ઈરાનના કેશ્મ આઇલેન્ડ પાસે યુએસ-ઈરાન વચ્ચે તણાવ વધ્યો, વૈશ્વિક ઓઇલ સપ્લાય અને ભારત પર શું થશે અસર?
પર્શિયન ગલ્ફ અને પશ્ચિમ એશિયાના સમုદ્રમાં ફરી એકવાર તણાવના વાદળો ઘેરાયા છે. ઈરાનના વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ એવા કેશ્મ આઇલેન્ડ (Qeshm Island) ની નજીક અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે અચાનક તણાવ વધી ગયો છે. આ ઘટનાક્રમને કારણે માત્ર આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણ જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના બજારમાં પણ ભારે હલચલ મચી ગઈ છે. આ તણાવની સીધી અસર ભારત જેવા વિકાસશીલ દેશો પર પણ પડવાની પૂરી સંભાવના છે.
શું છે સમગ્ર મામલો?
કેશ્મ આઇલેન્ડ એ હોરમુઝની ખાડી (Strait of Hormuz) ની બિલકુલ નજીક આવેલો એક અત્યંત સંવેદનશીલ વિસ્તાર છે. આ જળમાર્ગમાંથી દુનિયાભરના ક્રૂડ ઓઇલનો મોટો જથ્થો પસાર થાય છે. તાજેતરમાં આ ક્ષેત્રમાં યુએસ નેવી અને ઈરાની સેના વચ્ચે તણાવપૂર્ણ સ્થિતિ સર્જાઈ હતી, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સુરક્ષાની ચિંતાઓ વધી ગઈ છે. જો આ વિવાદ વધુ ઉગ્ર બને, તો આ મહત્વપૂર્ણ શિપિંગ રૂટ જોખમમાં મુકાઈ શકે છે.
વૈશ્વિક ઓઇલ સપ્લાય પર સંકટના વાદળો
દુનિયાની ઊર્જા જરૂરિયાતોનો મોટો હિસ્સો પશ્ચિમ એશિયામાંથી પૂરો પાડવામાં આવે છે. હોરમુઝની ખાડી એ વૈશ્વિક તેલ પુરવઠાની મુખ્ય ધમની સમાન છે. જો અહીં કોઈ પ્રકારનો સશસ્ત્ર સંઘર્ષ કે અવરોધ ઊભો થાય, તો ઓઇલ ટેન્કરોની आवाजाही અટકી શકે છે. આનાથી વૈશ્વિક સ્તરે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં અચાનક મોટો ઉછાળો આવી શકે છે, જેની અસર આખી દુનિયાની અર્થવ્યવસ્થા પર પડશે.
ભારત માટે ચિંતાનો વિષય કેમ છે?
ભારત તેની જરૂરિયાતનું ૮૦ ટકાથી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ વિદેશથી આયાત કરે છે, અને તેમાંથી મોટો હિસ્સો પશ્ચિમ એશિયાના દેશોમાંથી જ આવે છે.
મોંઘવારીનો માર: જો મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વધવાને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ આસમાને પહોંચશે, તો ભારતમાં પેટ્રોલ અને ડિઝલના ભાવો વધી શકે છે.
આર્થિક વિકાસ પર અસર: ઇંધણ મોંઘું થવાથી દેશમાં લોજિસ્ટિક્સ ખર્ચ વધશે, જેના કારણે શાકભાજી, અનાજ અને અન્ય રોજિંદી ચીજવસ્તુઓ પણ મોંઘી થઈ જશે. આ સીધી અસર સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર પડશે અને દેશના વેપાર-ઉદ્યોગ પર પણ ભારણ વધશે.
વૈશ્વિક બજારના નિષ્ણાતો આ સ્થિતિ પર ખૂબ જ નજીકથી નજર રાખી રહ્યા છે. ભારત સરકાર પણ આ મામલે સતર્ક છે જેથી ઊર્જા સુરક્ષા જળવાઈ રહે. આગામી દિવસોમાં જો આ તણાવ ઓછો નહીં થાય, તો વૈશ્વિક અર્થવ્યવસ્થા સામે એક મોટો પડકાર ઊભો થઈ શકે છે.
