NCERTના પુસ્તકોમાં મોટા ફેરફાર! જાણો શિક્ષણ જગતના આ 5 ક્રાંતિકારી તથ્ય
NCERT—આ ચાર અક્ષરનું નામ ભારતના એ દરેક વિદ્યાર્થીના જીવનનો એક ભાગ છે, જેણે ક્યારેય શાળામાં પગ મૂક્યો છે. પછી તમે CBSE બોર્ડમાંથી ભણ્યા હોવ કે કોઈ રાજ્ય બોર્ડમાંથી, NCERTના પુસ્તકોની સુગંધ અને તેમાં છુપાયેલા જ્ઞાનથી તમે અજાણ નહીં હોવ. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ સંસ્થા કેવી રીતે કામ કરે છે? અથવા તેના પુસ્તકોમાં એવું શું ખાસ છે જે તેને સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓનો પણ આધાર બનાવે છે?
તાજેતરમાં NCERT તેના પુસ્તકોમાં કેટલાક ફેરફારોને લઈને ચર્ચામાં રહી છે. આ ચર્ચા વચ્ચે, એ સમજવું ખૂબ જરૂરી છે કે NCERT શું છે, તેનું પૂરું નામ (National Council of Educational Research and Training) શું છે અને તે આપણા દેશના શિક્ષણ તંત્રનો પાયો કેવી રીતે બની. આવો, NCERT સાથે જોડાયેલી તે 5 મુખ્ય વાતો પર નજર કરીએ, જે દરેક નાગરિકે જાણવી જોઈએ.
1. NCERT શું છે અને તેનો ઇતિહાસ શું છે?
NCERTનું પૂરું નામ ‘નેશનલ કાઉન્સિલ ઓફ એજ્યુકેશનલ રિસર્ચ એન્ડ ટ્રેનિંગ’ છે, જેને ગુજરાતીમાં ‘રાષ્ટ્રીય શૈક્ષણિક અનુસંધાન અને તાલીમ પરિષદ’ કહેવામાં આવે છે. તે ભારત સરકાર દ્વારા સ્થાપિત એક મુખ્ય શૈક્ષણિક સંસ્થા છે.
-
સ્થાપના: તેની સ્થાપના 1 સપ્ટેમ્બર 1961 ના રોજ કરવામાં આવી હતી.
-
ઉદ્દેશ્ય: તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય શાળા શિક્ષણમાં ગુણવત્તા લાવવાનો અને શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં નવી નીતિઓ તથા સંશોધન (Research) ને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે.
-
સ્વાયત્ત સંસ્થા: NCERT એક સ્વાયત્ત સંગઠન (Autonomous Organisation) છે, જેનો અર્થ છે કે તે પોતાની નીતિઓ બનાવવા માટે ઘણી હદ સુધી સ્વતંત્ર છે, જોકે તે શિક્ષણ મંત્રાલયના માર્ગદર્શન હેઠળ કામ કરે છે.
તેની સ્થાપનાનો મૂળ ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર દેશની શાળાઓમાં શિક્ષણનું સ્તર એકસમાન અને ઉચ્ચ ગુણવત્તાયુક્ત બનાવવાનો હતો.
2. NCERTની જરૂર કેમ પડી?
1947માં આઝાદી મળ્યા પછી, ભારત સામે શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં સૌથી મોટો પડકાર ‘અસમાનતા’ નો હતો. દરેક રાજ્યનો પોતાનો અભ્યાસક્રમ (Syllabus) હતો, પોતાની શિક્ષણ નીતિ હતી અને ભણાવવાની પદ્ધતિ પણ બિલકુલ અલગ હતી.
-
એકસમાન શિક્ષણ પ્રણાલી: દેશને એકજૂથ કરવા અને શિક્ષણના સ્તરમાં સમાનતા લાવવા માટે એક એવી સંસ્થાની જરૂર હતી જે સમગ્ર દેશ માટે માર્ગદર્શન તૈયાર કરી શકે.
-
NCERTની ભૂમિકા: NCERTએ આ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવ્યો. તેણે સમગ્ર દેશ માટે એક ‘નેશનલ કરીકુલમ ફ્રેમવર્ક’ (NCF) તૈયાર કર્યું, જેના આધારે પુસ્તકો અને શિક્ષણ સામગ્રી વિકસાવવામાં આવી. આજે, NCERTના પુસ્તકોનો ઉપયોગ માત્ર CBSE દ્વારા જ નથી થતો, પરંતુ ઘણા રાજ્ય બોર્ડ પણ તેને પોતાની શાળાઓમાં ભણાવે છે.
3. NCERTના પુસ્તકો કેવી રીતે તૈયાર થાય છે?
3. NCERTના પુસ્તકો કેવી રીતે તૈયાર થાય છે?NCERTના પુસ્તકો તેમની પ્રમાણભૂતતા માટે જાણીતા છે. શું તમે જાણો છો કે તેને કોણ લખે છે? આ કોઈ સામાન્ય પુસ્તકો નથી હોતા, પરંતુ તેની પાછળ વર્ષોનું સંશોધન હોય છે.
