US Sanctions: ઈરાન વિવાદમાં ફસાઈ ભારતની ટ્રાવેલ કંપની, અમેરિકાએ લીધા કડક પગલાં
ઈરાનને મદદ કરવાના ગંભીર આરોપો પર ભારત સહિત અનેક દેશોની કંપનીઓ સામે અમેરિકા દ્વારા લેવામાં આવેલી મોટી કાર્યવાહી બાદ વૈશ્વિક ભૂરાજકીય તણાવ વધુ વધ્યો છે. ઈરાનની વિવાદાસ્પદ એરલાઇન ‘મહાન એર’ને ટેકો આપવા બદલ અમેરિકન વહીવટીતંત્રે કુલ છ સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિઓ પર કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા છે, જેમાં એક ભારતીય કંપનીનો પણ સમાવેશ થાય છે. આ પગલાથી આંતરરાષ્ટ્રીય વ્યાપાર અને રાજદ્વારી વર્તુળોમાં નોંધપાત્ર ગતિવિધિઓ શરૂ થઈ ગઈ છે. ચાલો આ પરિસ્થિતિના મૂળ કારણોની તપાસ કરીએ અને યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટે કોને નિશાન બનાવ્યા છે તે ચોક્કસ રીતે ઓળખીએ.
ભારતની કઈ કંપની પર થઈ કાર્યવાહી?
અમેરિકી નાણા મંત્રાલય (ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટ) દ્વારા ગુરુવારે જારી કરવામાં આવેલી પ્રતિબંધોની યાદીમાં ભારતની એક કંપની ‘સ્કીઝ ટ્રાવેલ્સ એન્ડ લોજિસ્ટિક્સ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ’નું નામ પણ સામેલ છે. પ્રાપ્ત માહિતી અનુસાર, આ કંપનીની ઓફિસો ભારતની રાજધાની નવી દિલ્હી ઉપરાંત શ્રીનગરમાં પણ આવેલી છે. અમેરિકી ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટનો આરોપ છે કે આ ભારતીય કંપની પ્રતિબંધિત ઈરાની એરલાઈન મહાન એર માટે જનરલ સેલ્સ એજન્ટ (GSA) તરીકે કામ કરી રહી હતી.
અમેરિકી તપાસ અનુસાર, સ્કીઝ ટ્રાવેલ્સે વર્ષ 2020થી મહાન એર માટે જનરલ સેલ્સ એજન્ટ તરીકે પોતાની સેવાઓ આપવાનું શરૂ કર્યું હતું, જેનો ઉલ્લેખ કંપનીએ પોતાની સત્તાવાર વેબસાઈટ પર પણ કર્યો છે. અમેરિકાનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે આ એજન્ટના માધ્યમથી મહાન એરના વ્યાવસાયિક સંચાલનને પ્રોત્સાહન મળ્યું, જેના કારણે આ કડક પગલું લેવામાં આવ્યું છે.
અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટનું નિવેદન
આ સમગ્ર કાર્યવાહી પર અમેરિકી ટ્રેઝરી સેક્રેટરી સ્કોટ બેસેન્ટે એક કડક નિવેદન જારી કરતા કહ્યું છે કે, જે પણ વ્યક્તિ કે સંસ્થા ઈરાનના ઇસ્લામિક રેવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) અથવા મહાન એરને કોઈપણ પ્રકારે નાણાકીય સેવાઓ, લોજિસ્ટિક્સ કે વ્યાવસાયિક સહયોગ આપી રહી છે, તે સીધી રીતે એક આતંકવાદી સંગઠનને મદદ કરી રહી છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે અમેરિકી સરકાર આવી તમામ સંસ્થાઓની ઓળખ કરીને તેમને બેનકાબ કરતી રહેશે અને તેમને વૈશ્વિક અમેરિકી નાણાકીય પ્રણાલીથી સંપૂર્ણપણે અલગ કરવાનું કામ ચાલુ રાખશે.
મહાન એર અને IRGC પર શું છે ગંભીર આરોપો?
