પાસપોર્ટ અને વીઝાના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર! પાકિસ્તાન, બાંગ્લાદેશથી આવેલા શરણાર્થીઓ માટે સરકારની નવી જાહેરાત
કેન્દ્ર સરકારે ભારતમાં વસવાટ કરતા વિવિધ કેટેગરીના વિદેશી નાગરિકો, ખાસ કરીને કેટલાક પાકિસ્તાની નાગરિકો, શ્રીલંકન તમિલો, તિબેટીયનો અને લઘુમતી શરણાર્થીઓ માટે પાસપોર્ટ અને વીઝાના નિયમોમાં નોંધપાત્ર રાહત આપી છે. સુધારેલા ઈમિગ્રેશન નિયમો હેઠળ આ ઐતિહાસિક ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે.
સરકારી ગેઝેટમાં પ્રકાશિત થયેલા ‘ઇમિગ્રેશન એન્ડ ફોરેનર્સ (એક્ઝેમ્પશન) (એમેન્ડમેન્ટ) ઓર્ડર, ૨૦૨૬’ મુજબ, ભારત તેમજ પાડોશી દેશો નેપાળ અને ભૂટાનના નાગરિકો માટે પણ એક દેશમાંથી બીજા દેશમાં પ્રવાસ કરવા માટેના ઓળખપત્રના નિયમોમાં આધુનિક સુધારા કરવામાં આવ્યા છે.
પાકિસ્તાની નાગરિકો અને મુસ્લિમ શરણાર્થીઓ માટે ખાસ છૂટછાટ
નવી જોગવાઈઓ અનુસાર, જે પાકિસ્તાની નાગરિકો કાયમી વસવાટના ઈરાદા સાથે ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૯ કે તે પહેલાં ભારતમાં આવ્યા હતા, તેમણે જો પાકિસ્તાન દ્વારા જારી કરવામાં આવેલું કોમ્પ્યુટરાઈઝ્ડ નેશનલ આઈડેન્ટિટી કાર્ડ (CNIC) ન હોવાને કારણે પોતાના પાસપોર્ટ રિન્યૂ ન કરાવી શકતા હોય, તો તેમણે પાસપોર્ટ રિન્યૂ કરાવવાની હવે જરૂર રહેશે નહીં.
આ ઉપરાંત, આ મુક્તિ મુસ્લિમ સમુદાયના એવા પુરુષ સભ્યોને પણ લાગુ પડે છે જેઓ મૂળ ભારતીય નાગરિક હતા, પરંતુ ૧૫ ઓગસ્ટ, ૧૯૪૭ થી ૩૧ ડિસેમ્બર, ૧૯૬૫ વચ્ચે વિભાજન બાદ પાકિસ્તાન ગયા હતા અને ત્યારબાદ ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૯ કે તે પહેલાં ભારતમાં પરત ફર્યા હતા. આ રાહત મેળવવા માટે કેટલીક શરતો પૂરી કરવી જરૂરી છે:
તેઓ કેરળમાં સ્થાયી થયેલા હોવા જોઈએ.
તેમણે પાકિસ્તાનમાં લગ્ન ન કર્યા હોવા જોઈએ કે ત્યાં કોઈ જંગમ-સ્થાવર મિલકત ખરીદી ન હોવી જોઈએ.
તેમના પરિવારના સભ્યો ભારતીય નાગરિક તરીકે ભારતમાં જ રહેતા હોવા જોઈએ.
મલેશિયા, સિંગાપોરના મૂળ ભારતીયો અને અન્ય શરણાર્થીઓને રાહત
નવા નિયમો ભારતીય મૂળની એવા વ્યક્તિઓને પણ આવરી લે છે જેમણે અગાઉ મલેશિયા કે સિંગાપોરની નાગરિકતા મેળવી હતી અને ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૦૯ પહેલાં આ દેશોના પાસપોર્ટ પર ભારત પરત ફર્યા હતા, પરંતુ હવે તેમના પાસપોર્ટની મુદત પૂરી થઈ ગઈ છે અને તે રિન્યૂ થઈ શકે તેમ નથી.
