શું તમે પણ વિદેશી નોટોના સંગ્રહના શોખીન છો? જાણો કાયદેસર રીતે કેટલા ડોલર રાખવાની છે છૂટ
વિદેશી પ્રવાસનો શોખ હોય કે વિદેશમાં રહેતા સંબંધીઓ તરફથી મળેલી ભેટ, ઘણીવાર આપણા ઘરમાં ડોલર, પાઉન્ડ કે યુરો જેવી વિદેશી કરન્સી પડી હોય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે ઘરમાં વિદેશી કરન્સી રાખવાની પણ એક કાયદેસરની મર્યાદા છે? તાજેતરમાં કોર્ટના એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણયથી સામાન્ય જનતાને મોટી રાહત મળી છે.
કાયદો શું કહે છે? (FEMA ની મર્યાદા)
ભારતમાં વિદેશી મુદ્રાનું સંચાલન Foreign Exchange Management Act (FEMA) હેઠળ થાય છે. આરબીઆઈ (RBI) ના નિયમો અનુસાર:
-
મર્યાદા: ભારતનો કોઈપણ નિવાસી નાગરિક કુલ ૨,૦૦૦ યુએસ ડોલર ($2,000) અથવા તેની સમાન મૂલ્યની અન્ય વિદેશી કરન્સી (નોટોના સ્વરૂપમાં) પોતાની પાસે રાખી શકે છે.
-
સિક્કા: વિદેશી સિક્કા રાખવા પર કોઈ પ્રતિબંધ કે મર્યાદા નથી. તમે ગમે તેટલા વિદેશી સિક્કા સંગ્રહ તરીકે રાખી શકો છો.
-
હેતુ: આ ૨,૦૦૦ ડોલર તમે ભવિષ્યના પ્રવાસ માટે અથવા વિદેશથી પરત આવ્યા પછી બચેલી રકમ તરીકે રાખી શકો છો. જો તમારી પાસે આનાથી વધુ રકમ હોય, તો તમારે વિદેશથી આવ્યાના ૧૮૦ દિવસની અંદર અધિકૃત બેંક અથવા મની ચેન્જર પાસે જઈને તેને ભારતીય રૂપિયામાં બદલાવી લેવી પડે છે.
કોર્ટના નિર્ણયથી મળેલી મોટી રાહત
ઘણીવાર એવું બને છે કે લોકો અજાણતામાં નિર્ધારિત મર્યાદા કરતા થોડી વધુ કરન્સી રાખી લે છે. તાજેતરના એક કિસ્સામાં, અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે માત્ર નિર્ધારિત મર્યાદા કરતા થોડી વધુ વિદેશી કરન્સી રાખવી એ ‘ગંભીર ગુનો’ કે મની લોન્ડરિંગ ગણી શકાય નહીં.
-
ચુકાદાનો સાર: કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે જો કોઈ વ્યક્તિ પાસે શંકાસ્પદ સ્ત્રોત વગર અને ઓછી માત્રામાં (મર્યાદાથી થોડી વધુ) કરન્સી મળી આવે, તો તેને જેલમાં મોકલવાને બદલે માત્ર દંડ (Penalty) કરીને છોડી શકાય છે.
-
રાહત: આ નિર્ણયથી એવા લોકોને રાહત મળી છે જેમની પાસે વિદેશી પ્રવાસ દરમિયાન બચેલી જૂની કરન્સી પડી હોય અને તેઓ તેને બદલાવવાનું ભૂલી ગયા હોય. તપાસ એજન્સીઓ હવે માત્ર રકમ હોવાના આધારે જ હેરાન કરી શકશે નહીં.
વિદેશી કરન્સી રાખવાના અન્ય નિયમો
જો તમે વિદેશી નાગરિક છો અથવા ભારતીય મૂળના વ્યક્તિ (NRI) છો અને ભારતની મુલાકાતે આવ્યા છો, તો નિયમો થોડા અલગ છે:
-
કરન્સી ડિક્લેરેશન ફોર્મ (CDF): જો તમે વિદેશથી આવતી વખતે તમારી સાથે ૫,૦૦૦ ડોલરથી વધુ (કેશમાં) અથવા કુલ ૧૦,૦૦૦ ડોલરથી વધુ (કેશ + ટ્રાવેલર્સ ચેક) લઈને આવો છો, તો તમારે એરપોર્ટ પર કસ્ટમ અધિકારીઓ પાસે CDF ફોર્મ ભરીને તેની જાણકારી આપવી ફરજિયાત છે.
-
ભેટમાં મળેલી કરન્સી: જો તમને કોઈ વિદેશી વ્યક્તિ તરફથી ભેટમાં કરન્સી મળી હોય, તો પણ તે ૨,૦૦૦ ડોલરની કુલ મર્યાદામાં ગણવામાં આવશે.
જો મર્યાદા કરતા વધુ કરન્સી મળે તો શું થાય?
જો કોઈ દરોડા કે તપાસ દરમિયાન તમારી પાસેથી ૨,૦૦૦ ડોલરથી વધુની રકમ મળી આવે અને તમારી પાસે તેનું સત્તાવાર ડિક્લેરેશન ન હોય, તો:
-
વધારાની કરન્સી જપ્ત થઈ શકે છે.
-
કિંમતના ૩ ગણા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
-
જો રકમ ખૂબ મોટી હોય, તો ‘ફેમા’ (FEMA) ના ઉલ્લંઘન હેઠળ કેસ પણ નોંધાઈ શકે છે.
નિષ્કર્ષ
કોર્ટનો નિર્ણય એવા લોકો માટે ઢાલ સમાન છે જેઓ કોઈ ખોટા ઈરાદા વગર નજીવી રકમ ઘરમાં રાખે છે. તેમ છતાં, સલામત રહેવા માટે હંમેશા સલાહ આપવામાં આવે છે કે વધારાની વિદેશી કરન્સીને સમયસર બેંકમાં જમા કરાવી દેવી જોઈએ.
