ભારતનું ‘ઓઈલ કવચ’: ૫૦ દિવસ સુધી તેલનો કોઈ જ તણાવ નહીં! જાણો વૈશ્વિક યુદ્ધ વચ્ચે ભારત કેટલું સુરક્ષિત છે
વૈશ્વિક સ્તરે અને ખાસ કરીને પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા જતા ભૌગોલિક-રાજકીય (Geopolitical) તણાવ વચ્ચે ભારતની ઊર્જા સુરક્ષાને લઈને મહત્વના સમાચાર સામે આવ્યા છે. સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત પાસે હાલમાં કોઈપણ આકસ્મિક સ્થિતિને પહોંચી વળવા માટે પૂરતો તેલનો જથ્થો ઉપલબ્ધ છે. ભારત તેની જરૂરિયાતના ૮૫% થી વધુ તેલની આયાત કરે છે, તેથી આ બફર સ્ટોક દેશની અર્થવ્યવસ્થા માટે અત્યંત નિર્ણાયક માનવામાં આવે છે.
કુલ ૫૦ દિવસની તેલ સુરક્ષા
તાજેતરના અહેવાલો મુજબ, ભારત પાસે વ્યૂહાત્મક રીતે બે પ્રકારના સ્ટોક ઉપલબ્ધ છે. પ્રથમ, દેશના વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR) અને અન્ય સંગ્રહ સ્થાનોમાં આશરે ૨૫ દિવસ ચાલે તેટલો કાચો તેલ (Crude Oil) નો જથ્થો છે. બીજું, દેશની વિવિધ રિફાઇનરીઓ અને ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓ પાસે તૈયાર ઉત્પાદન તરીકે એટલે કે પેટ્રોલ અને ડીઝલનો ૨૫ દિવસનો સ્ટોક છે. આ બંનેને મિલાવીને ભારત પાસે કુલ ૫૦ દિવસ સુધીની તેલની સ્વનિર્ભરતા છે.
વ્યૂહાત્મક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ (SPR) નું મહત્વ
ભારત સરકારે તેલ પુરવઠામાં આવતા કોઈપણ વિક્ષેપ સામે રક્ષણ મેળવવા માટે ભૂગર્ભમાં વિશાળ ખડકોની ગુફાઓમાં કાચા તેલનો સંગ્રહ કર્યો છે. હાલમાં ભારતમાં વિશાખાપટ્ટનમ, મેંગલોર અને પાદુર (કર્ણાટક) ખાતે આવા મુખ્ય રિઝર્વ આવેલા છે. આ સ્ટોકનો ઉપયોગ ત્યારે જ કરવામાં આવે છે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ સર્જાય અથવા પુરવઠો સંપૂર્ણપણે ખોરવાય. ૫૦ દિવસનો આ સંયુક્ત સ્ટોક એ સુનિશ્ચિત કરે છે કે જો ટૂંકા ગાળા માટે આયાત બંધ થાય, તો પણ દેશનું પરિવહન અને ઉદ્યોગો અટકશે નહીં.
ભાવમાં વધારો થવાની શક્યતા કેટલી?
વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવમાં વધઘટ થતી હોવા છતાં, કેન્દ્રીય પેટ્રોલિયમ મંત્રી હરદીપ સિંહ પુરીએ સ્પષ્ટતા કરી છે કે ભારત સરકાર આંતરરાષ્ટ્રીય પરિસ્થિતિ પર ચાંપતી નજર રાખી રહી છે. પૂરતા સ્ટોકને કારણે ભારતે અત્યારે ગભરાવાની જરૂર નથી. રિફાઇનરીઓ સતત કાર્યરત છે અને પુરવઠા શૃંખલા મજબૂત છે, જેના કારણે નજીકના ભવિષ્યમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવવાની શક્યતા ઓછી જણાય છે. ભારતની આ ‘ડ્યુઅલ લેયર’ સુરક્ષા (૨૫ દિવસ ક્રૂડ + ૨૫ દિવસ ફ્યુઅલ) દેશને ઊર્જાના ક્ષેત્રમાં સ્થિરતા આપે છે. આ આંકડાઓ દર્શાવે છે કે ભારત કોઈપણ વૈશ્વિક કટોકટીનો સામનો કરવા માટે પહેલા કરતા વધુ સજ્જ છે.
