ઈરાન યુદ્ધની અસર: હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં અવરોધને કારણે ભારતમાં LPG વપરાશમાં મોટો ઘટાડો
ઈરાન અને અમેરિકા-ઈઝરાયેલ વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધની સીધી અસર હવે ભારતીય રસોડા સુધી પહોંચી છે. હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) માં સર્જાયેલા અવરોધને કારણે ભારતમાં છેલ્લા કેટલાક દાયકાઓનું સૌથી મોટું LPG (રાંધણ ગેસ) સંકટ ઉભું થયું છે. તાજેતરના આંકડાઓ દર્શાવે છે કે માર્ચ મહિનાના પ્રથમ પખવાડિયામાં ગેસના વેચાણમાં ભારે ઘટાડો નોંધાયો છે.
આયાતમાં વિક્ષેપ અને વેચાણમાં ઘટાડો
ભારત પોતાની જરૂરિયાતનો લગભગ 90% LPG મધ્ય પૂર્વના દેશોમાંથી આયાત કરે છે. જોકે, યુદ્ધને કારણે આ દરિયાઈ માર્ગે થતી અવરજવર લગભગ ઠપ થઈ ગઈ છે. સરકારી તેલ કંપનીઓ જેવી કે ઇન્ડિયન ઓઇલ (IOC), હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ (HPCL) અને ભારત પેટ્રોલિયમ (BPCL) ના વેચાણના આંકડા ચિંતાજનક છે:
- માર્ચના પ્રથમ 15 દિવસમાં માત્ર 11.15 લાખ મેટ્રિક ટન LPG નું વેચાણ થયું છે.
- ગયા વર્ષના સમાન ગાળાની સરખામણીએ આ વેચાણમાં 17.3% નો ઘટાડો થયો છે.
- ફેબ્રુઆરી મહિનાની સરખામણીએ વેચાણમાં 26.3% નો મોટો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ફસાયેલા ભારતીય જહાજો
કેન્દ્રીય શિપિંગ મંત્રાલયના જણાવ્યા અનુસાર, હાલમાં હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીમાં ભારતના 22 ટેન્કરો ફસાયેલા છે. આમાં 6 LPG જહાજો, 4 ક્રૂડ ઓઈલ ટેન્કર અને 1 LNG જહાજનો સમાવેશ થાય છે. ઈરાને આ માર્ગ પરથી થતી અવરજવર પર નિયંત્રણો લાદ્યા હોવાથી આ જહાજો આગળ વધી શકતા નથી.
વિશ્વના કુલ તેલ પુરવઠાનો લગભગ 20% હિસ્સો આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગ પરથી પસાર થાય છે. ઈરાને જાહેરાત કરી છે કે તે અમેરિકા કે તેના સાથી દેશોના કોઈપણ જહાજને અહીંથી પસાર થવા દેશે નહીં. જોકે, ભારત આ મામલે ઈરાન પાસેથી વિશેષ છૂટછાટ મેળવવાના પ્રયત્નો કરી રહ્યું છે.
ઘરેલું વપરાશકર્તાઓને બચાવવા સરકારના પગલાં
ભારત સરકાર માટે સામાન્ય જનતાના રસોડા સુધી ગેસ પહોંચાડવો એ સૌથી મોટી પ્રાથમિકતા છે. આથી, કેન્દ્ર સરકારે ઔદ્યોગિક એકમો (Industries) ને આપવામાં આવતા LPG ના પુરવઠામાં કાપ મૂક્યો છે જેથી સામાન્ય પરિવારોને રાંધણ ગેસની અછતનો સામનો ન કરવો પડે.
માત્ર LPG જ નહીં, પણ વિમાનમાં વપરાતા ઈંધણ (Jet Fuel) ના વેચાણમાં પણ 4% થી 12% જેટલો ઘટાડો જોવા મળ્યો છે, જે દર્શાવે છે કે ઊર્જા ક્ષેત્રે ભારત અત્યારે ગંભીર પડકારનો સામનો કરી રહ્યું છે.
શું છે ભવિષ્યની સ્થિતિ?
જો ઈરાન અને પશ્ચિમી દેશો વચ્ચેનો તણાવ જલ્દી શાંત નહીં થાય, તો ભારતમાં ઈંધણના ભાવ અને પુરવઠા પર વધુ દબાણ આવી શકે છે. ભારત અત્યારે રાજદ્વારી સ્તરે ઈરાન સાથે વાતચીત કરી રહ્યું છે જેથી ‘મિત્ર રાષ્ટ્ર’ તરીકે ભારતીય જહાજોને સુરક્ષિત માર્ગ મળી રહે અને દેશમાં ઉર્જાનું સંકટ ઘેરૂ ન બને.
