બાંગ્લાદેશના રાજકારણમાં અમેરિકા ફરી સક્રિય, દક્ષિણ એશિયા પર નજર તેજ
વોશિંગ્ટને બાંગ્લાદેશ અંગેની તેની રાજદ્વારી વ્યૂહરચના ફરી એકવાર તેજ બનાવી છે. ઢાકામાં સત્તા પરિવર્તન બાદ બદલાયેલી પરિસ્થિતિ અને ચીનની વધતી જતી હાજરીએ અમેરિકાને નવા છેડેથી સક્રિય થવા મજબૂર કર્યું છે. આ કડીમાં, અમેરિકાના એક વરિષ્ઠ ભારતીય મૂળના અધિકારીને બાંગ્લાદેશ સાથેના સંબંધોની કમાન સોંપવામાં આવી છે.
સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, અમેરિકી વિદેશ વિભાગમાં દક્ષિણ અને મધ્ય એશિયાની બાબતો સાથે જોડાયેલા ટોચના અધિકારી સમીર પોલ કપૂર આગામી મહિનાઓમાં ઢાકાની મુલાકાત લઈ શકે છે. તેમનો ઉદ્દેશ્ય બાંગ્લાદેશમાં રચાનારી નવી સરકાર સાથે સંવાદ સ્થાપિત કરવાનો અને અમેરિકાના વ્યૂહાત્મક હિતોને સુરક્ષિત રાખવાનો હોવાનું કહેવાય છે.
અમેરિકા માટે બાંગ્લાદેશ કેમ મહત્વનું છે?
બાંગ્લાદેશ ભૌગોલિક રીતે અમેરિકા માટે અત્યંત સંવેદનશીલ વિસ્તારમાં આવેલું છે. આ દેશ ભારત, મ્યાનમાર અને ચીનના પ્રભાવ હેઠળના વિસ્તારોની નજીક છે, જેના કારણે અહીંનું રાજકારણ સીધી રીતે સમગ્ર દક્ષિણ એશિયાને અસર કરે છે. ખાસ કરીને મ્યાનમારમાં ચીન સમર્થિત સૈન્ય શાસન અને બેઇજિંગ-વોશિંગ્ટન વચ્ચેના વણસેલા સંબંધો વચ્ચે ઢાકાની ભૂમિકા વધુ મહત્વની બની ગઈ છે.
અમેરિકી વ્યૂહાત્મક વર્તુળોનું માનવું છે કે જો બાંગ્લાદેશ સંપૂર્ણપણે ચીનના પ્રભાવ હેઠળ જશે, તો ઈન્ડો-પેસિફિક ક્ષેત્રમાં અમેરિકાની સ્થિતિ નબળી પડી શકે છે.
ચીનની વધતી પકડથી ચિંતા વધી
છેલ્લા દોઢ વર્ષમાં ચીને બાંગ્લાદેશમાં તેનું રોકાણ અને રાજદ્વારી પ્રવૃત્તિઓ ઝડપથી વધારી છે. ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સંરક્ષણ સાધનો અને તકનીકી સહયોગ દ્વારા બેઇજિંગે ઢાકા સાથેના સંબંધો મજબૂત કર્યા છે. બંને દેશો વચ્ચેનો વેપાર સતત વધી રહ્યો છે અને ચીની કંપનીઓની હાજરી હવે અનેક મહત્વના ક્ષેત્રોમાં ફેલાઈ ગઈ છે.
નિષ્ણાતોનું કહેવું છે કે બાંગ્લાદેશમાં ડ્રોન નિર્માણ અને સંવેદનશીલ વિસ્તારોની નજીક ચીની પ્રવૃત્તિઓ ભારત અને અમેરિકા બંને માટે વ્યૂહાત્મક ચિંતાનો વિષય છે.
સત્તા પરિવર્તન અને બદલાયેલું રાજકારણ
વર્ષ 2024માં થયેલા સત્તા પરિવર્તન બાદ બાંગ્લાદેશના રાજકારણમાં મોટો ફેરફાર જોવા મળ્યો હતો. પૂર્વ વડાપ્રધાન શેખ હસીનાના દેશ છોડવા અને નવી રાજકીય શક્તિઓના ઉદયથી પ્રાદેશિક સમીકરણો બદલાઈ ગયા છે. ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધોમાં આવેલી શિથિલતા અને આંતરિક રાજકીય તણાવે અમેરિકાને હસ્તક્ષેપ કરવાની નવી તક આપી છે.
ખાસ કરીને સત્તાધારી પક્ષો દ્વારા જૂના રાજકીય માળખાથી અંતર જાળવવાના નિર્ણયે બાંગ્લાદેશને એવા વળાંક પર લાવી દીધું છે જ્યાં બહારની શક્તિઓની ભૂમિકા નિર્ણાયક બની શકે છે.
કોણ છે સમીર પોલ કપૂર?
સમીર પોલ કપૂર મૂળ ભારતમાં જન્મેલા છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય રાજકારણના જાણીતા નિષ્ણાત માનવામાં આવે છે. તેમણે અમેરિકાની પ્રતિષ્ઠિત યુનિવર્સિટીઓમાંથી શિક્ષણ મેળવ્યું છે અને દક્ષિણ એશિયાની સુરક્ષાની રાજનીતિ પર સંશોધન કર્યું છે. તાજેતરના વર્ષોમાં તેઓ અમેરિકી વહીવટીતંત્રમાં મહત્વની વ્યૂહાત્મક ભૂમિકા ભજવી રહ્યા છે.
તેમનું ચર્ચિત પુસ્તક આતંકવાદ અને રાજ્ય નીતિ વચ્ચેના આંતરસંબંધો પર કેન્દ્રિત છે, જેને નીતિ-નિર્માણ સાથે જોડાયેલા વર્તુળોમાં ગંભીરતાથી લેવામાં આવે છે.
આગળ શું?
અમેરિકાનો પ્રયાસ સ્પષ્ટ છે – બાંગ્લાદેશને સંપૂર્ણપણે ચીનના ખેમામાં જતું અટકાવવું અને ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધોમાં પડેલી તિરાડને પોતાના રાજદ્વારી પ્રભાવથી સંતુલિત કરવી. આગામી મહિનાઓમાં ઢાકાની રાજનીતિ અને વિદેશી સંબંધોમાં આવનારા ફેરફારો સમગ્ર દક્ષિણ એશિયાની દિશા નક્કી કરી શકે છે.
