સાઉદીના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર સાથે ડોભાલની બેઠક, પાકિસ્તાનના પેટમાં તેલ રેડાયું.
જ્યારે વિશ્વની નજર ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે વધતા જતા સમુદ્રી તણાવ પર ટકેલી છે, ત્યારે ભારતના રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર (NSA) અજિત ડોભાલની રિયાધની અચાનક મુલાકાતે સૌને ચોંકાવી દીધા છે. ‘ભારતના જેમ્સ બોન્ડ’ તરીકે ઓળખાતા ડોભાલ જ્યારે પણ વિદેશ પ્રવાસે જાય છે, ત્યારે તેની પાછળ કોઈ ગહન રણનીતિ છુપાયેલી હોય છે. આ મુલાકાત એવા સમયે થઈ રહી છે જ્યારે પાકિસ્તાને સાઉદી અરેબિયામાં પોતાના ફાઇટર જેટ્સ અને સૈનિકો તૈનાત કર્યા છે. આ સંજોગોમાં ડોભાલનું સાઉદી પહોંચવું એ માત્ર શિષ્ટાચાર મુલાકાત નથી, પરંતુ એક મોટો વ્યૂહાત્મક સંદેશ છે.
મુલાકાતનો મુખ્ય એજન્ડા: હાઈ-લેવલ બેઠકો
19 એપ્રિલ, 2026 ના રોજ રિયાધ પહોંચેલા અજિત ડોભાલે સાઉદી અરેબિયાના અત્યંત શક્તિશાળી નેતાઓ સાથે મુલાકાત કરી. રિયાધમાં ભારતીય દૂતાવાસે પુષ્ટિ કરી છે કે ડોભાલે સાઉદીના ઉર્જા મંત્રી પ્રિન્સ અબ્દુલ અઝીઝ બિન સલમાન, વિદેશ મંત્રી પ્રિન્સ ફૈઝલ બિન ફરહાન અને તેમના સમકક્ષ રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સલાહકાર ડૉ. મુસાદ અલ-ઐબાન સાથે વિસ્તૃત ચર્ચા કરી.
આ બેઠકોમાં ઉર્જા સુરક્ષા, દરિયાઈ સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા જેવા મુદ્દાઓ કેન્દ્ર સ્થાને રહ્યા હતા. ખાસ કરીને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ઈરાની જહાજોની જપ્તી અને અમેરિકી નૌકાદળની કાર્યવાહી બાદ ઉભી થયેલી પરિસ્થિતિ પર ભારત અને સાઉદી અરેબિયા એક સમાન મંચ પર આવવા માંગે છે.
પાકિસ્તાની ફાઇટર જેટ્સ અને ભારતની ચિંતા
આ મુલાકાતનું સૌથી વિવાદાસ્પદ પાસું સાઉદી અરેબિયામાં પાકિસ્તાની વાયુસેનાની હાજરી છે. પાકિસ્તાને તાજેતરમાં જ સાઉદી સાથેના સંરક્ષણ કરાર હેઠળ ત્યાં પોતાના લડાકુ વિમાનો તૈનાત કર્યા છે. આ કરાર મુજબ, સાઉદી અરેબિયા પર કોઈ પણ હુમલો એ પાકિસ્તાન પરનો હુમલો માનવામાં આવશે.
પરંતુ ભારત માટે ચિંતા એ છે કે જો ઈરાન અને સાઉદી વચ્ચે સંઘર્ષ વધે, તો પાકિસ્તાન આ પ્રદેશમાં સક્રિય લશ્કરી ભૂમિકા ભજવી શકે છે, જે ભારતની ઉર્જા સપ્લાય લાઇનને અસર કરી શકે છે. અજિત ડોભાલની આ મુલાકાતનો એક મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય સાઉદી નેતૃત્વને એ સમજાવવાનો પણ હોઈ શકે છે કે ભારત એક સ્થિર અને જવાબદાર સુરક્ષા ભાગીદાર છે, જે કોઈ પણ પ્રકારના ધાર્મિક કે પ્રાદેશિક પક્ષપાત વગર શાંતિ ઈચ્છે છે.
