અમેરિકા-ઈરાન સંઘર્ષ: શું આ જંગ 5 વર્ષ ચાલશે? ઈસ્લામાબાદ બેઠક બાદ ઈરાનનું આક્રમક વલણ
મધ્ય પૂર્વ (મિડલ ઈસ્ટ) માં ચાલી રહેલો સંઘર્ષ હવે એક એવા વળાંક પર આવી ગયો છે જ્યાં શાંતિની આશાઓ ધૂંધળી દેખાઈ રહી છે. તાજેતરમાં પાકિસ્તાનના ઈસ્લામાબાદમાં અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે યોજાયેલી શાંતિ વાટાઘાટો કોઈ પણ નક્કર પરિણામ વગર સમાપ્ત થઈ છે. આ નિષ્ફળતા બાદ ઈરાને સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે તે પોતાની સુરક્ષા માટે લાંબા સમય સુધી યુદ્ધ લડવા તૈયાર છે, પણ ઝૂકવા તૈયાર નથી.
ભારતમાં ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતાના પ્રતિનિધિ ડો. અબ્દુલ મજીદ હકીમ ઈલાહીએ આ મામલે ઈરાનનો પક્ષ મજબૂતીથી રજૂ કર્યો છે. તેમના નિવેદનોએ સ્પષ્ટ કરી દીધું છે કે આવનારા દિવસોમાં પશ્ચિમ એશિયામાં અસ્થિરતા વધી શકે છે.
વાટાઘાટો કેમ નિષ્ફળ રહી? ઈરાનનો અમેરિકા પર આક્ષેપ
ઈસ્લામાબાદમાં મળેલી આ બેઠક પર વિશ્વની નજર હતી, પરંતુ તે બેનતીજા રહી. ડો. અબ્દુલ મજીદે જણાવ્યું હતું કે ઈરાનને શરૂઆતથી જ આ વાટાઘાટો પર શંકા હતી. તેમના મતે, અમેરિકા આ વાતચીતને લઈને ક્યારેય ગંભીર નહોતું. અમેરિકા માત્ર સમય પસાર કરવા માંગતું હતું.
ઈરાની પ્રતિનિધિએ ઉમેર્યું કે, “અમે દુનિયાને બતાવવા માંગતા હતા કે અમે યુદ્ધખોર લોકો નથી, અમે શાંતિપ્રિય છીએ. અમે વાટાઘાટો માટે તૈયાર હતા અને એટલે જ ઈસ્લામાબાદ આવ્યા હતા. પરંતુ જ્યારે સામેનો પક્ષ ગંભીર ન હોય, ત્યારે શાંતિની અપેક્ષા રાખવી નકામી છે.”
“5 વર્ષ સુધી લડીશું, પણ આત્મસમર્પણ નહીં કરીએ”
જ્યારે ડો. અબ્દુલ મજીદને યુદ્ધની સંભાવનાઓ વિશે પૂછવામાં આવ્યું, ત્યારે તેમનો જવાબ અત્યંત આક્રમક હતો. તેમણે કહ્યું કે ઈરાને આ યુદ્ધ શરૂ નથી કર્યું, પણ તેમના પર લાદવામાં આવ્યું છે. ઈરાન અત્યારે જે કંઈ કરી રહ્યું છે તે માત્ર આત્મરક્ષણ (Self-defense) છે.
તેમણે કહ્યું, “અમે બે, ત્રણ કે પાંચ વર્ષ સુધી પણ અમારી રક્ષા કરવા સક્ષમ છીએ. અમે આત્મસમર્પણ નહીં કરીએ અને અમારા અધિકારો કે દેશની સાર્વભૌમત્વને બીજાના હાથમાં નહીં સોંપીએ.” આ નિવેદન પરથી સ્પષ્ટ થાય છે કે ઈરાન લાંબા ગાળાના સંઘર્ષ માટે માનસિક અને સૈન્ય રીતે તૈયાર છે.
ભારતના વલણની પ્રશંસા
આ વિવાદ વચ્ચે ઈરાને ભારત સરકારના વલણની મુક્ત કંઠે પ્રશંસા કરી છે. અયાતુલ્લા ખામેનેઈની શહાદતના 40મા દિવસે આયોજિત એક કાર્યક્રમમાં ભારત સરકારના અધિકારીઓ અને વિવિધ રાજકીય પક્ષોના નેતાઓએ હાજરી આપી હતી. ડો. મજીદે આ બદલ ભારતનો આભાર માનતા કહ્યું કે, મુશ્કેલ સમયમાં ભારતે ઈરાન પ્રત્યે જે એકજૂથતા બતાવી છે તે પ્રશંસનીય છે.
હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) અને વૈશ્વિક ચિંતા
વૈશ્વિક તેલ વેપાર માટે સૌથી મહત્વના ગણાતા હોર્મુઝ જળમાર્ગ પર અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના નિવેદન બાદ ઈરાને પણ વળતો પ્રહાર કર્યો છે. ડો. મજીદે વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો કે અમેરિકા ઈરાનનું કંઈ બગાડી શકે તેમ નથી.
તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે:
- ઈરાન આ જળમાર્ગ બંધ કરવા માંગતું નથી કારણ કે તે વિશ્વના તમામ દેશોનો છે, માત્ર અમેરિકાનો નહીં.
- અમે ઈચ્છીએ છીએ કે દુનિયાને કોઈ તકલીફ ન પડે, પરંતુ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે ત્યાં દુર્ભાગ્યપૂર્ણ સ્થિતિ પેદા કરી છે.
- વર્તમાન સ્થિતિમાં માત્ર અમુક જ જહાજોને પસાર થવાની મંજૂરી આપવામાં આવી રહી છે કારણ કે સુરક્ષાના જોખમો છે.
શાંતિની આશા હજુ જીવંત છે?
નિષ્ફળ વાટાઘાટો છતાં ઈરાને શાંતિનો માર્ગ સાવ બંધ કર્યો નથી. ડો. મજીદે કહ્યું કે જો બીજો પક્ષ (અમેરિકા) આ પરિસ્થિતિમાંથી બોધપાઠ લે અને ખરેખર ગંભીરતા સાથે વાતચીત માટે આગળ આવે, તો ઈરાન પણ બે ડગલાં આગળ વધવા તૈયાર છે.
પરંતુ હાલના સંજોગો જોતા લાગે છે કે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ માત્ર એક સપનું બની રહી ગઈ છે. ઈરાનનું આ નિવેદન કે તે 5 વર્ષ સુધી લડવા તૈયાર છે, તે વિશ્વના અર્થતંત્ર અને ખાસ કરીને તેલના ભાવો પર મોટી અસર પાડી શકે છે.
