એકતરફ અમેરિકાના હુમલાનો ભય, બીજી તરફ મુંબઈમાં ભારત-ઈરાન વચ્ચે ગુપ્ત બેઠક: શું છે આખો પ્લાન?
પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધના વાદળો ઘેરાયેલા છે ત્યારે ભારત અને ઈરાન વચ્ચે મુંબઈમાં એક અત્યંત મહત્વની અને સંવેદનશીલ બેઠક યોજાઈ છે. ભારતના ડેપ્યુટી નેશનલ સિક્યુરિટી એડવાઈઝર (NSA) પવન કપૂર અને ઈરાનની સુપ્રીમ નેશનલ સિક્યુરિટી કાઉન્સિલના સેક્રેટરી અલી લારીજાની વચ્ચે કલાકો સુધી મંત્રણા ચાલી હતી. આ બેઠક એવા સમયે થઈ છે જ્યારે ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ પ્રશાસન ઈરાન પર ‘મહત્તમ દબાણ’ (Maximum Pressure) ની નીતિ ફરી લાગુ કરવાની તૈયારીમાં છે.
બેઠકના મુખ્ય મુદ્દાઓ: પરમાણુ મંત્રણા અને સુરક્ષા
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, આ બેઠકમાં માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધો જ નહીં, પરંતુ વૈશ્વિક સુરક્ષા પર પણ ચર્ચા કરવામાં આવી છે:
- પરમાણુ મંત્રણા (Nuclear Talks): ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે તાજેતરમાં જ ઈરાનને ધમકી આપી હતી કે જો તેઓ પરમાણુ હથિયારો બનાવવાનું બંધ નહીં કરે તો તેમણે ગંભીર પરિણામો ભોગવવા પડશે. ઈરાન આ મામલે ભારતની મધ્યસ્થી અથવા સમર્થન ઈચ્છી રહ્યું હોય તેમ જણાય છે.
- અમેરિકી હુમલાનો ખતરો: ઈરાનને ડર છે કે અમેરિકા તેના તેલના કુવાઓ અથવા પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ પર હુમલો કરી શકે છે. લારીજાનીની મુલાકાત પાછળનો હેતુ ભારત જેવા મજબૂત મિત્ર દેશને સ્થિતિથી વાકેફ કરવાનો હતો.
- ચબહાર પોર્ટ અને વેપાર: ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વના ચબહાર બંદરના વિકાસ અને પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી પર પણ આ બેઠકમાં ભાર મૂકવામાં આવ્યો હતો.
ટ્રમ્પની ચેતવણી અને ભારતની ભૂમિકા
ભારત માટે આ પરિસ્થિતિ ‘કાંટાની પથારી’ સમાન છે. એકતરફ ભારત અને અમેરિકાના સંબંધો નવી ઊંચાઈએ છે, તો બીજી તરફ ઈરાન ભારતનું જૂનું અને વિશ્વાસુ મિત્ર છે.
- ટ્રમ્પનું કડક વલણ: ટ્રમ્પ ઈરાન સાથેના કોઈપણ વેપાર પર પ્રતિબંધ મૂકવાની તૈયારીમાં છે, જે ભારત માટે મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
- સંતુલન જાળવવાની કળા: પવન કપૂર અને લારીજાનીની આ બેઠક દર્શાવે છે કે ભારત કોઈ પણ સંજોગોમાં ઈરાન સાથેના પોતાના વ્યૂહાત્મક સંબંધોને નબળા પડવા દેવા માંગતું નથી.
મુંબઈ જ કેમ પસંદ કરવામાં આવ્યું?
સામાન્ય રીતે આવી હાઈ-લેવલ બેઠકો દિલ્હીમાં થતી હોય છે, પરંતુ મુંબઈમાં આ મુલાકાત યોજવા પાછળનું કારણ તેને મીડિયાની નજરોથી દૂર રાખવાનું અથવા આર્થિક એજન્ડા પર વધુ ધ્યાન આપવાનું હોઈ શકે છે. અલી લારીજાની ઈરાનના સર્વોચ્ચ નેતા અયાતોલ્લા ખમેનીના અત્યંત નજીકના માનવામાં આવે છે, તેથી તેમનો સંદેશો સીધો ભારત સરકારના ટોચના સ્તર સુધી પહોંચ્યો છે.
આ બેઠક સાબિત કરે છે કે આગામી દિવસોમાં મધ્ય પૂર્વમાં કંઈક મોટું થવા જઈ રહ્યું છે અને ભારત તેમાં શાંતિ સ્થાપવા અથવા પોતાના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે સક્રિય ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે.
