હવે રસ્તા પર ગાડીઓ એકબીજા સાથે ‘વાત’ કરશે! જાણો કેન્દ્રીય મંત્રાલયનો નવો પ્રસ્તાવ
આજના ઝડપી યુગમાં રસ્તાઓ પર ટ્રાફિકની સાથે અકસ્માતોનું જોખમ પણ સતત વધી રહ્યું છે. વાહન ચાલકોની સુરક્ષાને ધ્યાનમાં રાખીને ભારત સરકાર હવે એક ક્રાંતિકારી પદક્ષેપ લેવા જઈ રહી છે. દેશમાં રોડ સેફ્ટીની સ્થિતિ સુધારવા અને વાહન વ્યવહારને વધુ સુરક્ષિત બનાવવાના હેતુથી કેન્દ્ર સરકાર નવી ટેકનોલોજી અપનાવવાની દિશામાં આગળ વધી રહી છે. માર્ગ પરિવહન અને રાજમાર્ગ મંત્રાલય (MoRTH) દ્વારા પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે કે ટૂંક સમયમાં જ તમામ નવા વાહનોમાં વેહિકલ-ટુ-વેહિકલ (V2V) કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ ફરજિયાત કરવામાં આવશે.
આ ટેકનોલોજીની મદદથી કાર, બસ, ટ્રક અને ટુ-વ્હીલર જેવા વાહનો રસ્તા પર ચાલતી વખતે એકબીજા સાથે વાસ્તવિક સમયમાં (Real-time) જરૂરી માહિતીની આપ-લે કરી શકશે. પરિણામે, ડ્રાઇવરને આગળ આવતા જોખમ વિશે પહેલાથી જ જાણ થઈ જશે અને અનેક જીવલેણ અકસ્માતો અટકાવી શકાશે.
શું છે આ V2V કમ્યુનિકેશન ટેકનોલોજી?
સરળ શબ્દોમાં કહીએ તો, V2V કમ્યુનિકેશન એ વાહનો વચ્ચે વાયરલેસ માધ્યમથી થતી વાતચીત છે. આ સિસ્ટમ દ્વારા નજીકમાં રહેલા વાહનો પોતાની સ્પીડ, લોકેશન, દિશા અને એક્સિલરેશન જેવા મહત્વના ડેટા એકબીજા સાથે શેર કરે છે.
હાલમાં વપરાતી સુરક્ષા તકનીકો (જેવી કે કેમેરા અથવા રડાર) માત્ર ડ્રાઇવરની નજર સામે કે વાહનની આસપાસ દેખાતા જોખમોને જ ડિટેક્ટ કરી શકે છે. પરંતુ V2V ટેકનોલોજી નજરથી દૂર રહેલા જોખમો પણ ઓળખી લે છે. ઉદાહરણ તરીકે:
-
જો તમારી આગળ જઈ રહેલા ચાર-પાંચ વાહનોમાંથી કોઈ વાહને અચાનક બ્રેક મારી હોય,
-
અંધા વળાંક કે ટ્રાફિકમાં પાછળથી કોઈ ઇમરજન્સી વાહન (જેમ કે એમ્બ્યુલન્સ) આવી રહ્યું હોય,
-
અથવા તો કોઈ વાહન રોંગ સાઈડમાં સ્પીડમાં આવી રહ્યું હોય,
તો આ સિસ્ટમ ડ્રાઇવરને તરત જ એલર્ટ આપી દેશે, જેથી ડ્રાઇવર સમયસર વાહન પર કાબૂ મેળવી શકે.
બે તબક્કામાં લાગુ કરવામાં આવશે આ નવો નિયમ
સરકારે વાહન ઉત્પાદકો અને આ ક્ષેત્રના નિષ્ણાતોને તૈયારી કરવા માટે પૂરતો સમય આપવાના હેતુથી આ યોજનાને તબક્કાવાર લાગુ કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો છે. આ નિયમો L, M અને N કેટેગરીના વાહનો, એટલે કે બે-વ્હીલરથી લઈને પેસેન્જર કાર અને કોમર્શિયલ ટ્રક-બસ સુધીના તમામ વાહનોને લાગુ પડશે.
-
પહેલો તબક્કો (1 ઓક્ટોબર, 2027થી): જે પણ નવા વાહનોમાં V2V કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ ફીટ કરવામાં આવે, તેમણે નવો નિર્ધારિત ‘AIS-230’ સ્ટાન્ડર્ડ અનુસરવો પડશે.
-
બીજો તબક્કો (1 ઓક્ટોબર, 2028થી): ભારતમાં ઉત્પાદિત થતાં અને વેચાતા તમામ નવા વાહનોમાં AIS-230 સ્ટાન્ડર્ડ આધારિત V2V કમ્યુનિકેશન સિસ્ટમ હોવી સંપૂર્ણપણે ફરજિયાત બની જશે.
