કેવી રીતે બનવું શિક્ષક? NCET પરીક્ષા અને ITEP કોર્સ વિશેની તમામ માહિતી અહીં જુઓ
ભારતની શિક્ષણ પ્રણાલી અત્યારે એક ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ અને સકારાત્મક પરિવર્તનમાંથી પસાર થઈ રહી છે. જો તમે અથવા તમારા પરિવારમાં કોઈ પણ શિક્ષક બનવાનું સપનું જોઈ રહ્યું હોય, તો આ સમાચાર તમારા માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થઈ શકે છે. અત્યાર સુધીની પરંપરાગત પ્રક્રિયા મુજબ, શિક્ષક બનવા માટે પહેલા ગ્રેજ્યુએશન પૂરું કરવું પડતું અને ત્યારબાદ બે વર્ષનો B.Ed. કોર્સ કરવો પડતો હતો. આખી પ્રક્રિયામાં વિદ્યાર્થીઓના ઓછામાં ઓછા 5 વર્ષ ખર્ચાતા હતા. પરંતુ હવે સરકાર એક એવો ‘સ્માર્ટ’ રસ્તો લઈને આવી છે, જેનાથી માત્ર સમય જ નહીં બચે, પરંતુ ભવિષ્યના શિક્ષકોની ગુણવત્તામાં પણ સુધારો થશે. આ નવા અને ક્રાંતિકારી કોર્સનું નામ છે ITEP (Integrated Teacher Education Programme).
શું છે આ ITEP કોર્સ?
ITEP એટલે કે ઇન્ટિગ્રેટેડ ટીચર એજ્યુકેશન પ્રોગ્રામ. આ નવી શિક્ષણ નીતિ (NEP 2020) હેઠળ શરૂ કરવામાં આવેલો એક ખાસ ફ્લેગશિપ પ્રોગ્રામ છે. આ કોર્સની સૌથી મોટી ખાસિયત એ છે કે તે 4 વર્ષનો ઇન્ટિગ્રેટેડ કોર્સ છે. આનો અર્થ એ છે કે વિદ્યાર્થીઓએ ગ્રેજ્યુએશન અને B.Ed. અલગ-અલગ કરવાની જરૂર નથી; બંનેની ડિગ્રી એકસાથે અને એક જ અભ્યાસક્રમની અંદર મળી જશે.
નેશનલ કાઉન્સિલ ફોર ટીચર એજ્યુકેશન (NCTE) દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલો આ કોર્સ હાલમાં દિલ્હી યુનિવર્સિટી (DU), અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટી (AMU), અને ઘણી IITs તથા NITs જેવી પ્રતિષ્ઠિત સંસ્થાઓમાં શરૂ કરવામાં આવ્યો છે. આ કોર્સ એવા યુવાનો માટે છે જેઓ 12મા ધોરણ પછી જ પોતાનું લક્ષ્ય નક્કી કરી ચૂક્યા છે કે તેમણે શિક્ષણ ક્ષેત્રે પોતાનું ભવિષ્ય બનાવવું છે.
B.Ed. અને ITEP વચ્ચેનો તફાવત: વિદ્યાર્થીઓને શું ફાયદો થશે?
અવારનવાર વિદ્યાર્થીઓના મનમાં એ સવાલ આવે છે કે આ કોર્સ જૂના B.Ed. કરતા ચઢિયાતો કેવી રીતે છે? ચાલો તેને વિગતવાર સમજીએ:
1. સમયની મોટી બચત
જૂની સિસ્ટમમાં 3 વર્ષ ગ્રેજ્યુએશન + 2 વર્ષ B.Ed. એટલે કે કુલ 5 વર્ષ લાગતા હતા. ITEP દ્વારા આ જ ડિગ્રી હવે માત્ર 4 વર્ષમાં મળી જશે. એટલે કે તમારા જીવનનું એક કિંમતી વર્ષ બચશે, જેનાથી તમે કારકિર્દીની શરૂઆત વહેલી કરી શકશો.
