વેનેઝુએલા પર અમેરિકી કાર્યવાહીથી ભારત ચિંતિત; 500% ટેરિફની ધમકી વચ્ચે તેલ આયાતના નવા રસ્તાઓ શોધી રહ્યું નવી દિલ્હી
વેનેઝુએલામાં તાજેતરના ઘટનાક્રમો અને અમેરિકી સૈન્ય કાર્યવાહીએ વૈશ્વિક રાજનીતિમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. ભારતના વિદેશ મંત્રાલય (MEA) એ વેનેઝુએલા પરના અમેરિકી હુમલાઓ પર પ્રતિક્રિયા આપતા તેને “ઊંડી ચિંતાનો વિષય” ગણાવ્યો છે. ભારતે તમામ સંબંધિત પક્ષોને સંયમ રાખવા અને વાતચીત દ્વારા મુદ્દાઓને શાંતિપૂર્ણ રીતે ઉકેલવા આગ્રહ કર્યો છે.
માદુરોની ધરપકડ અને ભારતની પ્રતિક્રિયા
આ તણાવ ત્યારે વધ્યો જ્યારે વેનેઝુએલાના રાષ્ટ્રપતિ નિકોલસ માદુરો અને તેમના પત્ની સીલિયા ફ્લોરિસને અમેરિકી કાયદા અમલીકરણ અને ગુપ્તચર એજન્સીઓ દ્વારા એક સંયુક્ત ઓપરેશનમાં કસ્ટડીમાં લેવામાં આવ્યા. આ પછી વેનેઝુએલાની સુપ્રીમ કોર્ટે ઉપરાષ્ટ્રપતિ ડેલ્સી રોડ્રિગ્ઝને વચગાળાના રાષ્ટ્રપતિનો કાર્યભાર સંભાળવા નિર્દેશ આપ્યો છે. ભારતે તેના નાગરિકોને વેનેઝુએલાની તમામ બિન-જરૂરી મુસાફરી ટાળવાની સલાહ આપી છે અને કારાકસ સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસ ત્યાં હાજર ભારતીય સમુદાયના સંપર્કમાં છે.
રશિયન તેલ અને 500% અમેરિકી ટેરિફનો ખતરો
ભારત માટે આ સંકટ એવા સમયે આવ્યું છે જ્યારે તે અમેરિકાના ‘સેન્ક્શનિંગ રશિયા એક્ટ 2025’ (Sanctioning Russia Act 2025) ના દબાણનો સામનો કરી રહ્યું છે. આ પ્રસ્તાવિત કાયદા હેઠળ, અમેરિકા તે દેશો પર 500% સુધીનો દંડાત્મક ટેરિફ લગાવી શકે છે જે રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખે છે. ભારત પોતાની ઉર્જા જરૂરિયાતોનો લગભગ 35-40% હિસ્સો રશિયા પાસેથી રાહત દરે મેળવી રહ્યું છે, જેને રોકવા માટે વોશિંગ્ટન સતત દબાણ કરી રહ્યું છે. નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે 500% ટેરિફ ભારતીય નિકાસ માટે મોટો ફટકો હશે અને કાપડ, રત્ન અને આભૂષણો જેવા ક્ષેત્રોમાં નોકરીઓને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
વેનેઝુએલાનું તેલ: ભારત માટે નવી આશા?
રશિયન તેલ પર વધતા જોખમો વચ્ચે, અમેરિકાએ સંકેત આપ્યો છે કે તે ભારતને વેનેઝુએલા પાસેથી તેલ ખરીદવાની મંજૂરી આપી શકે છે. જોકે, આ વેપાર અમેરિકી સરકાર દ્વારા નિયંત્રિત નવા માળખા હેઠળ હશે. અમેરિકી ઉર્જા સચિવ ક્રિસ્ટોફર રાઈટના જણાવ્યા અનુસાર, તેલના વેચાણમાંથી થતી આવક વોશિંગ્ટન દ્વારા નિયંત્રિત ખાતાઓમાં જમા કરવામાં આવશે જેથી ખાતરી કરી શકાય કે પૈસા માત્ર માનવતાવાદી કાર્યોમાં જ ખર્ચાય.
ભારતીય રિફાઇનરીઓને લાભ
વેનેઝુએલા પાસે વિશ્વનો સૌથી મોટો તેલ ભંડાર (303 બિલિયન બેરલ) છે. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ (RIL) અને ONGC જેવા ભારતીય દિગ્ગજો માટે આ એક મોટી તક હોઈ શકે છે. રિલાયન્સના જામનગર સ્થિત રિફાઇનરી સંકુલ જેવા કેન્દ્રો વેનેઝુએલાના ‘ભારે ક્રૂડ ઓઈલ’ (heavy crude) ને પ્રોસેસ કરવા માટે તકનીકી રીતે સક્ષમ છે. સાથે જ, આ ફેરફારથી ONGCના વેનેઝુએલામાં ફસાયેલા અંદાજે 1 બિલિયન ડોલરના બાકી ડિવિડન્ડને પાછા મેળવવાનો રસ્તો પણ સાફ થઈ શકે છે.
ભારત માટે આ સ્થિતિ એક વ્યુહાત્મક પડકાર છે. એક તરફ તેણે પોતાની ‘વ્યુહાત્મક સ્વાયત્તતા’ જાળવી રાખીને રશિયા સાથેના સંબંધોને સંતુલિત કરવાના છે, તો બીજી તરફ અમેરિકી પ્રતિબંધોથી બચીને વેનેઝુએલા જેવા વૈકલ્પિક સ્ત્રોતોથી પોતાની ઉર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાની છે.
