તોશાખાના 2.0 કેસ: ઈમરાન ખાન અને બુશરા બીબીને 17 વર્ષની સખત કેદ, જેલની બદતર સ્થિતિ પર ઉઠ્યા સવાલો
પાકિસ્તાનના પૂર્વ વડાપ્રધાન ઈમરાન ખાન અને તેમની પત્ની બુશરા બીબીને ભ્રષ્ટાચારના એક નવા કેસમાં (તોશાખાના 2.0) 17-17 વર્ષની સખત કેદની સજા ફટકારવામાં આવી છે. વિશેષ ન્યાયાધીશ શાહરૂખ અર્જુમંદે રાવલપિંડીની અદિયાલા જેલમાં 80 સુનાવણી બાદ શનિવાર, 20 ડિસેમ્બર 2025ના રોજ આ મોટો ચુકાદો આપ્યો હતો.
શું છે બુલ્ગારી જ્વેલરી સેટ વિવાદ?
આ મામલો સાઉદી અરેબિયાના ક્રાઉન પ્રિન્સ દ્વારા મે 2021માં ભેટમાં આપવામાં આવેલા મોંઘા ‘બુલ્ગારી’ (Bulgari) જ્વેલરી સેટના ગેરકાયદેસર સંપાદન સાથે જોડાયેલો છે. આ સેટમાં એક હાર, કાનની બુટ્ટી, બંગડી અને એક વીંટી સામેલ હતી. તપાસ મુજબ આ સેટની કુલ કિંમત અંદાજે 7.56 કરોડ રૂપિયા (75.66 મિલિયન PKR) હતી.
આરોપ છે કે ઈમરાન ખાન અને બુશરા બીબીએ આ સેટને તોશાખાનાના નિયમો હેઠળ યોગ્ય કિંમતે જમા કરાવવાને બદલે, દબાણ લાવી તેની કિંમત ઓછી અંકાવી હતી અને માત્ર 29 લાખ રૂપિયા (2.9 મિલિયન PKR) ની નજીવી ચૂકવણી કરીને પોતાની પાસે રાખી લીધો હતો. આ હેરાફેરીથી સરકારી તિજોરીને કરોડો રૂપિયાનું નુકસાન થયું હતું.
સજા અને ભારે દંડ
અદાલતે તેના ચુકાદામાં નીચે મુજબની સજા સંભળાવી છે:
- કેદ: બંનેને પાકિસ્તાન દંડ સંહિતાની કલમ 409 (ગુનાહિત વિશ્વાસઘાત) હેઠળ 10 વર્ષ અને ભ્રષ્ટાચાર નિવારણ અધિનિયમ હેઠળ 7 વર્ષ, એટલે કે કુલ 17 વર્ષની સજા આપવામાં આવી છે.
- દંડ: દોષિતો પર 1.64 કરોડ રૂપિયા (16.4 મિલિયન PKR) નો દંડ પણ ફટકારવામાં આવ્યો છે, જે ન ભરવા બદલ વધારાની જેલ ભોગવવી પડશે.
- નરમાશનો આધાર: ન્યાયાધીશે સજા સંભળાવતી વખતે ઈમરાન ખાનની ઉંમર અને બુશરા બીબી મહિલા હોવાના આધારે સજામાં થોડી નરમાશ દાખવી હોવાનું જણાવ્યું છે.
જેલમાં બદહાલીના ગંભીર આરોપો
સજાની વચ્ચે બુશરા બીબીની બહેન મરિયમ રિયાઝ વટ્ટુએ જેલની સ્થિતિ અંગે ચોંકાવનારા ખુલાસા કર્યા છે. તેણીએ દાવો કર્યો હતો કે બુશરા બીબીને “ગેરકાયદેસર અને અમાનવીય” પરિસ્થિતિમાં રાખવામાં આવી રહ્યા છે. મરિયમના જણાવ્યા અનુસાર:
- બુશરા બીબીની કોટડીની છત પરથી પાણી ટપકે છે અને ત્યાં ઉંદરોનો ત્રાસ છે.
- ઇલેક્ટ્રિક બોર્ડમાં લાઈવ કરંટ આવે છે અને ઘણીવાર બે-બે દિવસ સુધી વીજળી કાપી નાખવામાં આવે છે.
- તેમનું વજન લગભગ 15 કિલો ઓછું થઈ ગયું છે અને તેમને પરિવારને મળવા દેતા પહેલા ભૂખ હડતાળ માટે મજબૂર કરવામાં આવ્યા હતા.
કાનૂની પ્રક્રિયા પર સવાલ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિક્રિયા
ઈમરાન ખાનના આંતરરાષ્ટ્રીય વકીલ જેરેડ ગેન્સર દ્વારા આ સમગ્ર કાનૂની કાર્યવાહીને “લોકશાહી સંસ્થાઓનું પતન” અને રાજકીય વેર ગણાવ્યું છે. અગાઉ સંયુક્ત રાષ્ટ્રના માનવાધિકાર નિષ્ણાતોએ પણ ઈમરાન ખાનની અટકાયતને ગેરકાયદે ગણાવી તેમની તાત્કાલિક મુક્તિની માંગ કરી હતી.
ઈમરાન ખાનની પ્રથમ વખત 9 મે, 2023 ના રોજ ભ્રષ્ટાચારના આરોપમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. આ પહેલા જાન્યુઆરી 2024માં પણ તેમને અને તેમની પત્નીને અન્ય તોશાખાના કેસમાં 14 વર્ષની સજા થઈ હતી. પાકિસ્તાન તહરીક-એ-ઇન્સાફ (PTI) એ આ સજાઓને કાયદાની મજાક ગણાવી છે.
