ઈરાન-અમેરિકા જંગની અસર: ભારતીય તિજોરી પર ૮૦,૦૦૦ કરોડનો બોજ, પણ સામાન્ય માણસને પેટ્રોલ પંપ પર મોટી રાહત!
૨૭ માર્ચ, ૨૦૨૬નો દિવસ ભારતની અર્થવ્યવસ્થા અને સામાન્ય જનતા માટે રાહત અને ચિંતા બંનેના સમાચાર લઈને આવ્યો છે. મધ્ય પૂર્વમાં અમેરિકા, ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે ફાટી નીકળેલા ભયાનક યુદ્ધને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે. ખાસ કરીને ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ જેવા મહત્વના દરિયાઈ માર્ગો બ્લોક થવાને કારણે સપ્લાય ચેઈન ખોરવાઈ ગઈ છે. આવી કટોકટીની સ્થિતિમાં દેશમાં મોંઘવારીનો વિસ્ફોટ ન થાય અને સામાન્ય જનતામાં ગભરાટ ન ફેલાય તે માટે ભારત સરકારે એક અત્યંત સાહસિક અને વ્યૂહાત્મક નિર્ણય લીધો છે.
પેટ્રોલ-ડીઝલ પર એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં ઐતિહાસિક ઘટાડો
વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવ વધવા છતાં ઘરેલું બજારમાં કિંમતો સ્થિર રાખવા માટે કેન્દ્ર સરકારે પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટીમાં ધરખમ ઘટાડો કરવાની જાહેરાત કરી છે. ૨૭ માર્ચ ૨૦૨૬થી અમલમાં આવેલા આ નિર્ણય મુજબ, પેટ્રોલ પરની ડ્યુટી ઘટાડીને માત્ર ૩ રૂપિયા પ્રતિ લિટર કરી દેવામાં આવી છે. તેનાથી પણ વધુ આશ્ચર્યજનક અને રાહતજનક સમાચાર એ છે કે સરકારે ડીઝલ પરની એક્સાઇઝ ડ્યુટી સંપૂર્ણપણે નાબૂદ (Eliminated) કરી દીધી છે.
ડીઝલ એ ભારતની પરિવહન વ્યવસ્થા અને કૃષિ ક્ષેત્રની કરોડરજ્જુ છે. તેના પરની ડ્યુટી હટાવવાથી ટ્રક ટ્રાન્સપોર્ટ અને ખેતીના ખર્ચમાં ઘટાડો થશે, જે આડકતરી રીતે જીવનજરૂરી ચીજવસ્તુઓના ભાવ વધતા અટકાવશે. સરકારનો આ મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય ‘પબ્લિક પેનિક’ એટલે કે જનતામાં ફેલાતા ડરને રોકવાનો અને તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને (OMCs) સપોર્ટ કરવાનો છે, જેથી તેઓ આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ હેઠળ હોવા છતાં સ્થાનિક સ્તરે તેલ પુરવઠો ચાલુ રાખી શકે.
નવું ટેક્સ માળખું અને નિકાસ પરના કડક નિયમો
માત્ર પેટ્રોલ-ડીઝલ જ નહીં, પણ ઉડ્ડયન ક્ષેત્ર (Aviation) માટે પણ નાણાં મંત્રાલયે મહત્વના ફેરફારો કર્યા છે. એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF) એટલે કે વિમાનના ઈંધણ માટે એક નવું ટેક્સ ફ્રેમવર્ક રજૂ કરવામાં આવ્યું છે, જેથી હવાઈ મુસાફરીના દરોમાં પણ અચાનક મોટો ઉછાળો ન આવે. આ સાથે જ સરકારે દેશમાં ઈંધણનો જથ્થો જળવાઈ રહે તે માટે ફ્યુઅલ એક્સપોર્ટ (તેલની નિકાસ) પરના નિયમો વધુ કડક બનાવ્યા છે.
જોકે, આ કડક નિયમોમાં ભારતની ‘નેબરહુડ ફર્સ્ટ’ (પડોશી પ્રથમ) નીતિની ઝલક જોવા મળે છે. નેપાળ અને શ્રીલંકા જેવા પડોશી દેશોને કરવામાં આવતા તેલના પુરવઠાને આ નવા નિયમોમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવી છે. ભારત આ મુશ્કેલ સમયમાં પણ તેના પડોશી દેશો પ્રત્યેની પોતાની જવાબદારી નિભાવી રહ્યું છે, જે દક્ષિણ એશિયામાં તેની રાજદ્વારી મજબૂતી દર્શાવે છે.
તિજોરી પર બોજ: ૮૦,૦૦૦ કરોડનું નુકસાન અને ભાવિ પડકારો
જોકે, સરકારના આ ‘માસ્ટરસ્ટ્રોક’ની બીજી બાજુ પણ છે. અર્થશાસ્ત્રીઓ અને નિષ્ણાતોના મતે, પેટ્રોલ-ડીઝલ પરની ટેક્સમાં આટલી મોટી છૂટછાટ આપવાથી રાષ્ટ્રીય બજેટ પર મોટો ફટકો પડશે. અંદાજ લગાવવામાં આવી રહ્યો છે કે આ નિર્ણયથી સરકારને વાર્ષિક ૮૦,૦૦૦ કરોડ રૂપિયાથી પણ વધુની આવકનું નુકસાન થશે. આ રકમ દેશના વિકાસલક્ષી કાર્યો અને અન્ય યોજનાઓ માટે ખૂબ મહત્વની હતી.
પરંતુ, યુદ્ધ જેવી અનિશ્ચિત પરિસ્થિતિમાં સરકાર પાસે જનતાને બચાવવા સિવાય બીજો કોઈ વિકલ્પ નહોતો. જો તેલના ભાવ વધવા દીધા હોત, તો ફુગાવો બેકાબૂ બની ગયો હોત. અત્યારે સરકારની પ્રાથમિકતા દેશમાં આર્થિક સ્થિરતા જાળવી રાખવાની છે. મધ્ય પૂર્વની ભૌગોલિક રાજકીય અસ્થિરતા (Geopolitical Volatility) ભારત માટે એક મોટી કસોટી સમાન છે, અને આ વ્યૂહાત્મક આર્થિક પ્રતિસાદ દ્વારા ભારતે વિશ્વને બતાવ્યું છે કે તે તેની ઉર્જા સુરક્ષા માટે કોઈ પણ હદ સુધી જઈ શકે છે.
આગામી સમયમાં યુદ્ધ કેટલું ખેંચાય છે અને ક્રૂડ ઓઈલની સપ્લાય ક્યારે સામાન્ય થાય છે, તેના પર ભારતની ભવિષ્યની ટેક્સ નીતિઓનો આધાર રહેશે. અત્યારે તો એટલું ચોક્કસ છે કે, સરકારના આ પગલાથી ભારતીય ગ્રાહકોને પેટ્રોલ પંપ પર મોટી રાહત મળી છે.