2. પ્રવાહ (Stream) મુજબ ડિગ્રીની સુવિધા
2. પ્રવાહ (Stream) મુજબ ડિગ્રીની સુવિધાITEP કોર્સને એવી રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે કે વિદ્યાર્થીઓ પોતાની પસંદગીના વિષય સાથે ટીચિંગની ટ્રેનિંગ લઈ શકે:
આર્ટસના વિદ્યાર્થીઓ માટે: BA-BEd
સાયન્સના વિદ્યાર્થીઓ માટે: BSc-BEd
કોમર્સના વિદ્યાર્થીઓ માટે: BCom-BEd
3. શરૂઆતથી જ પ્રોફેશનલ માઇન્ડસેટ
મોટેભાગે ગ્રેજ્યુએશન પછી B.Ed. કરનારા વિદ્યાર્થીઓ તેને એક ‘વિકલ્પ’ તરીકે પસંદ કરતા હોય છે. પરંતુ ITEP માં વિદ્યાર્થીઓ 12મા પછી જ પ્રવેશ લે છે. આનાથી તેઓ પોતાના શરૂઆતના કોલેજના દિવસોથી જ એક શિક્ષકની જેમ વિચારવાનું અને શીખવાનું શરૂ કરી દે છે. આમાં પ્રેક્ટિકલ ટ્રેનિંગ અને સ્કૂલ ઇન્ટર્નશિપ પર ખૂબ જ ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે.
એડમિશન પ્રક્રિયા: કેવી રીતે બનવું આ કોર્સનો હિસ્સો?
ITEP માં એડમિશનની પ્રક્રિયા હવે ખૂબ જ પારદર્શક અને ગુણવત્તા આધારિત બનાવવામાં આવી છે. આ માટે તમારે રાષ્ટ્રીય સ્તરની પ્રવેશ પરીક્ષા આપવી પડશે:
NCET પરીક્ષા: આ કોર્સમાં પ્રવેશ મેળવવા માટે વિદ્યાર્થીઓએ National Common Entrance Test (NCET) પાસ કરવી ફરજિયાત છે.
આયોજનકર્તા: આ પરીક્ષાનું આયોજન NTA (National Testing Agency) દ્વારા કરવામાં આવે છે, જે JEE અને NEET જેવી મોટી પરીક્ષાઓનું આયોજન કરે છે.
પરીક્ષાનો અભ્યાસક્રમ: આ પરીક્ષામાં ભાષા (Language), ડોમેન વિષયો (Domain Subjects), જનરલ ટેસ્ટ અને સૌથી મહત્વનું Teaching Aptitude (શિક્ષણ અભિરુચિ) ને લગતા પ્રશ્નો પૂછવામાં આવે છે.
શિક્ષણ જગતમાં આ ફેરફારની જરૂર કેમ હતી?
ભારત સરકારનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય એવા શિક્ષકો તૈયાર કરવાનો છે જેઓ માત્ર પોતાના વિષયના નિષ્ણાત જ ન હોય, પરંતુ આધુનિક ટેકનોલોજી અને બાળ મનોવિજ્ઞાન (Child Psychology) ને પણ ઊંડાણપૂર્વક સમજતા હોય. ITEP કોર્સ દ્વારા તૈયાર થનારા શિક્ષકો ગ્રાઉન્ડ લેવલ પર વધુ અનુભવી હશે કારણ કે તેમણે 4 વર્ષ સુધી સતત શાળાઓના વાતાવરણને સમજ્યું હશે.
વર્તમાનમાં, આ કોર્સને ધીરે ધીરે દેશની મોટી શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં લાગુ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આવનારા સમયમાં, જે રીતે એન્જિનિયરિંગ માટે B.Tech કે મેડિકલ માટે MBBS છે, તેવી જ રીતે શિક્ષણ ક્ષેત્રે કારકિર્દી બનાવવા માટે ITEP ને ‘ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડ’ માનવામાં આવશે.
જો તમારામાં ભણાવવાનો ઉત્સાહ છે અને તમે 12મા ધોરણ પછી સમય બગાડ્યા વિના પ્રોફેશનલ ટીચર બનવા માંગો છો, તો ITEP તમારા માટે શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. આ કોર્સ માત્ર તમારી ડિગ્રીનો બોજ જ ઓછો નથી કરતો, પરંતુ તમને ભવિષ્યના પડકારો માટે તૈયાર પણ કરે છે. જૂની પદ્ધતિ છોડીને આધુનિક શિક્ષણ પદ્ધતિ અપનાવવાનો આ યોગ્ય સમય છે.