-
વિષય નિષ્ણાતોનું યોગદાન: આ પુસ્તકો લખવા માટે સમગ્ર દેશની યુનિવર્સિટીઓના પ્રોફેસર, શિક્ષણવિદો (Educationists) અને વિષય નિષ્ણાતો (Subject Experts) ને બોલાવવામાં આવે છે.
-
NCFનો આધાર: પુસ્તકો લખતા પહેલા National Curriculum Framework (NCF) નું પાલન કરવામાં આવે છે. NCF એ નક્કી કરે છે કે બાળકોને કઈ ઉંમરે શું ભણાવવું જોઈએ અને કેવી રીતે ભણાવવું જોઈએ.
-
પ્રમાણભૂતતા: આ પુસ્તકોમાં આપેલી માહિતી સાચી, પ્રમાણિત અને અદ્યતન હોય છે. આ જ કારણ છે કે NCERTના પુસ્તકો પર સૌથી વધુ વિશ્વાસ કરવામાં આવે છે.
4. માત્ર પુસ્તકો જ નહીં, સંશોધન અને તાલીમનું પણ કેન્દ્ર
NCERTનું કામ માત્ર પુસ્તકો છાપવાનું અને વેચવાનું નથી. આ સંસ્થા શિક્ષણના ક્ષેત્રમાં ખૂબ ઊંડા સંશોધનો અને કાર્યો કરે છે.
-
શિક્ષક તાલીમ (Teacher Training): NCERT શિક્ષકોને આધુનિક શિક્ષણ પદ્ધતિઓ અને નવી તકનીકો વિશે તાલીમ આપે છે જેથી તેઓ બાળકોને બહેતર શિક્ષણ આપી શકે.
-
પ્રાદેશિક સંસ્થાઓ (RIE): શિક્ષણ સંશોધન અને તાલીમને પ્રોત્સાહન આપવા માટે NCERTની સમગ્ર દેશમાં પ્રાદેશિક શિક્ષણ સંસ્થાઓ (Regional Institute of Education) છે, જે મુખ્યત્વે અજમેર, ભોપાલ, ભુવનેશ્વર, મૈસુર અને શિલોંગ માં આવેલી છે.
-
રાષ્ટ્રીય પ્રતિભા શોધ: NCERT સમગ્ર દેશના તેજસ્વી વિદ્યાર્થીઓને શોધવા અને તેમને સ્કોલરશિપ આપવા માટે ‘નેશનલ ટેલેન્ટ સર્ચ એક્ઝામિનેશન’ (NTSE) જેવી પરીક્ષાઓ પણ આયોજિત કરે છે.
5. સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓ (Competitive Exams) ની ખરી ઓળખ છે આ પુસ્તકો
જો તમે UPSC, SSC, રેલ્વે કે કોઈપણ રાજ્ય સ્તરની લોક સેવા આયોગની તૈયારી કરી રહ્યા છો, તો તમે હંમેશા સાંભળ્યું હશે—”NCERT ચોક્કસ વાંચો”.
-
પાયાનું જ્ઞાન: UPSC (IAS) જેવી અઘરી પરીક્ષાઓ માટે ઇતિહાસ (History), ભૂગોળ (Geography), અર્થશાસ્ત્ર (Economics), અને નાગરિકશાસ્ત્ર (Polity) માટે NCERTના પુસ્તકોને પાયો (Base) માનવામાં આવે છે.
-
સ્પષ્ટતા અને ચોકસાઈ: આ પુસ્તકોની ભાષા ખૂબ જ સરળ અને સ્પષ્ટ હોય છે, જેનાથી જટિલ વિષયો પણ સરળતાથી સમજી શકાય છે.
-
મૂળભૂત ખ્યાલો પર ભાર: NCERTના પુસ્તકો માત્ર તથ્યોને ગોખાવતા નથી, પરંતુ તે મૂળભૂત ખ્યાલો (Concepts) ને સમજવા પર ભાર મૂકે છે, જે સ્પર્ધાત્મક પરીક્ષાઓમાં સૌથી વધુ જરૂરી હોય છે.
NCERT—શિક્ષણનો પાયો
NCERTએ ભારતમાં શિક્ષણના સ્તરને ઊંચું લાવવામાં અમૂલ્ય ભૂમિકા ભજવી છે. સરળ ભાષા, સચોટ માહિતી અને બાળકોના માનસિક સ્તર અનુસાર અભ્યાસક્રમ તૈયાર કરવો તે NCERTની વિશેષતા છે. બદલાતા સમય સાથે આ સંસ્થા પોતાના અભ્યાસક્રમમાં સુધારો કરતી રહે છે જેથી બાળકો આધુનિક સમય સાથે કદમ મિલાવી શકે.
