મધ્ય પૂર્વમાં મોટા રાજકીય ફેરફારોના એંધાણ: વૈશ્વિક સમીકરણો બદલાવાની શક્યતા
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ભૂરાજનૈતિક (Geopolitical) અને સૈન્ય તણાવ સતત વધી રહ્યો છે, ત્યારે પૂર્વ સત્તાધીશ અને અગ્રણી અમેરિકી નેતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે ઈરાનના ભાષાંતરિત સર્વોચ્ચ નેતૃત્વના મહત્ત્વના દાવેદાર ગણાતા મોજતબા ખામેનીના સ્વાસ્થ્ય અંગે એક અત્યંત ચોંકાવનારો દાવો કર્યો છે. ટ્રમ્પના જણાવ્યા અનુસાર, ચાલુ વર્ષના ફેબ્રુઆરી મહિનામાં ઈરાન પર થયેલા લશ્કરી હુમલા દરમિયાન મોજતબા ખામેની ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા, પરંતુ તેઓ મૃત્યુ પામ્યા નથી. ટ્રમ્પના આ નિવેદને મધ્ય પૂર્વના રાજકારણ અને વૈશ્વિક રાજનયિક વર્તુળોમાં ભારે હલચલ મચાવી દીધી છે.
ફેબ્રુઆરી હુમલા અને મોજતબા ખામેનીની પરિસ્થિતિ અંગે આક્રમક દાવો
ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચે ચાલતા પ્રત્યક્ષ અને અપ્રત્યક્ષ સંઘર્ષના સંદર્ભમાં વાત કરતા ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે જણાવ્યું હતું કે, “તેઓ ફેબ્રુઆરીમાં થયેલા હુમલામાં ખૂબ જ ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા હતા. પરંતુ મને મળેલા અહેવાલો અને આંકડા મુજબ મને નથી લાગતું કે તેઓ મૃત્યુ પામ્યા છે. તેમના પર જીવલેણ હુમલો કરવામાં આવ્યો હતો અને તેમને નિશાન બનાવવામાં આવ્યા હતા.” ટ્રમ્પે ઈરાનની સત્તાધારી વ્યવસ્થા પર સીધો નિશાનો સાધતા વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, “આ કોઈ ખૂબ પ્રામાણિક કે માનનીય જૂથ નથી. અમેરિકા અને તેના સહયોગીઓ ખૂબ જ ટૂંક સમયમાં અહીં એક મોટી રાજનૈતિક અને સૈન્ય જીત મેળવવા તરફ આગળ વધી રહ્યા છે.”
મોજતબા ખામેનીનું વર્ચસ્વ અને ઈરાનનું રાજકારણ
મોજતબા ખામેની એ ઈરાનના સર્વોચ્ચ ધાર્મિક નેતા અયાતોલ્લા અલી ખામેનીના બીજા પુત્ર છે. ઈરાનની આંતરિક સત્તાકીય સંરચનામાં અને ઈરાનિયન રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) માં તેમનો બહોળો પ્રભાવ માનવામાં આવે છે. વિશ્લેષકોના મતે, ઈરાનના ભવિષ્યના સર્વોચ્ચ નેતા તરીકે તેમનું નામ સૌથી આગળ ચાલી રહ્યું છે. ફેબ્રુઆરી મહિનામાં મધ્ય પૂર્વમાં થયેલી સૈન્ય કાર્યવાહી બાદ મોજતબા ખામેનીના સ્વાસ્થ્ય અને તેમની ઉપસ્થિતિ અંગે અનેક તર્ક-વિતર્કો વહેતા થયા હતા. કેટલાક આંતરરાષ્ટ્રીય માધ્યમોમાં તેમના મૃત્યુ અંગેની અફવાઓ પણ ફેલાઈ હતી. પરંતુ ટ્રમ્પના આ તાજેતરના નિવેદને તે તમામ અટકળો પર નવો વળાંક આણ્યો છે.
અમેરિકા-ઈરાન વચ્ચે વધતી લશ્કરી ખેંચતાણ
છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી મધ્ય પૂર્વમાં સ્થિતિ અત્યંત નાજુક બની છે. ઈરાન દ્વારા પ્રાદેશિક જૂથોને આપવામાં આવતા સમર્થન અને અમેરિકા દ્વારા લાદવામાં આવેલા કડક આર્થિક પ્રતિબંધો તેમજ લશ્કરી તૈનાતીના કારણે પરિસ્થિતિ વધુ વણસી છે. પર્શિયન અખાત અને રેડ સી ક્ષેત્રમાં સૈન્ય હિલચાલ વધતા વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અને વેપારી માર્ગો પર પણ અસર પડી છે. ટ્રમ્પનું નિવેદન એ વાતનો સ્પષ્ટ સંકેત આપે છે કે અમેરિકી વ્યૂહાત્મક વર્તુળો ઈરાની નેતૃત્વની ક્ષણેક્ષણની ગતિવિધિઓ પર કડક નજર રાખી રહ્યા છે.
વૈશ્વિક સમીકરણો પર સંભવિત અસરો
ટ્રમ્પના આ દાવા બાદ વૈશ્વિક કૂટનીતિક ક્ષેત્રે નવી ચર્ચાઓએ જોર પકડ્યું છે. ઈરાની સત્તાવાળાઓ તરફથી હજુ સુધી આ નિવેદન પર કોઈ સત્તાવાર પ્રતિક્રિયા આપવામાં આવી નથી, પરંતુ ઈરાનની આંતરિક રાજનીતિમાં સત્તા પરિવર્તન અને ઉત્તરાધિકારની પ્રક્રિયા માટે આ સમય અત્યંત નિર્ણાયક માનવામાં આવી રહ્યો છે. જો અમેરિકા અને તેના મિત્ર દેશો મધ્ય પૂર્વમાં નવી વ્યૂહરચના સાથે આગળ વધશે, તો આ ક્ષેત્રમાં લશ્કરી સમીકરણો સંપૂર્ણપણે બદલાઈ શકે છે. ટ્રમ્પનો “મોટી જીત”નો દાવો દર્શાવે છે કે આવનારા દિવસોમાં મધ્ય પૂર્વમાં વધુ મોટા રાજકીય અને સૈન્ય ફેરફારો જોવા મળી શકે છે.