આ ત્રણેય કેટેગરી હેઠળ આવરી લેવામાં આવેલા તમામ લોકોએ ભારતમાં કાયદેસર રહેવાનું ચાલુ રાખવા માટે યોગ્ય વીઝા મેળવવાના રહેશે.
બીજી તરફ, અફઘાનિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ અને પાકિસ્તાનથી આવેલા હિન્દુ, શિખ, બૌદ્ધ, જૈન, પારસી અને ખ્રિસ્તી સમુદાયના લઘુમતી સભ્યો, જેઓ ૩૧ ડિસેમ્બર, ૨૦૨૪ કે તે પહેલાં ભારતમાં પ્રવેશ્યા હતા, તેમને પણ આ નિયમો હેઠળ મુક્તિ આપવામાં આવી છે. આ છૂટછાટ એવા લોકોને આવરી લે છે જેઓ માન્ય પાસપોર્ટ અથવા પ્રવાસ દસ્તાવેજો વિના ભારતમાં પ્રવેશ્યા હતા અથવા જેમના દસ્તાવેજોની મુદત પૂરી થઈ ગઈ છે. જોકે, તેમણે પણ ભારતમાં રોકાણ ચાલુ રાખવા માટે યોગ્ય વીઝા મેળવવા પડશે.
શ્રીલંકન તમિલ અને તિબેટીયન નાગરિકો માટેની જોગવાઈઓ
કેન્દ્ર સરકારના આ આદેશ હેઠળ ૯ જાન્યુઆરી, ૨૦૧૫ પહેલાં ભારતમાં આશ્રય લેનારા નોંધાયેલા શ્રીલંકન તમિલ નાગરિકોને પણ આવરી લેવામાં આવ્યા છે. આ નિર્ણયથી તેમને સામાન્ય પાસપોર્ટ અને વીઝાની કડક જરૂરિયાતોમાંથી મોટી રાહત મળી છે.
આ ઉપરાંત, કાઠમંડુ સ્થિત ભારતીય દૂતાવાસ દ્વારા જારી કરાયેલા નિર્ધારિત એન્ટ્રી પરમિટ હેઠળ ભારતમાં પ્રવેશ કરનારા અને ત્યારબાદ સક્ષમ સત્તાધિકારીઓ પાસે નોંધણી કરાવનારા તિબેટીયન નાગરિકોને પણ આ છૂટછાટનો લાભ મળશે.
નેપાળ અને ભૂટાનના પ્રવાસીઓ માટે નવા નિયમો
આ આદેશમાં ભારત, નેપાળ અને ભૂટાન વચ્ચે મુસાફરી કરતા નાગરિકો માટે પણ મહત્વની સ્પષ્ટતા કરવામાં આવી છે. જમીન કે હવાઈ માર્ગે નેપાળ અથવા ભૂટાનની મુસાફરી કરતા ભારતીય નાગરિકો પાસપોર્ટના બદલે સરકારના ‘વીઝા મેન્યુઅલ’માં દર્શાવેલા કોઈપણ એક માન્ય ઓળખપત્ર (ID Card) રજૂ કરી શકશે. આ જ નિયમ ભારતમાં પ્રવેશતા કે ભારતમાંથી બહાર જતા નેપાળી અને ભૂતાની નાગરિકોને પણ લાગુ પડશે.
જોકે, સરકાર દ્વારા એક કડક શરત પણ મૂકવામાં આવી છે. જે નેપાળી કે ભૂતાની નાગરિકો ચીન (મેઇનલેન્ડ), મકાઉ, હોંગકોંગ કે પાકિસ્તાનથી મુસાફરી શરૂ કરીને આવ્યા હોય અથવા ત્યાંથી ટ્રાન્ઝિટ થઈને ભારત આવી રહ્યા હોય, તેમણે પોતાની સાથે માન્ય પાસપોર્ટ અને વીઝા બંને રાખવા ફરજિયાત રહેશે.
કેન્દ્ર સરકારના આ સુધારેલા નિયમોથી ભારતમાં લાંબા સમયથી આશ્રય લઈ રહેલા હજારો શરણાર્થીઓ માટે કાનૂની પ્રક્રિયા સરળ બનશે અને પાડોશી દેશો સાથેના પ્રવાસન સંબંધો વધુ મજબૂત થશે.