AIS-230 સ્ટાન્ડર્ડ શું છે અને તે કેવી રીતે કામ કરશે?
AIS-230 એ ભારતમાં V2V કમ્યુનિકેશન માટે તૈયાર કરવામાં આવેલું એક નવું ટેકનિકલ માળખું છે. આ ધોરણ હેઠળ વાહનમાં કંપની તરફથી જ ખાસ ‘ઓન-બોર્ડ યુનિટ’ (OBU) લગાડવામાં આવશે, જે Cellular Vehicle-to-Everything (C-V2X) ટેકનોલોજી પર કામ કરશે.
આ સિસ્ટમ માટે 5.875 GHz થી 5.925 GHz ની ફ્રીક્વન્સી બેન્ડ નક્કી કરવામાં આવી છે. દૂરસંચાર વિભાગ દ્વારા આ ફ્રીક્વન્સી બેન્ડને લાઇસન્સ મુક્ત કરવામાં આવી છે, જેથી આ તકનીકનો વ્યાપક ઉપયોગ સરળતાથી થઈ શકે.
AIS-230 માં વાહનોની રેડિયો પરફોર્મન્સ, સેટેલાઇટ નેવિગેશન (GNSS) દ્વારા સચોટ લોકેશન, પાવર સપ્લાય, સાયબર સિક્યોરિટી અને ડેટાની સલામતી જેવા અનેક ટેકનિકલ પાસાઓ માટેના કડક ધોરણો નક્કી કરવામાં આવ્યા છે.
આ સિસ્ટમથી વાહન ચાલકોને કયા મુખ્ય ફાયદા થશે?
V2V ટેકનોલોજીથી વાહન ચાલકોની સુરક્ષામાં અભૂતપૂર્વ સુધારો જોવા મળશે. આ સ્ટાન્ડર્ડ હેઠળ શરૂઆતમાં નીચે મુજબની મહત્વની સેફ્ટી વાર્નિંગ્સ મળશે:
-
ઇમરજન્સી બ્રેક એલર્ટ: આગળ ચાલતા વાહને અચાનક બ્રેક લગાવી હોય તો તરત જ પાછળના ડ્રાઇવરને મેસેજ મળી જશે.
-
ફોરવર્ડ કોલાઇઝન વોર્નિંગ: આગળ કોઈ વાહન સાથે અથડામણ થવાની શક્યતા હોય ત્યારે અગાઉથી ચેતવણી આપશે.
-
રોંગ-વે ડ્રાઇવિંગ એલર્ટ: જો કોઈ વાહન સામેથી ખોટી દિશામાં આવી રહ્યું હશે તો તે વિશે ડ્રાઇવરને સાવચેત કરી દેવાશે.
-
ઇમરજન્સી વ્હીકલ એલર્ટ: એમ્બ્યુલન્સ, ફાયર બ્રિગેડ કે પોલીસ વાહન નજીક આવી રહ્યું હોય ત્યારે અન્ય વાહનોને સાઇડ આપવા માટે અગાઉથી સંકેત મળશે.
સ્માર્ટ અને કનેક્ટેડ ટ્રાન્સપોર્ટ તરફ ભારતનું મોટું કદમ
સરકારની આ પહેલ ટાસ્ક ફોર્સ ઓન ઇન્ટેલિજન્ટ ટ્રાન્સપોર્ટેશન સિસ્ટમ્સ (ITS) ની ભલામણો પર આધારિત છે. વાહન સુરક્ષા સુધારવા માટે 5.9 GHz સ્પેક્ટ્રમનો ઉપયોગ કરવાની સલાહ આપવામાં આવી હતી, જેને સેન્ટ્રલ મોટર વ્હીકલ્સ રૂલ્સની કમિટી દ્વારા મંજૂરી આપવામાં આવી છે.
જો આ પ્રસ્તાવ પૂર્ણપણે અમલમાં આવશે, તો ભારત ડિજિટલ અને કનેક્ટેડ વાહન વ્યવહાર ક્ષેત્રે વિશ્વના અગ્રણી દેશોની હરોળમાં આવી જશે. આ ટેકનોલોજી માત્ર અકસ્માતો જ નહીં ઘટાડે, પરંતુ ભવિષ્યની ઓટોનોમસ (સ્વચાલિત) ડ્રાઇવિંગ અને સ્માર્ટ ટ્રાફિક મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમનો પાયો પણ મજબૂત કરશે.
હાલમાં માર્ગ પરિવહન મંત્રાલયે આ ડ્રાફ્ટ નોટિફિકેશનને સામાન્ય જનતા અને ઓટોમોબાઇલ ઉદ્યોગના સૂચનો માટે ખુલ્લું મૂક્યું છે. 30 દિવસમાં મળેલા સૂચનોની સમીક્ષા કર્યા બાદ સરકાર આ અંગેનો આખરી નિયમ જાહેર કરશે.
