રેલ્વે સ્ટેશન પર દંડ ન ભર્યો તો જવું પડશે કોર્ટ! નિયમમાં થયો આ મોટો ફેરફાર!
જો તમે પણ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતી વખતે વેફર્સનું રેપર બારીમાંથી બહાર ફેંકવા કે સ્ટેશન પર ગમે ત્યાં થૂંકવાના આદિ છો, તો હવે તમારે ખિસ્સું ખાલી કરવા તૈયાર રહેવું પડશે. ભારતીય રેલ્વેએ પોતાના પરિસરો અને ટ્રેનોમાં સ્વચ્છતા જાળવવા માટેના નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. હવે સ્ટેશનો, પ્લેટફોર્મ અને ટ્રેનના કોચમાં ગંદકી કરવા બદલ થતો દંડ ₹૫૦૦ થી વધારીને સીધો ₹૧,૦૦૦ કરી દેવામાં આવ્યો છે.
રેલ્વે મંત્રાલય દ્વારા ઓગસ્ટ ૨૦૨૬માં આ અંગેનું ખાસ ગેઝેટ નોટિફિકેશન બહાર પાડવામાં આવ્યું છે. આ નોટિફિકેશન દ્વારા ‘ઇન્ડિયન રેલ્વેઝ (પેનલ્ટીઝ ફોર એક્ટિવિટીઝ અફેક્ટિંગ ક્લીનલીનેસ એટ રેલ્વે પ્રિમિસિસ) રૂલ્સ, ૨૦૧૨’ માં સુધારો કરીને નવો દંડ અમલી બનાવવામાં આવ્યો છે. દેશભરના રેલ્વે નેટવર્ક પર સ્વચ્છતાના ધોરણો સુધારવા માટે રેલ્વે પ્રશાસન દ્વારા આ કડક પગલું ભરવામાં આવ્યું છે.
હવે કઈ-કઈ ભૂલો બદલ થઈ શકે છે ₹૧,૦૦૦ નો દંડ?
સામાન્ય રીતે લોકોને લાગે છે કે માત્ર પ્લાસ્ટિકની બોટલ કે કચરો ફેંકવા પર જ દંડ થાય છે, પરંતુ નવા નિયમ હેઠળ દંડનીય ગુનાઓની યાદી વ્યાપક બનાવવામાં આવી છે. જો તમે નિર્ધારિત ડસ્ટબિન સિવાય ગમે ત્યાં કચરો ફેંકશો, તો તમારી સામે સીધી કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
આ ઉપરાંત નીચે મુજબના કામો કરવા પર પણ ₹૧,૦૦૦ નો કડક દંડ થશે:
જાહેરમાં થૂંકવું: ટ્રેનના ડબ્બા, પ્લેટફોર્મ કે ટ્રેક પર પાન-ગુટખા ખાધેલી પિચકારી મારવી કે થૂંકવું.
ગંદકી કરવી કે શૌચક્રિયા: રેલ્વે પ્રિમાઇસમાં અનધિકૃત જગ્યાએ પેશાબ કરવો, શૌચક્રિયા કરવી કે નહાવું.
વાસણ કે કપડાં ધોવા: સ્ટેશનના નળ કે પ્લેટફોર્મ પર વાસણ કે કપડાં ધોવાની મનાઈ છે.
રાંધવું કે સામાન સંગ્રહવો: પરવાનગી વગર રાંધવું કે રેલ્વેની જગ્યામાં ગેરકાયદેસર રીતે સામાન રાખવો.
પ્રાણીઓ કે પક્ષીઓને ખવડાવવું: પ્લેટફોર્મ કે ટ્રેકની આસપાસ પ્રાણીઓ કે પક્ષીઓને ચણ કે ખોરાક આપવો.
મિલકતને નુકસાન કે દીવાલો ખરાબ કરવી: રેલ્વેની મિલકત પર કંઈપણ લખવું, નારા લખવા કે પરવાનગી વગર પોસ્ટરો ચોંટાડવા.
જો દંડ ન ભરો તો શું થશે? (કોર્ટ સુધી કેસ જઈ શકે છે)
આ નવા સુધારેલા નિયમમાં માત્ર સ્થળ પર દંડ વસૂલવા સુધીની વાત સીમિત નથી. જો કોઈ મુસાફર કે વ્યક્તિ સ્થળ પર ₹૧,૦૦૦ નો દંડ ભરવાનો ઇનકાર કરે છે અથવા સક્ષમ અધિકારી સાથે ઘર્ષણમાં ઉતરે છે, તો તેને અધિકૃત રેલ્વે કોર્ટ સામે રજૂ કરવામાં આવશે.
ન્યાયાલય તે વ્યક્તિ સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરીને ₹૨,૦૦૦ સુધીનો નવો દંડ ફટકારી શકે છે. આ જ કારણ છે કે રેલ્વે પ્રશાસન મુસાફરોને નિયમોનું પાલન કરવાની અને સંમતિથી દંડ ભરીને બાબત પૂરી કરવાની સલાહ આપી રહ્યું છે.
માત્ર મુસાફરો જ નહીં, ફેરિયાઓ અને વેન્ડર્સ માટે પણ કડક નિયમો
રેલ્વેએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ સુધારેલા નિયમો માત્ર સામાન્ય મુસાફરો કે મુલાકાતીઓ પુરતા મર્યાદિત નથી. સ્ટેશનો અને ટ્રેનોમાં કામ કરતા અધિકૃત ફેરિયાઓ (Vendors), કેન્ટીન સંચાલકો અને હોકર્સ માટે પણ આ નિયમ એટલો જ લાગુ પડે છે.
તમામ વેન્ડર્સે પોતાના સ્ટોલ કે ટ્રોલી પાસે કચરાપેટી (Dustbin) રાખવી ફરજિયાત રહેશે. વેન્ડર્સ જો કચરો ખુલ્લામાં ફેંકશે કે પોતાની આસપાસ સફાઈ નહીં રાખે, તો તેમની સામે પણ ₹૧,૦૦૦ નો દંડ અને લાયસન્સ રદ કરવા સુધીની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
મુસાફરોએ હવેથી શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
ભારતીય રેલ્વે આપણી રાષ્ટ્રીય સંપત્તિ છે. તેથી, મુસાફરી દરમિયાન થોડી સાવચેતી રાખીને આપણે દંડથી પણ બચી શકીએ છીએ અને દેશને સ્વચ્છ પણ રાખી શકીએ છીએ:
૧. ડસ્ટબિનનો ઉપયોગ કરો: ટ્રેનના ડબ્બામાં કે પ્લેટફોર્મ પર દર થોડા અંતરે મૂકેલી કચરાપેટીમાં જ એંઠવાડ કે પેકેટ ફેંકો.
૨. કચરો થેલીમાં ભેગો કરો: જો તમે લાંબી મુસાફરી કરી રહ્યા હોવ, તો તમારી પાસે એક નાની પ્લાસ્ટિક કે કાગળની થેલી રાખો, જેમાં તમારો બધો કચરો એકઠો કરી શકાય અને બાદમાં ડસ્ટબિનમાં નાખી શકાય.
૩. જાહેર સફાઈ પ્રત્યે જાગરૂકતા: બાળકોને પણ ટ્રેનની બારીમાંથી બહાર પ્લાસ્ટિક કે બોટલો ફેંકતા અટકાવો.
