ચીન કંપશે! ભારતે રચી દીધો ઇતિહાસ, હવે આ ૨ ભારતીય કંપનીઓ વૈશ્વિક બજારમાં મચાવશે ધૂમ!
વૈશ્વિક સ્તરે શિપિંગ કન્ટેનરના માર્કેટ પર અત્યારે ચીનનો એકહથ્થુ દબદબો છે. દુનિયાના લગભગ ૯૦% શિપિંગ કન્ટેનર એકલું ચીન બનાવે છે. કોરોના મહામારી દરમિયાન જ્યારે સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ, ત્યારે ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વને ચીન પરની આ નિર્ભરતાની ભારે કિંમત ચૂકવવી પડી હતી. કન્ટેનરની તંગીને કારણે નૂર ભાડાં આસમાને પહોંચી ગયા હતા. હવે ભારતે આ ક્ષેત્રમાં સ્વનિર્ભર બનવા માટે કમર કસી છે. કેન્દ્રીય બજેટ ૨૦૨૬-૨૭ (FY27) માં સરકારે આ માટે રૂ. ૧૦,૦૦૦ કરોડની મોટી રકમ સાથે ‘કન્ટેનર મેન્યુફેક્ચરિંગ પ્રમોશન સ્કીમ’ (CMPS) ની જાહેરાત કરી છે.
આ યોજનાનો મુખ્ય હેતુ ભારતમાં વૈશ્વિક સ્તરે સ્પર્ધાત્મક કન્ટેનર ઉત્પાદન ઈકોસિસ્ટમ તૈયાર કરવાનો છે. સરકારનો ટાર્ગેટ દેશની ઉત્પાદન ક્ષમતાને ૧૦ ગણી વધારીને વાર્ષિક ૭,૫૦,૦૦૦ TEU (ટ્વેન્ટી-ફૂટ ઈક્વિવેલન્ટ યુનિટ્સ) સુધી પહોંચાડવાનો છે, જે વૈશ્વિક સ્તરે કન્ટેનરની વાર્ષિક માંગના લગભગ ૧૦% બરાબર છે. આ જબરદસ્ત બદલાવ વચ્ચે શેરબજારની બે મોટી કંપનીઓ – જ્યુપિટર વેગન્સ લિમિટેડ (Jupiter Wagons) અને સ્ટીલ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (SAIL) રોકાણકારોની રડારમાં આવી ગઈ છે.
ચીન સામે મોંઘા પડતા ભારતીય કન્ટેનર: સબસિડી બનશે સંજીવની
ભારત માટે આ માર્ગ એટલો સરળ નથી, કારણ કે ચીન સાથે સીધી કિંમતની સ્પર્ધા છે. હાલમાં ભારતમાં ૪૦ ફૂટનું શિપિંગ કન્ટેનર બનાવવાનો ખર્ચ અંદાજે રૂ. ૩.૫ થી ૪ લાખ થાય છે, જ્યારે ચીન આ જ કન્ટેનર માત્ર રૂ. ૧.૫ થી ૨ લાખમાં બનાવી લે છે. આ જંગી તફાવતને દૂર કરવા માટે જ સરકાર આ સ્કીમ હેઠળ નવી અને વિસ્તૃત થઈ રહેલી ફેક્ટરીઓને મૂડી સહાય તેમજ નાણાકીય પ્રોત્સાહન (Incentives) આપશે.
આ દિશામાં ભારતે મોટી સફળતા મેળવી લીધી છે. ૩ જુલાઈ ૨૦૨૬ના રોજ દાદરી ખાતે આવેલા ઈનલેન્ડ કન્ટેનર ડેપોમાં દેશનું સૌપ્રથમ ‘મેડ-ઈન-ઈન્ડિયા’ એક્ઝિમ (EXIM) શિપિંગ કન્ટેનર લોન્ચ કરવામાં આવ્યું હતું. આ સેક્ટરમાં વ્યવસાયિક તકો પણ અઢળક છે. ઉદાહરણ તરીકે, કન્ટેનર કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (CONCOR) દર વર્ષે આશરે ૮,૦૦૦ નવા કન્ટેનર ખરીદે છે, જેના માટે તે રૂ. ૨૦૦ કરોડનો ખર્ચ કરે છે. જેમ જેમ ભારતમાં ઉત્પાદન વધશે, તેમ આ આખો ઓર્ડર સ્થાનિક કંપનીઓ તરફ શિફ્ટ થશે.
