ, ગેસની અછતની સ્થિતિમાં નીચે મુજબના ક્રમમાં સપ્લાય આપવામાં આવશે:
૧. ઘરેલું રસોઈ ગેસ (PNG) અને પરિવહન (CNG): સરકારની યાદીમાં સૌથી પ્રથમ સ્થાન સામાન્ય જનતાને આપવામાં આવ્યું છે. તમારા રસોડામાં પાઇપ દ્વારા આવતો ગેસ (PNG) અને વાહનો માટેનો CNG સપ્લાય ચાલુ રાખવા માટે સરકાર તમામ પ્રયાસો કરશે. જેથી સામાન્ય જનજીવન પ્રભાવિત ન થાય.
૨. ખાતર (Fertilizer) ક્ષેત્ર: ભારત એક કૃષિપ્રધાન દેશ હોવાથી ખેતી માટે યુરિયા અને ખાતરનું ઉત્પાદન અનિવાર્ય છે. ગેસની અછત સમયે ખાતર બનાવતી કંપનીઓને બીજી પ્રાથમિકતા આપવામાં આવશે જેથી દેશમાં અનાજની અછત ન સર્જાય.
૩. પાવર સેક્ટર (વીજળી ઉત્પાદન): દેશમાં વીજળીની માંગને પહોંચી વળવા માટે ગેસ આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સને ત્રીજા સ્થાને રાખવામાં આવ્યા છે. હોસ્પિટલો અને આવશ્યક સેવાઓ માટે વીજળી સતત મળતી રહે તે સરકારની પ્રાથમિકતા છે.
૪. વ્યૂહાત્મક ઉદ્યોગો: સંરક્ષણ અને અત્યંત મહત્વના સરકારી એકમો કે જે ગેસ પર નિર્ભર છે, તેમને ચોથા સ્થાને રાખવામાં આવ્યા છે.
૫. અન્ય ઉદ્યોગો (સીરામિક, ગ્લાસ, વગેરે): કિંમતી ગેસનો જથ્થો ઘટતા જે ક્ષેત્રોને સૌથી છેલ્લે ગેસ મળશે અથવા જેમના સપ્લાયમાં કાપ મૂકવામાં આવશે, તેમાં બિન-આવશ્યક ઉદ્યોગોનો સમાવેશ થાય છે. મોરબીના સીરામિક ઉદ્યોગ કે કાચના કારખાનાઓ પર આની સૌથી વધુ અસર પડી શકે છે.
સરકારની શું છે તૈયારી?
પેટ્રોલિયમ મંત્રીએ ખાતરી આપી છે કે ભારત પાસે હાલમાં પૂરતો ‘સ્ટ્રેટેજિક રિઝર્વ’ (વ્યૂહાત્મક જથ્થો) છે. આ ઉપરાંત, રશિયા અને અન્ય દેશો પાસેથી વૈકલ્પિક રૂટ (જેમ કે ઉત્તર સમુદ્રી માર્ગ) દ્વારા ગેસ મંગાવવાની શક્યતાઓ પર વિચાર કરવામાં આવી રહ્યો છે. જોકે, આયાત ખર્ચ વધતા આગામી દિવસોમાં ગેસના ભાવમાં વધારો થવાની પૂરેપૂરી સંભાવના છે.
ભારત સરકારની આ યાદી સ્પષ્ટ કરે છે કે ગમે તેવી કટોકટીમાં સામાન્ય નાગરિકોની રસોઈ અને મુસાફરી પર ન્યૂનતમ અસર થાય તેવા પ્રયાસો કરવામાં આવશે. તેમ છતાં, યુદ્ધની લંબાઈ અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની સ્થિતિ આવનારા દિવસોમાં ભારતના ઉર્જા બજેટને નક્કી કરશે.
