ભારતે ચાબહાર પોર્ટનું બજેટ અટકાવ્યું? ઈરાને આ નિર્ણયને ગણાવ્યો ‘નિરાશાજનક’
ભારત સરકાર દ્વારા રજૂ કરવામાં આવેલા વર્ષ 2026-27ના કેન્દ્રીય બજેટમાં એક ચોંકાવનારો નિર્ણય લેવામાં આવ્યો છે. અત્યાર સુધી ભારત દર વર્ષે ઈરાનના ચાબહાર પોર્ટના વિકાસ માટે આશરે 100 કરોડ રૂપિયાની ફાળવણી કરતું હતું, પરંતુ આ વર્ષના બજેટમાં આ રકમ શૂન્ય કરી દેવામાં આવી છે. ભારતના આ પગલા પર ઈરાને પોતાની પ્રતિક્રિયા આપી છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચીએ આ નિર્ણયને ભારત અને ઈરાન બંને માટે ‘નિરાશાજનક’ ગણાવ્યો છે.
‘ગોલ્ડન ગેટ’ના વિકાસમાં અવરોધ?
ઈરાનના વિદેશ મંત્રીએ એક ઈન્ટરવ્યુ દરમિયાન ચાબહાર પોર્ટને ‘ગોલ્ડન ગેટ’ તરીકે ઓળખાવ્યું હતું. ઉલ્લેખનીય છે કે, વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ અગાઉ આ પોર્ટને આ જ નામથી સંબોધ્યું હતું. અરાગચીના મતે, આ પોર્ટ માત્ર વેપારનું કેન્દ્ર નથી, પરંતુ તે હિંદ મહાસાગરને મધ્ય એશિયા અને યુરોપ સાથે જોડતો સૌથી મહત્વનો માર્ગ છે. બજેટમાં ફંડની અછત છતાં, ઈરાને આશા વ્યક્ત કરી છે કે ભવિષ્યમાં આ પ્રોજેક્ટ પૂર્ણ થશે અને બંને દેશો સાથે મળીને કામ કરવાનું ચાલુ રાખશે.
કેમ લેવાયો આ નિર્ણય? અમેરિકી પ્રતિબંધોની અસર
ભારત દ્વારા બજેટમાં કાપ મૂકવા પાછળનું મુખ્ય કારણ ભૌગોલિક રાજકીય તણાવ માનવામાં આવે છે.
- અમેરિકી પ્રતિબંધો: સપ્ટેમ્બર 2025માં અમેરિકાએ ઈરાન પર કડક પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા.
- સમયમર્યાદા: ભારતને આ પ્રતિબંધોમાંથી મળેલી છૂટ એપ્રિલ 2026માં પૂર્ણ થઈ રહી છે.
- સંતુલિત અભિગમ: નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે અમેરિકા સાથેના સંબંધો અને આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણને જોતા ભારતે હાલ પૂરતું ફંડ રોકીને ‘વેઇટ એન્ડ વોચ’ની નીતિ અપનાવી છે.
પાકિસ્તાન અને ચીન માટે કેમ ચિંતાનો વિષય?
ચાબહાર પોર્ટ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનું છે કારણ કે:
- પાકિસ્તાનને બાયપાસ: ભારત આ પોર્ટ દ્વારા પાકિસ્તાનની ધરતીનો ઉપયોગ કર્યા વગર સીધું અફઘાનિસ્તાન અને મધ્ય એશિયા સુધી પહોંચી શકે છે.
- ગ્વાદર પોર્ટનો જવાબ: ચીન પાકિસ્તાનમાં ‘ગ્વાદર પોર્ટ’ વિકસાવી રહ્યું છે, જેને ટક્કર આપવા માટે ભારત માટે ચાબહાર એક મજબૂત વિકલ્પ છે.
- વેપારમાં વૃદ્ધિ: તે મધ્ય એશિયાના લેન્ડલોક્ડ (ચારે બાજુ જમીનથી ઘેરાયેલા) દેશો માટે ભારત સાથે જોડાવાનો સૌથી ટૂંકો માર્ગ છે.
ભવિષ્યની આશા
જોકે બજેટમાં ફંડ ફાળવવામાં આવ્યું નથી, પરંતુ ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તેઓ આ મુદ્દે અમેરિકા સાથે સતત સંપર્કમાં છે. ભારત હજુ પણ આ પ્રોજેક્ટમાં મુખ્ય ભાગીદાર છે. ઈરાનના રાજદૂતે પણ ભારત સાથે સહકાર ચાલુ રાખવાની તૈયારી દર્શાવી છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે એપ્રિલ 2026 પછી અમેરિકા સાથેની વાતચીત કેવું વળાંક લે છે અને શું ભારત ફરીથી આ ‘ગોલ્ડન ગેટ’ માટે તિજોરી ખોલશે કે નહીં.
