ભારતની આર્થિક ગ્રોથ જોઈને દુનિયા કેમ ઈર્ષ્યા કરી રહી છે? એક્સપોર્ટના નવા આંકડાઓએ મચાવી ધૂમ
દુનિયાભરમાં અત્યારે ભૂ-રાજકીય (Geopolitical) હલચલ તેજ છે. મિડલ ઈસ્ટમાં ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચે વધતો તણાવ વૈશ્વિક બજાર માટે જોખમની ઘંટડી વગાડી રહ્યો છે. આવા અનિશ્ચિત માહોલમાં ભારતના વ્યાપારિક મોરચેથી એક એવા સમાચાર આવ્યા છે, જેણે માત્ર અર્થશાસ્ત્રીઓને જ નથી ચોંકાવ્યા, પરંતુ ભારતીય અર્થતંત્રની મજબૂતી પર પણ મહોર મારી દીધી છે.
માર્ચ મહિના માટે મર્ચન્ડાઈઝ એક્સપોર્ટ (સામાનની નિકાસ) અને ઈમ્પોર્ટ (આયાત) ના જે આંકડા સામે આવ્યા છે, તે અપેક્ષા કરતા ઘણા સારા છે. આ આંકડાઓએ દેશની વ્યાપાર ખાધ (Trade Deficit) ઘટાડવામાં ‘જાદુઈ’ ભૂમિકા ભજવી છે. ચાલો વિગતવાર સમજીએ કે આ આંકડાઓ પાછળની આખી વાર્તા શું છે અને તે ભારત માટે કેમ મહત્વપૂર્ણ છે.
અપેક્ષા કરતા ઘણી ઓછી રહી વ્યાપાર ખાધ
બજારના નિષ્ણાતો અને રોયટર્સના પોલમાં સામેલ મોટા અર્થશાસ્ત્રીઓએ અંદાજ લગાવ્યો હતો કે માર્ચ મહિનામાં ભારતની વ્યાપાર ખાધ લગભગ 32.75 બિલિયન ડોલર રહી શકે છે. ફેબ્રુઆરીમાં આ આંકડો 27.1 બિલિયન ડોલર હતો. પરંતુ જ્યારે સત્તાવાર ડેટા સામે આવ્યો ત્યારે દરેક જણ હેરાન રહી ગયા. માર્ચમાં ભારતની મર્ચન્ડાઈઝ ટ્રેડ ડેફિસિટ ઘટીને માત્ર 20.98 બિલિયન ડોલર રહી ગઈ.
મિડલ ઈસ્ટના તણાવને કારણે કાચા તેલના ભાવમાં ઉછાળો અને સપ્લાય ચેઈનમાં અવરોધનો ડર હોવા છતાં ભારતે પોતાની ખાધને અપેક્ષા કરતા ઘણી ઓછી રાખવામાં સફળતા મેળવી છે.
કેવી રીતે થયો આ ચમત્કાર? એક્સપોર્ટમાં તેજી અને ઈમ્પોર્ટમાં ઘટાડો
વ્યાપાર ખાધમાં આ મોટા ઘટાડા પાછળ બે મુખ્ય કારણો છે:
-
વધતી નિકાસ: સરકારી આંકડા મુજબ, ભારતનું મર્ચન્ડાઈઝ એક્સપોર્ટ ફેબ્રુઆરીના 36.61 બિલિયન ડોલર થી વધીને માર્ચમાં 38.92 બિલિયન ડોલર થયું છે.
-
ઘટતી આયાત: બીજી તરફ, ભારતે પોતાની આયાત પર વધુ સારું નિયંત્રણ બતાવ્યું છે. માર્ચમાં ઈમ્પોર્ટ 63.71 બિલિયન ડોલર થી ઘટીને 59.9 બિલિયન ડોલર રહી ગયું. કાચા તેલ અને અન્ય ઉર્જા સ્ત્રોતોની આયાતમાં આ ઘટાડાએ વિદેશી મુદ્રા બચાવવામાં મોટી મદદ કરી છે.
મિડલ ઈસ્ટનો તણાવ અને ભારત માટે પડકારો
જોકે આંકડા સારા દેખાઈ રહ્યા છે, પરંતુ પશ્ચિમ એશિયા (West Asia) ની સ્થિતિ હજુ પણ ચિંતાજનક છે. ઈરાન સાથે જોડાયેલા સમુદ્રી વ્યાપારિક રૂટ પરના તણાવની સીધી અસર ભારત પર પડે છે. ભારત ગલ્ફ શિપિંગ રૂટ પર ખૂબ વધારે નિર્ભર છે. જો આ સંઘર્ષ વધશે, તો શિપિંગ કોસ્ટ વધી શકે છે અને લોજિસ્ટિક્સમાં વિલંબ થઈ શકે છે.
વાર્ષિક પ્રદર્શન: સર્વિસ સેક્ટર બન્યું ‘ગેમ ચેન્જર’
કોમર્સ સેક્રેટરી રાજેશ અગ્રવાલે ભવિષ્ય માટે સકારાત્મક સંકેત આપ્યા છે. તેમના મતે, નાણાકીય વર્ષ 2025-26 માં ભારતનું કુલ એક્સપોર્ટ (સામાન અને સર્વિસ મળીને) 4.22% ના વાર્ષિક વધારા સાથે 860 બિલિયન ડોલર સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. ભારતનું સર્વિસ એક્સપોર્ટ એક મુખ્ય તાકાત બનીને ઉભરી આવ્યું છે. આ નાણાકીય વર્ષમાં સર્વિસ એક્સપોર્ટ 418.31 બિલિયન ડોલર રહ્યું છે.
દુનિયા માટે ‘ઈર્ષ્યા’નો વિષય બની ભારતની ગ્રોથ
ઈકોનોમિક સર્વે 2025-26 ના શબ્દો અત્યારે એકદમ સચોટ બેસે છે—“ભારતની ગ્રોથ દુનિયા માટે ઈર્ષ્યાનો વિષય બની રહી છે.” આપણી આ તાકાત પાછળ ચાર મુખ્ય સ્તંભ છે:
-
મજબૂત બેંકિંગ સિસ્ટમ: બેંકોની NPA ઓછી થઈ છે અને ધિરાણ આપવા માટે તેઓ સારી સ્થિતિમાં છે.
-
પર્યાપ્ત વિદેશી મુદ્રા ભંડાર: આપણી પાસે વૈશ્વિક આંચકા સહન કરવા માટે પૂરતા ડોલર જમા છે.
-
ક્રેડિટ ફ્લો: નાના અને મોટા ઉદ્યોગોને સરળતાથી લોન મળી રહી છે.
-
ઘરઆંગણે મેન્યુફેક્ચરિંગ: ‘મેક ઈન ઈન્ડિયા’ અને PLI સ્કીમ દ્વારા આપણે આયાત પર નિર્ભરતા ઘટાડી રહ્યા છીએ.
