સરકારનું નવું ‘ફરમાન’: સોના-ચાંદીની આયાત પર કડક નિયમો, ફોરેક્સ રિઝર્વ બચાવવા લેવાયો મોટો નિર્ણય!
પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા તણાવ અને તેની વૈશ્વિક અર્થતંત્ર પર પડી રહેલી નકારાત્મક અસરો વચ્ચે ભારત સરકારે દેશના આર્થિક હિતોને સુરક્ષિત રાખવા માટે એક કઠોર નિર્ણય લીધો છે. સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ ઇનડાયરેક્ટ ટેક્સિસ એન્ડ કસ્ટમ્સ (CBIC) દ્વારા સોમવારે જાહેર કરવામાં આવેલી એક અધિકૃત સૂચનાએ દેશના વેપારી વર્તુળોમાં હલચલ મચાવી દીધી છે. સરકારનો આ નિર્ણય સીધો જ બિન-જરૂરી આયાતને નિયંત્રિત કરવા અને દેશની તિજોરીમાંથી બહાર જઈ રહેલા વિદેશી હૂંડિયામણને (ડોલરને) રોકવા માટે લેવામાં આવ્યો છે.
સોના અને ચાંદીના નવા આયાત ભાવ: શું છે ગણિત?
નવી સૂચના મુજબ, સરકારે સોનાના બેઝ ઇમ્પોર્ટ પ્રાઇસ (આધારભૂત આયાત ભાવ)માં 10 ગ્રામ દીઠ 5 ડોલરનો વધારો કર્યો છે. આ આશરે 0.37% નો નજીવો વધારો સૂચવે છે કે હવે સોનાની આયાત કિંમત વધીને 1,348 ડોલર પ્રતિ 10 ગ્રામ થઈ ગઈ છે.
પરંતુ, સૌથી મોટો ફેરફાર ચાંદીના કિસ્સામાં જોવા મળ્યો છે. ચાંદીના બેઝ ઇમ્પોર્ટ પ્રાઇસમાં એકસાથે 83 ડોલર પ્રતિ કિલોગ્રામનો ઉછાળો આપવામાં આવ્યો છે. ટકાવારીની દ્રષ્ટિએ આ આશરે 4% નો વધારો છે, જે બાદ હવે ચાંદીનો આયાત ભાવ વધીને 2,175 ડોલર પ્રતિ કિલોગ્રામ પર પહોંચી ગયો છે. આર્થિક નિષ્ણાતો માને છે કે ચાંદીની આયાત પર સરકારનું આ આક્રમક વલણ દેશમાં ચાંદીના વધતા વપરાશને કાબૂમાં લેવાનો એક સ્પષ્ટ સંકેત છે.
અચાનક બદલાયેલી નીતિ: શું છે આ રહસ્ય?
આ નિર્ણયનું સૌથી આશ્ચર્યજનક પાસું એ છે કે સરકારને આ નિર્ણય લેવાની ફરજ કેમ પડી? માત્ર ત્રણ દિવસ પહેલા જ સરકારે સોનામાં 80 ડોલર અને ચાંદીમાં 276 ડોલરની ઘટાડો જાહેર કર્યો હતો. પરંતુ વૈશ્વિક બજારની અસ્થિરતા અને સ્થાનિક અર્થતંત્રની જરૂરિયાતોને જોતા સરકારને પોતાનો નિર્ણય માત્ર 72 કલાકમાં જ પલટવો પડ્યો છે. આ બદલાવ સાબિત કરે છે કે કેન્દ્ર સરકાર બદલાતા આર્થિક સંજોગો સામે અત્યંત સતર્ક છે.
વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserve) પર દબાણ
છેલ્લા કેટલાક સમયથી પશ્ચિમ એશિયાના સંકટને પગલે ભારતનું વિદેશી મુદ્રા ભંડાર દબાણ હેઠળ છે. રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના તાજેતરના આંકડા મુજબ, 5 જૂન સુધીમાં દેશનું કુલ વિદેશી મુદ્રા ભંડાર 711 મિલિયન ડોલર ઘટીને 681.61 અબજ ડોલર થઈ ગયું છે. આ ઘટાડાનું મુખ્ય કારણ ફોરેન કરન્સી એસેટ્સ (FCA) માં આવેલો 2.70 અબજ ડોલરનો ઘટાડો છે. જોકે, એક સકારાત્મક પાસું એ છે કે દેશ પાસે રહેલા ગોલ્ડ રિઝર્વની વેલ્યુ 1.98 અબજ ડોલર વધીને 114.58 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી છે, જે આર્થિક સ્થિરતા માટે મહત્વની છે.
ચાંદી પર ‘સખત પાબંધી’ અને બદલાતા નિયમો
છેલ્લા બે મહિનામાં સોના અને ચાંદી પર સરકારની આ બીજી મોટી કઠોરતા છે. ગયા મહિને જ સરકારે આ કિંમતી ધાતુઓ પરની આયાત લેવી (Import Levy) વધારીને 15% કરી દીધી હતી. હવે, આયાતને વધુ મર્યાદિત કરવા માટે ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ ફોરેન ટ્રેડ (DGFT) એ ચાંદીને ‘ફ્રી’ કેટેગરીમાંથી હટાવીને ‘રિસ્ટ્રિક્ટેડ’ (પ્રતિબંધિત) કેટેગરીમાં મૂકી દીધી છે.
સરળ ભાષામાં કહીએ તો, હવે કોઈ પણ વેપારી કે સંસ્થા મનસ્વી રીતે ચાંદીની આયાત કરી શકશે નહીં. આ માટે સરકારી લાયસન્સ લેવું અનિવાર્ય બન્યું છે. આ નિર્ણયનો હેતુ ભારતમાં ગેરકાયદેસર કે બિનજરૂરી ચાંદીની આવકને રોકવાનો અને સ્થાનિક બજારના સંતુલનને જાળવી રાખવાનો છે.
સામાન્ય જનતા અને વેપારીઓ પર અસર
સરકારના આ પગલાંથી સોના-ચાંદીના ભાવમાં ટૂંકા ગાળામાં વધઘટ જોવા મળી શકે છે. ખાસ કરીને જ્વેલરી ઉદ્યોગ અને રોકાણકારો માટે આ નિર્ણય ખૂબ મહત્વનો છે. જ્યારે આયાત નિયમો કડક થાય છે, ત્યારે સ્થાનિક બજારમાં કિંમતો વધવાની શક્યતાઓ રહેલી છે. જોકે, સરકારનો આ દ્રષ્ટિકોણ દેશના મોટા આર્થિક ચિત્રને સુધારવા માટે જરૂરી હોવાનું માનવામાં આવે છે.
