દરિયાઈ વેપાર માટે ‘માસ્ટરસ્ટ્રોક’: સરકારે ₹૧૨,૯૮૦ કરોડનો મેરીટાઇમ ઇન્શ્યોરન્સ પૂલ જાહેર કર્યો; હોર્મુઝના તણાવમાં ભારતીય જહાજોને મળશે સુરક્ષા
અખાતના દેશોમાં, ખાસ કરીને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં ઈરાની દળો દ્વારા ભારતીય જહાજો પર તાજેતરમાં થયેલા ગોળીબારની ઘટનાઓએ વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતા જન્માવી છે. આ ભય અને અનિશ્ચિતતા વચ્ચે આજે ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ ભારત સરકારે ભારતીય શિપિંગ ઉદ્યોગને આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે ‘ભારત મેરીટાઇમ ઇન્શ્યોરન્સ પૂલ’ (BMIP) ને મંજૂરી આપી છે.
૧. ₹૧૨,૯૮૦ કરોડની સરકારી ગેરંટી
નાણા મંત્રાલય દ્વારા ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના રોજ કરવામાં આવેલી જાહેરાત મુજબ, કેબિનેટે આશરે ૧૨,૯૮૦ કરોડ રૂપિયાના વીમા ભંડોળને લીલી ઝંડી આપી છે. આ ફંડ ખાસ કરીને એવા સમયે કામમાં આવશે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય વીમા કંપનીઓ યુદ્ધગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં જહાજોનો વીમો ઉતારવા માટે ઊંચા પ્રીમિયમ માંગે છે અથવા ઇનકાર કરી દે છે.
૨. યુદ્ધ જોખમ (War Risk) સામે રક્ષણ
આ વીમા પૂલની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તે ‘યુદ્ધ સંબંધિત જોખમો’ ને આવરી લે છે. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના નવા નિયમો મુજબ:
-
જહાજ અને મશીનરી (Hull & Machinery): હુમલામાં જહાજને થતા ભૌતિક નુકસાનનું વળતર મળશે.
-
કાર્ગો પ્રોટેક્શન: જહાજમાં રહેલા કિંમતી માલસામાન (જેમ કે ક્રૂડ ઓઇલ) ની સુરક્ષા સુનિશ્ચિત થશે.
-
ત્રીજા પક્ષની જવાબદારી: જહાજ માલિકોની અન્ય જવાબદારીઓ (P&I) ને પણ આમાં સામેલ કરવામાં આવી છે.
✅ Cabinet has approved the proposal for creation of ‘Bharat Maritime Insurance Pool’ (BMIP) with a sovereign guarantee of Rs 12,980 crores to facilitate continuous maritime insurance coverages
✅The Domestic Insurance Pool addresses global volatility, geopolitical instability… pic.twitter.com/xMz5kZWRKU
— Ministry of Finance (@FinMinIndia) April 18, 2026
૩. વિદેશી નિર્ભરતામાં ઘટાડો
અત્યાર સુધી ભારતીય શિપિંગ કંપનીઓને વીમા માટે લંડન કે સિંગાપોરની કંપનીઓ પર નિર્ભર રહેવું પડતું હતું. ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ થી અમલી બનનાર આ સ્થાનિક પૂલને કારણે હવે ભારતીય કંપનીઓને ઓછા પ્રીમિયમ પર વીમો મળશે, જે અંતે ગ્રાહકો માટે આયાતી વસ્તુઓ (જેમ કે પેટ્રોલ-ડીઝલ) ના ભાવ સ્થિર રાખવામાં મદદ કરશે.
૪. સંવેદનશીલ જળમાર્ગોમાં વેપાર ચાલુ રહેશે
હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ અને ઓમાનના અખાત જેવા વિસ્તારો હાલમાં અત્યંત જોખમી ગણાય છે. જોકે, ૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ ના આ સરકારી નિર્ણય બાદ, ભારતીય કેપ્ટનો અને ક્રૂ મેમ્બરો વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે આ માર્ગો પરથી પસાર થઈ શકશે. આ વીમા કવચ માત્ર ભારતીય જહાજો જ નહીં, પણ વિશ્વના કોઈપણ ખૂણેથી ભારત માટે માલ લાવતા જહાજોને પણ સુરક્ષા પૂરી પાડી શકે છે.
૧૯ એપ્રિલ ૨૦૨૬ નો આ નિર્ણય ભારતના દરિયાઈ વ્યુહરચનાના ઈતિહાસમાં એક માઈલસ્ટોન સાબિત થશે. સરકારની આ દૂરંદેશીને કારણે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં પણ ભારતની સપ્લાય ચેઈન અવિરત ચાલુ રહેશે અને દેશના અર્થતંત્રને કોઈ મોટો ફટકો પડશે નહીં.