અમેરિકાનો આરોપ છે કે મહાન એર ભલે પોતાની જાતને એક સામાન્ય નાગરિક વિમાનન કંપની (Civilian Airline) તરીકે પ્રસ્તુત કરે છે, પરંતુ પડદા પાછળ તે લાંબા સમયથી IRGC અને તેની કુડ્સ ફોર્સની મદદ કરતી આવી છે. અમેરિકી ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટના જણાવ્યા અનુસાર, આ એરલાઈને કથિત રીતે IRGC-કુડ્સ ફોર્સના કર્મીઓની વિદેશ યાત્રાઓની વ્યવસ્થા કરી છે, સૈન્ય પ્રશિક્ષણ ગતિવિધિઓમાં સહયોગ આપ્યો છે અને આ ઉપરાંત ડ્રોન (UAV) તથા હથિયારોના પરિવહનમાં પણ મહત્ત્વની ભૂમિકા ભજવી છે. આ જ ગંભીર સુરક્ષા આરોપોના કારણે અમેરિકા અગાઉ પણ મહાન એર પર અનેક પ્રતિબંધો લગાવી ચૂક્યું છે.
ચીન અને રશિયાની કંપનીઓ પણ આવી રડાર પર
આ વખતના અમેરિકી પ્રતિબંધોના દાયરામાં માત્ર ભારત જ નહીં, પરંતુ ચીન અને રશિયાની કંપનીઓ પણ આવી છે:
-
ચીન: અમેરિકાએ ચીનની ‘શાંઘાઈ વિંગ્સ ઈન્ટરનેશનલ લોજિસ્ટિક કંપની’ અને ‘શાંઘાઈ એલાઈટ ઈન્ટરનેશનલ ટ્રાવેલ કંપની’ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો છે. આ ઉપરાંત ચીનના નાગરિક ટાંગ ઝન પર પણ શિંજો કસવામાં આવ્યો છે, જે શંઘાઈ વિંગ્સના મેનેજિંગ ડિરેક્ટર અને શંઘાઈ એલાઈટના એક્ઝિક્યુટિવ ડિરેક્ટર હોવાની સાથે-સાથે તેમાં 50 ટકાના ભાગીદાર પણ છે.
-
રશિયા: રશિયાની ‘કાર્ગો પ્રાઈવેટ લિમિટેડ’ નામની કંપનીને પણ આ પ્રતિબંધિત યાદીમાં સામેલ કરવામાં આવી છે.
-
અન્ય: અમેરિકાએ ‘ડાડેનેગર સ્ટાર્ટઅપ સ્ટુડિયો’ નામના એક સ્ટાર્ટઅપને પણ IRGC સાથે જોડાયેલી ફ્રન્ટ કંપની કરાર આપીને પ્રતિબંધિત કર્યું છે. આરોપ છે કે આ કંપની એક વેબસાઈટ દ્વારા અમેરિકી અને ઈઝરાયલી સૈન્ય ઉપકરણોની લોકેશન સંબંધિત માહિતી એકત્રિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી હતી, જેથી ઈરાની સૈન્ય અભિયાનોમાં તેનો ઉપયોગ કરી શકાય.
પ્રતિબંધોની શું થશે અસર?
આ કડક અમેરિકી પ્રતિબંધો લાગુ થયા બાદ, આ તમામ પ્રતિબંધિત સંસ્થાઓ અને વ્યક્તિઓની જો અમેરિકામાં કોઈ સંપત્તિ કે બેંક ખાતા હશે, તો તેમને તુરંત ફ્રીઝ કરી દેવામાં આવશે. આ ઉપરાંત, અમેરિકી નાગરિકો અને કંપનીઓ માટે આ સંસ્થાઓ સાથે કોઈપણ પ્રકારનો વેપાર કે નાણાકીય લેણદેણ કરવો સંપૂર્ણપણે ગેરકાયદેસર અને પ્રતિબંધિત થઈ જશે. તજજ્ઞોનું માનવું છે કે અમેરિકી પ્રતિબંધોની વૈશ્વિક અસર હોવાને કારણે આ કંપનીઓને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારે વ્યાવસાયિક નુકસાન વેઠવું પડી શકે છે.
