દેશના કરોડો ભક્તોની શ્રદ્ધા સાથે જોડાયેલો ગંભીર મુદ્દો: સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ તપાસની માંગ કેમ બની રહી છે અનિવાર્ય?
અયોધ્યામાં આવેલા ભવ્ય રામ મંદિરમાં શ્રદ્ધાળુઓ દ્વારા અપાતા દાન, ભંડોળ અને પ્રસાદની વ્યવસ્થાને લઈને રાષ્ટ્રીય રાજકારણમાં ફરી એકવાર મોટો વિવાદ શરૂ થયો છે. કોંગ્રેસ પાર્ટીના વરિષ્ઠ નેતા અને સાંસદ જયરામ રમેશે કેન્દ્ર સરકાર અને ઉત્તર પ્રદેશની રાજ્ય સરકાર પર આકરા પ્રહારો કરતા ગંભીર આરોપો લગાવ્યા છે.
સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ઇન્સ્ટાગ્રામ પર એક આક્રમક પોસ્ટ શેર કરીને તેમણે દાન ચોરી અને શ્રદ્ધા સાથે દગો થયાનું જણાવ્યું છે. એક ખાનગી ઓડિટ ફર્મના રિપોર્ટ અને મંદિર નિર્માણમાં સામે રહેલા ઇજનેરના દાવાઓને ટાંકીને તેમણે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી, ગૃહમંત્રી અમિત શાહ અને ઉત્તર પ્રદેશના મુખ્યમંત્રી યોગી આદિત્યનાથ સામે સીધા સવાલો ખડા કર્યા છે.
ઓડિટ ફર્મના પાયાના પ્રશ્નો અને આંતરિક વ્યવસ્થા પર સવાલો
જયરામ રમેશે પોતાની પોસ્ટમાં જણાવ્યું છે કે નવેમ્બર ૨૦૨૦ માં, એટલે કે ટ્રસ્ટની રચનાના માત્ર થોડા જ મહિનાઓ બાદ, એક ખાનગી ઓડિટ ફર્મે મંદિર ટ્રસ્ટને આંતરિક ઓડિટ અને જોખમ વ્યવસ્થાપન (Risk Management) અંગે સ્પષ્ટ સલાહ આપી હતી. પરંતુ તે સલાહને કચરાપેટીમાં ફેંકી દેવામાં આવી હતી.
ઓડિટ ફર્મે પોતાના રિપોર્ટમાં સ્પષ્ટપણે નોંધ્યું હતું કે ટ્રસ્ટનું મેનેજમેન્ટ અત્યંત અવ્યાવસાયિક છે અને કોની જવાબદારી શું છે તે બિલકુલ સ્પષ્ટ નથી. ભક્તો દ્વારા અપાતા દાનનો કોઈ વ્યવસ્થિત રેકોર્ડ જાળવવામાં આવતો નથી. વ્યવહારો અને ડેટા એન્ટ્રી માટે કોઈ સેકન્ડ કે થર્ડ લેવલની ક્રોસ-વેરિફિકેશન સિસ્ટમ નથી. હજારો કર્મચારીઓ હોવા છતાં કોઈ એચઆર (HR) વિભાગ અસ્તિત્વમાં નથી અને બેંક સમાધાન તથા એકાઉન્ટિંગ માટે કોઈ લાયક સ્ટાફ પણ નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો નથી.
આશ્ચર્યજનક બાબત એ છે કે છ વર્ષ વીતી જવા છતાં આજદિન સુધી કોઈ સ્ટાન્ડર્ડ ઓપરેટિંગ પ્રોસિજર (SOP) લાગુ કરવામાં આવી નથી. પરિણામે, તાજેતરમાં SIT ની તપાસમાં પણ એ વાત સામે આવી કે ગણતરી ખંડમાંથી ૧૦૫ વખત રોકડ ઉપાડવામાં આવી હતી, જ્યારે કર્મચારીઓ કેમેરા સામે ઊભા રહીને તે ગતિવિધિઓને છુપાવતા નજરે પડ્યા હતા.
चंदा चोरी, आस्था धोखा
प्रधानमंत्री नरेंद्र मोदी, गृह मंत्री अमित शाह और उत्तर प्रदेश के मुख्यमंत्री अजय सिंह बिष्ट चुप्पी तोड़िए! देश जानना चाहता है कि चंदा चोर कौन हैं? भागीदार कौन-कौन हैं? सुप्रीम कोर्ट की देखरेख में निष्पक्ष जाँच क्यों नहीं?
जब चेतावनियाँ आती रहीं, तो चोरियाँ कैसे चलती रहीं? ज़िम्मेदार कौन है? बड़े चोरों को आज भी क्यों बचाया जा रहा है?
1. ऑडिट फ़र्म की सलाह रद्दी की टोकरी में क्यों?