૧. જ્યુપિટર વેગન્સ (Jupiter Wagons): ૧૦% સબસિડીથી ગ્લોબલ લીડર બનવાની તૈયારી
જ્યુપિટર વેગન્સ (JWL) કન્ટેનર ઉત્પાદન ક્ષેત્રે ભારતની સૌથી અગ્રેસર કંપનીઓમાંની એક છે. હાલમાં કંપનીના ઈન્દોર પ્લાન્ટની વાર્ષિક ક્ષમતા ૪,૫૦规 વત્તા (TEU) ની છે અને આ પ્લાન્ટ અત્યારે ૧૦૦% ક્ષમતા સાથે કામ કરી રહ્યો છે. કંપની અત્યાર સુધી મોટે ભાગે સ્પેશિયલાઈઝ્ડ કન્ટેનર બનાવતી હતી.
ક્લીન એનર્જી અને મોડ્યુલર સોલ્યુશન્સમાં ડાયવર્સિફિકેશન
પરંપરાગત કન્ટેનર સિવાય કંપની તેની પેટાકંપની ‘જ્યુપિટર ઈલેક્ટ્રિક’ દ્વારા આ કન્ટેનર સ્ટ્રક્ચરનો ઉપયોગ ક્લીન એનર્જી બિઝનેસમાં કરી રહી છે. કંપનીએ કન્ટેનરની અંદર ગોઠવી શકાય તેવી મોડ્યુલર એનર્જી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ્સ (ESS) વિકસાવી છે. આ કન્ટેનરનો ઉપયોગ સોલાર પાવર ઈન્ટીગ્રેશન, મોબાઈલ એનર્જી સ્ટોરેજ અને પરંપરાગત ડીઝલ જનરેટરના ઓપ્શન તરીકે થઈ રહ્યો છે.
PLI સ્કીમનો ફાયદો અને ભવિષ્યનો પ્લાન
કોંગ્રેસ કે અન્ય વિપક્ષોના આક્ષેપો વચ્ચે આ સરકારી સ્કીમ (PLI) જ્યુપિટર વેગન્સ માટે ગેમ ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ (FY25) માં કંપનીએ ૧,૦૧૨ કન્ટેનર યુનિટ્સ ડિલિવર કર્યા હતા, જે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ (FY26) માં વધીને ૧,૪૬૦ યુનિટ્સ થયા છે. કંપનીના મેનેજમેન્ટનું માનવું છે કે રૂ. ૧૦,૦૦૦ કરોડની સ્કીમ હેઠળ તેમને ૮ થી ૧૦% ની સબસિડી મળશે, જેનાથી ચીન સામેનો કિંમતનો તફાવત ખતમ થઈ જશે.
કંપની નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ (FY27) માં કન્ટેનર બિઝનેસમાંથી થતી આવક બમણી કરવાની આશા રાખે છે. આ માટે તેઓ કેટલીક વૈશ્વિક શિપિંગ લાઈન્સ સાથે પણ એડવાન્સ ચર્ચામાં છે. લાંબા ગાળાના પ્લાનની વાત કરીએ તો, કંપનીએ ૨૦૩૦ સુધીમાં ૧૫% ના ઓપરેટિંગ માર્જિન સાથે રૂ. ૧૦,૦૦૦ કરોડની રેવન્યુ મેળવવાનું મહત્વાકાંક્ષી લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
નાણાકીય સ્થિતિની એક ઝલક
જો કે, વ્હીલસેટ્સની અછત અને એલપીજી સપ્લાયમાં અવરોધોને કારણે તાજેતરમાં કંપનીના ઉત્પાદનને અસર થઈ હતી. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ (FY26) માં કંપનીની રેવન્યુ ૨૬.૪% ઘટીને રૂ. ૨,૯૧૬ કરોડ અને નેટ પ્રોફિટ અડધાથી વધુ ઘટીને રૂ. ૧૬૬ કરોડ રહ્યો હતો. પરંતુ ૩૧ માર્ચ ૨૦૨૬ સુધીમાં કંપની પાસે રૂ. ૪,૬૭૫ કરોડની મજબૂત ઓર્ડર બુક છે, જે રેલ્વે વેગન અને કન્ટેનર બંને સેક્ટરમાંથી છે.