ઈરાન-અમેરિકા તણાવ અને ભારતનું હિત
ખાડી ક્ષેત્રમાં અત્યારે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ છે. અમેરિકાએ ઈરાની જહાજોને ઘેરી લીધા છે અને ઈરાને બદલો લેવાની ધમકી આપી છે. ભારત માટે સાઉદી અરેબિયા તેલનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. જો આ પ્રદેશમાં યુદ્ધ ફાટી નીકળે, તો ભારતની અર્થવ્યવસ્થાને મોટો ફટકો પડી શકે છે. ડોભાલની મુલાકાતનો હેતુ એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે જો સ્થિતિ બગડે, તો પણ ભારતનો તેલ પુરવઠો સુરક્ષિત રહે. તે જ સમયે, ભારત ઈચ્છે છે કે સાઉદી અરેબિયા આ સંઘર્ષમાં મધ્યસ્થી તરીકે ઉભરી આવે, જેમાં ભારત પડદા પાછળ રહીને મદદ કરી શકે.
સાઉદી અરેબિયાનું બદલાતું વલણ
નિષ્ણાત સઉદ હાફિઝ માને છે કે સાઉદી અરેબિયા હવે પાકિસ્તાન પરની તેની પરંપરાગત નિર્ભરતા ઘટાડી રહ્યું છે. રિયાધ હવે નવી દિલ્હીને એક મજબૂત આર્થિક અને લશ્કરી શક્તિ તરીકે જુએ છે. અજિત ડોભાલ સાથેની આ ઉચ્ચ સ્તરીય બેઠકો દર્શાવે છે કે સંવેદનશીલ સુરક્ષા મુદ્દાઓ પર સાઉદી હવે ભારત પર વધુ વિશ્વાસ મૂકી રહ્યું છે. પાકિસ્તાન ભલે સૈનિકો આપી શકે, પણ ભારત ટેકનોલોજી, ગુપ્તચર માહિતી અને આર્થિક રોકાણ પ્રદાન કરી શકે છે.
શું કોઈ મોટી યોજના આકાર લઈ રહી છે?
ડોભાલની આ મુલાકાત પાછળ ‘ઇન્ડિયા-મિડલ ઈસ્ટ-યુરોપ ઈકોનોમિક કોરિડોર’ (IMEC) ને ફરીથી વેગ આપવાની યોજના હોઈ શકે છે. આ કોરિડોર સાઉદી અરેબિયા થઈને પસાર થાય છે. પ્રદેશમાં અસ્થિરતા આ પ્રોજેક્ટને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. ડોભાલ કદાચ સાઉદીને આ પ્રોજેક્ટની સુરક્ષા માટે ભારત તરફથી સહયોગની ખાતરી આપવા ગયા હોઈ શકે છે.
ભારતની ‘સોફ્ટ’ અને ‘હાર્ડ’ પાવરનું મિશ્રણ
અજિત ડોભાલની સાઉદી મુલાકાત એ ભારતની ‘નેબરહુડ ફર્સ્ટ’ અને ‘લૂક વેસ્ટ’ પોલિસીનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. એક તરફ પાકિસ્તાન પોતાના વિમાનો મોકલીને સાઉદીને રીઝવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું છે, ત્યારે બીજી તરફ ભારતના NSA સીધા રાજદ્વારી અને સુરક્ષા ટેબલ પર બેસીને ભવિષ્યની રણનીતિ ઘડી રહ્યા છે.
આ મુલાકાત સાબિત કરે છે કે મધ્ય પૂર્વના જટિલ રાજકારણમાં ભારત હવે માત્ર પ્રેક્ષક નથી, પણ એક સક્રિય ખેલાડી છે. ડોભાલનું રિયાધમાં હોવું એ દુનિયાને સંકેત આપે છે કે ભારત પોતાની ઉર્જા અને સુરક્ષા જરૂરિયાતો માટે કોઈ પણ જોખમ ઉઠાવવા તૈયાર છે. આવનારા દિવસોમાં આ મુલાકાતના પરિણામો મધ્ય પૂર્વના દરિયાઈ વિસ્તારો અને રાજદ્વારી સંબંધોમાં સ્પષ્ટપણે જોવા મળશે.
