સોના-ચાંદીમાં ‘કરન્ટ’: સરકારે આયાત જકાત ૧૫% કરતા ભાવમાં તોતિંગ ઉછાળો, જાણો શું છે ગણિત?
ભારતીય બજારમાં સોના અને ચાંદીના ભાવમાં અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. મલ્ટી કોમોડિટી એક્સચેન્જ (MCX) પર સોનાના ભાવમાં ૭% થી વધુનો ઉછાળો નોંધાયો છે, જ્યારે ચાંદીમાં પ્રતિ કિલો રૂ. ૧૭,૦૦૦ થી વધુનો વધારો થતા રોકાણકારો અને ગ્રાહકો બંને ચોંકી ઉઠ્યા છે. આ તેજી પાછળનું મુખ્ય કારણ ભારત સરકાર દ્વારા લેવાયેલો એક મોટો નિર્ણય છે, જેમાં સોના-ચાંદી પરની આયાત ડ્યુટી (Import Duty) ૬% થી વધારીને ૧૫% કરી દેવામાં આવી છે.
આયાત જકાત વધારવા પાછળ સરકારનો તર્ક
ભારત સોનાનો વિશ્વનો બીજા નંબરનો સૌથી મોટો વપરાશકાર દેશ છે. જ્યારે રૂપિયો નબળો પડી રહ્યો હોય અને વેપાર ખાધ (Trade Deficit) વધી રહી હોય, ત્યારે સરકાર માટે સોનાની આયાત ઘટાડવી અનિવાર્ય બની જાય છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ તાજેતરમાં જ દેશવાસીઓને બિનજરૂરી સોનાની ખરીદી ટાળવા અપીલ કરી હતી, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વિદેશી હૂંડિયામણને બચાવવાનો હતો. ૧૫% ડ્યુટીનો આ નિર્ણય રૂપિયાને સ્થિરતા આપવા અને આયાત પર અંકુશ મેળવવાના હેતુથી લેવામાં આવ્યો છે.
વૈશ્વિક પરિબળો: ફુગાવો અને ભૌગોલિક તણાવ
માત્ર સ્થાનિક ટેક્સમાં વધારો જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક બજારમાં ચાલતી ઉથલપાથલ પણ સોનાના ભાવને અસર કરી રહી છે.
ઈરાન યુદ્ધ અને અનિશ્ચિતતા: મધ્ય પૂર્વમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે રોકાણકારો શેરબજારને બદલે ‘સલામત રોકાણ’ તરીકે સોનાને પસંદ કરી રહ્યા છે.
ટ્રમ્પ-શી મીટિંગ: આગામી સમયમાં અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેની બેઠક પર આખા વિશ્વની નજર છે. વેપાર સંબંધોમાં આવતા બદલાવની સીધી અસર સોનાના ભાવ પર પડે છે.
વ્યાજ દર અને ફુગાવો: ઝાનેર મેટલ્સના નિષ્ણાત પીટર ગ્રાન્ટના જણાવ્યા અનુસાર, “ફુગાવો સ્થિર રહ્યો છે, જેના કારણે વ્યાજ દરો લાંબા સમય સુધી ઊંચા રહેવાની શક્યતા છે. આ સ્થિતિ સોનાના ભાવ પર દબાણ અને તેજી બંને પ્રકારે અસર કરે છે.”
રોકાણના ટ્રેન્ડમાં મોટો બદલાવ
એક રસપ્રદ બાબત એ પણ સામે આવી છે કે ભારતીય રોકાણકારો હવે જ્વેલરી (ઘરેણાં) કરતા સોનાના બાર કે સિક્કાઓમાં રોકાણ કરવાનું વધુ પસંદ કરી રહ્યા છે. માર્ચ ક્વાર્ટરમાં રોકાણ માટેની માંગ પહેલીવાર જ્વેલરી વપરાશ કરતા વધી ગઈ છે. તેનું મુખ્ય કારણ ઈક્વિટી બજારમાં મળી રહેલું નબળું વળતર છે. ફુગાવા સામે રક્ષણ મેળવવા માટે સોનું હંમેશા શ્રેષ્ઠ સંપત્તિ સાબિત થયું છે.
શું માંગ ઘટશે?
વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ૧૫% ડ્યુટી છતાં ભારતની સોનાની માંગમાં ખાસ ઘટાડો નહીં થાય. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં લગ્નપ્રસંગો અને તહેવારોમાં સોનું એક અનિવાર્ય હિસ્સો છે. ભલે કિંમતો વધે, પરંતુ આર્થિક અસ્થિરતાના સમયમાં લોકો સોનાને પોતાની સુરક્ષા માને છે. જોકે, ટૂંકા ગાળા માટે ખરીદીમાં થોડો ઘટાડો જોવા મળી શકે છે, પરંતુ રોકાણકારો માટે તેજીનો આ દોર હજી લાંબો ચાલે તેવી શક્યતા છે.