૨. સેલ (SAIL): ‘SAILCOR’ સ્ટીલ સાથે ચીનના સપ્લાય ચેઈન દબદબાને પડકાર
કોઈપણ શિપિંગ કન્ટેનર બનાવવા માટે સૌથી મહત્વની કાચી સામગ્રી છે – ‘કોર્ટેન સ્ટીલ’ (Corten Steel). આ સ્ટીલ ખાસ પ્રકારનું હોય છે જેના પર કાટ અને હવામાનની કોઈ અસર થતી નથી. અત્યાર સુધી ભારત આ સ્ટીલ માટે પણ ચીન પર નિર્ભર હતું, પણ સ્ટીલ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (SAIL) એ આ સમસ્યાનો સ્વદેશી તોડ શોધી કાઢ્યો છે.
સ્વદેશી ‘SAILCOR’ બ્રાન્ડની ધૂમ
SAIL ના બોકારો સ્ટીલ પ્લાન્ટ પાસે આ વેધર-રેઝિસ્ટન્ટ સ્ટીલ બનાવવાનું લાયસન્સ છે. કંપની આ ખાસ સ્ટીલનું ઉત્પાદન હોટ-રોલ્ડ અને કોલ્ડ-રોલ્ડ કોઈલ્સ તથા શીટ્સના સ્વરૂપમાં કરે છે, જેને “SAILCOR” બ્રાન્ડ નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ સિવાય કંપનીએ વ્યાપક ગેજ વેરિઅન્ટ્સ (1600 mm અને તેથી વધુ) પણ સફળતાપૂર્વક લોન્ચ કર્યા છે જેનો ઉપયોગ રેલ્વે વેગનમાં થાય છે. આ સ્વદેશી સ્ટીલ ભારતના એક્ઝિમ (EXIM) સપ્લાય ચેઈનમાંથી ચીનની બાદબાકી કરવા માટેનો પાયો ગણાય છે.
જંગી કેપેક્સ (CapEx) પ્લાન અને ઉત્પાદન વૃદ્ધિ
SAIL એ તાજેતરમાં તેનું અત્યાર સુધીનું સૌથી વધુ વાર્ષિક વેચાણ ૧૯.૯ મિલિયન ટન (MT) નોંધાવ્યું છે, જે વાર્ષિક ધોરણે ૧૧% નો ગ્રોથ દર્શાવે છે. મેનેજમેન્ટે નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ (FY27) માટે ૨૨ થી ૨૨.૫ મિલિયન ટન વેચાણનો ટાર્ગેટ રાખ્યો છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૬ માં રૂ. ૯,૧૦૦ કરોડના ખર્ચ બાદ કંપનીએ હવે મોટો કેપેક્સ પ્લાન તૈયાર કર્યો છે.
કંપની નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૭ માં રૂ. ૧૫,૦૦૦ કરોડ અને તેના પછીના વર્ષોમાં વાર્ષિક રૂ. ૧૮,૦૦૦ થી ૨૦,૦૦૦ કરોડનો ખર્ચ પાવર અને પ્લાન્ટ વિસ્તરણ પાછળ કરશે. કંપની તેના ત્રણ મુખ્ય પ્લાન્ટ્સ – ઇસ્કો (IISCO), બોકારો અને ભિલાઈનું વિસ્તરણ કરી રહી છે, જેની નવી ક્ષમતાઓ ૨૦૩૦-૩૧ સુધીમાં ઓપરેશનલ થઈ જશે.
નફામાં ૫૧% નો જોરદાર ઉછાળો
નાણાકીય મોરચે SAIL નું પ્રદર્શન શાનદાર રહ્યું છે. ઉચ્ચ વેચાણ વોલ્યુમને કારણે કંપનીની રેવન્યુ વાર્ષિક ધોરણે ૮% વધીને રૂ. ૧,૦૯,૯૬૬ કરોડ થઈ છે. જ્યારે કંપનીનો ચોખ્ખો નફો (Net Profit) ૫૧% ના મજબૂત ઉછાળા સાથે રૂ. ૩,૨૩૩ કરોડ પર પહોંચી ગયો છે, જે અગાઉના વર્ષે રૂ. ૨,૧૪૮ કરોડ હતો. ઓપરેટિંગ પ્રોફિટ પણ ૧૧.૯% વધીને રૂ. ૧૩,૧૪૬ કરોડ થયો છે.
