ભારત સહિત ૬ દેશોના જહાજોને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થવાની મળી મંજૂરી.
વૈશ્વિક તેલ વેપારની જીવનરેખા ગણાતી ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ હાલમાં વિશ્વના સૌથી તણાવપૂર્ણ વિસ્તારોમાંનો એક છે. ૨૮ ફેબ્રુઆરીએ શરૂ થયેલા અમેરિકા-ઈરાન યુદ્ધના આજે બરાબર એક મહિના અને એક દિવસ બાદ, ઈરાને એક વ્યૂહાત્મક જાહેરાત કરી છે. ઈરાને આ મહત્વપૂર્ણ જળમાર્ગ પર “પસંદગીયુક્ત નાકાબંધી” (Selective Blockade) લાગુ કરી છે, જે હેઠળ માત્ર તેના મિત્ર દેશોના જહાજોને જ સુરક્ષિત પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવશે. ભારત માટે ગર્વ અને રાહતની વાત એ છે કે, ઈરાને ભારતને તેના સૌથી વિશ્વસનીય સાથીઓની યાદીમાં ટોચ પર રાખ્યું છે.
હોર્મુઝમાં ટ્રાફિક જામ: ૧૦૦ માંથી માત્ર ૪ જહાજો
યુદ્ધ પહેલા આ માર્ગ પરથી દરરોજ સરેરાશ ૧૦૦ થી વધુ માલવાહક જહાજો પસાર થતા હતા. પરંતુ ૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રિપોર્ટ અનુસાર, આ સંખ્યા ઘટીને હવે સિંગલ ડિજિટમાં (૩ થી ૪ જહાજો) પહોંચી ગઈ છે. ઈરાને અમેરિકા, ઈઝરાયેલ અને તેમના સાથી દેશો માટે આ માર્ગ સંપૂર્ણપણે સીલ કરી દીધો છે. ઈરાની રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ્સ (IRGC) એ ચેતવણી આપી છે કે પરવાનગી વગર પ્રવેશનારા જહાજોને “કઠોર જવાબ” આપવામાં આવશે.
ઈરાનના ‘ખાસ મિત્રો’ કોણ છે?
ઈરાને જે દેશોના જહાજોને સુરક્ષિત પસાર થવાની મંજૂરી આપી છે, તેમાં નીચે મુજબના દેશો સામેલ છે:
-
ભારત
-
રશિયા
-
ચીન
-
પાકિસ્તાન
-
ઈરાક
-
થાઈલેન્ડ
આ દેશોના જહાજો હવે ઈરાની નૌકાદળ સાથે સંકલન કરીને આ જોખમી વિસ્તારમાંથી પસાર થઈ શકશે. જોકે, આ માટે જહાજોએ ઈરાની કંટ્રોલ રૂમ સાથે સતત સંપર્કમાં રહેવું પડશે અને પોતાની ઓળખ આપવી પડશે.
ભારત માટે આ નિર્ણય કેમ મહત્વનો છે?
ભારત તેની કુલ ક્રૂડ ઓઈલની જરૂરિયાતના આશરે ૮૦% હિસ્સો આ માર્ગ દ્વારા આયાત કરે છે. જો ઈરાને ભારત માટે આ રસ્તો બંધ રાખ્યો હોત, તો ભારતીય જહાજોએ આફ્રિકા ફરીને લાંબો પ્રવાસ કરવો પડ્યો હોત, જેનાથી પરિવહન ખર્ચ વધી જતો અને દેશમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ આસમાને પહોંચી શક્યા હોત. LPG સપ્લાય માટે પણ આ માર્ગ અત્યંત મહત્વનો છે.
$૨ મિલિયનનો ‘સુરક્ષા ટોલ’?
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, ઈરાન આ સુરક્ષિત કોરિડોરનો ઉપયોગ કરવા બદલ જહાજો પાસેથી પ્રતિ ટ્રીપ ૨ મિલિયન ડોલર (આશરે ૧૬ કરોડ રૂપિયા) સુધીનો ટોલ ટેક્સ વસૂલવાનું વિચારી રહ્યું છે. આ ફી યુદ્ધના ખર્ચને પહોંચી વળવા અને નૌકાદળની સુરક્ષા પૂરી પાડવા માટે લેવામાં આવી શકે છે. ભારત અત્યારે રાજદ્વારી સ્તરે આ ફી અંગે વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે.
૨૯ માર્ચ ૨૦૨૬ ના રોજ ભારતની વિદેશ નીતિની આ એક મોટી જીત ગણી શકાય. યુદ્ધના વાતાવરણમાં પણ ઈરાન સાથેના મજબૂત સંબંધોને કારણે ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા જળવાઈ રહી છે. જોકે, વધતો જતો ટોલ ટેક્સ અને યુદ્ધની અનિશ્ચિતતા હજુ પણ ભારત માટે પડકારરૂપ છે.