ट्रस्ट बनने (5 फ़रवरी 2020) के कुछ महीनों बाद, नवंबर 2020 में एक प्राइवेट ऑडिट फ़र्म ने ट्रस्ट को “इंटरनल ऑडिट और रिस्क मैनेजमेंट” पर सलाह दी थी। फ़र्म ने साफ़ लिखा:
* मैनेजमेंट “बहुत ही अनप्रोफ़ेशनल” है; किसकी क्या ज़िम्मेदारी है, यह तय नहीं।
* दान का कोई सिस्टमैटिक रिकॉर्ड नहीं।
* लेन-देन और डेटा एंट्री की कोई दूसरी या तीसरी जाँच नहीं।
* हज़ारों कर्मचारी, पर कोई HR डिपार्टमेंट नहीं।
* बैंक रिकंसिलिएशन और अकाउंटिंग के लिए क्वालिफ़ाइड स्टाफ़ नहीं।
* IT कंपनी के डेटा की सिक्योरिटी और वेरिफ़िकेशन का कोई इंतज़ाम नहीं।
चेतावनी दी गई कि अनप्रोफ़ेशनल स्टाफ़ और ख़राब डेटा मैनेजमेंट से गलत जानकारी और गुमराह करने वाली रिपोर्टिंग होगी।
सलाह दी गई कि हर लेन-देन, डेटा और स्टाफ़ के लिए SOP बने और गहनों जैसे दान के लिए सही स्टॉक रजिस्टर रखा जाए।
छह साल बाद भी SOP लागू नहीं हुए। नतीजा यह हुआ कि 2026 में सरकार द्वारा लीपापोती के लिए बनाई गई SIT ने भी माना कि गिनती वाले कमरे से 105 बार नकदी निकाली गई, जबकि कर्मचारी कैमरों के सामने खड़े होकर उन्हें ढक देते थे।
2. इंजीनियर ने 40% कमीशन पर चेताया, उसे ही हटाया गया!
मंदिर निर्माण से जुड़े इंजीनियर दीनानाथ वर्मा ने आरोप लगाया था कि उन्होंने चंपत राय को बताया कि ठेकों में 40% कमीशन लिया जा रहा है, फ़र्ज़ी मज़दूर (घोस्ट वर्कर) दिखाए जा रहे हैं और सामान बढ़ा-चढ़ाकर बिलों में चढ़ाया जा रहा है। वर्मा का कहना है कि कार्रवाई करने के बजाय उन्हें ही हटा दिया गया।
3. बेशकीमती दान, पर रसीद तक नहीं!
जाँच में दर्जनों ऐसी बेशकीमती चीज़ें मिलीं, जिनके लिए दान देने वालों को रसीद तक जारी नहीं की गई थी।
जब ख़तरा 2020 में ही लिखकर बता दिया गया था, तो उस पर काम क्यों नहीं हुआ? शिकायत करने वाले को ही क्यों हटाया गया? श्रद्धालुओं के कीमती दान की रसीद तक क्यों नहीं काटी गई?
चोर चोरी करते रहे और आरएसएस-भाजपा से जुड़े लोग ‘मैं भी चौकीदार’ कहकर लगातार सोते रहे! यह कोई संयोग नहीं हो सकता!
मतलब साफ़ है कि जिन्हें देव-द्रव्य की सुरक्षा की ज़िम्मेदारी, यानी ट्रस्ट की निगरानी और चौकीदारी, सौंपी गई थी, उन्होंने जानबूझकर इस व्यवस्था को ऐसी हालत में क्यों रहने दिया, जिसमें चढ़ावे की रकम और कीमती दान की सुरक्षा पर गंभीर सवाल उठे? क्या यह सिर्फ़ लापरवाही थी या चोरों को संरक्षण दिया जा रहा था? किसे संरक्षण दिया गया और किन-किन बड़े लोगों की मिलीभगत या भागीदारी थी, इसकी निष्पक्ष जाँच होनी चाहिए।
देश की जनता को आपकी सरकारी SIT की जाँच पर भरोसा नहीं है। जब चेतावनियों, शिकायतों और CCTV में सामने आई 105 घटनाओं के बावजूद बड़े जिम्मेदार लोगों की भूमिका पर सवाल कायम हैं, तो केवल कुछ कर्मचारियों के खिलाफ कार्रवाई से पूरा मामला कैसे समाप्त हो सकता है?
कांग्रेस की मांग स्पष्ट है: पूरे मामले की सुप्रीम कोर्ट की निगरानी में स्वतंत्र और निष्पक्ष जाँच हो। ऑडिट की चेतावनियों, ठेकों में कथित कमीशनखोरी, पूरी हेराफेरी और बेशकीमती दान का पूरा हिसाब सामने आए। छह साल से चल रही चोरी का पूरा आंकड़ा और ब्यौरा सामने आए। हर जिम्मेदार व्यक्ति की भूमिका की जाँच हो और दोषियों को कानून के अनुसार सज़ा मिले।
राम के नाम पर आए चढ़ावे का हिसाब देश मांग रहा है। श्रद्धालुओं की आस्था किसी को भी जवाबदेही से बचने का अधिकार नहीं देती।
— Jairam Ramesh (@Jairam_Ramesh) October 27, 2026
ઇજનેર દીનાનાથ વર્માના ગંભીર આક્ષેપો
આ વિવાદને વધુ તીવ્ર બનાવતા મંદિરના બાંધકામ સાથે જોડાયેલા ઇજનેર દીનાનાથ વર્માએ પણ ચોંકાવનારા ખુલાસા કર્યા છે. તેમણે ટ્રસ્ટના પદાધિકારીઓ સમક્ષ એવો દાવો કર્યો હતો કે કોન્ટ્રાક્ટ આપવામાં ૪૦ ટકા સુધીનું કમિશન લેવામાં આવી રહ્યું છે, ભૂતિયા કામદારોને (Ghost Workers) દસ્તાવેજોમાં દર્શાવીને નાણાં તફડાવવામાં આવી રહ્યા છે અને સામગ્રીનો ખર્ચ બિલમાં વધારીને રજૂ કરવામાં આવી રહ્યો છે.
ઇજનેર વર્માના દાવા મુજબ, જ્યારે તેમણે આ અનિયમિતતાનો વિરોધ કર્યો અને સત્તાવાર રીતે જાણકારી આપી, ત્યારે સંબંધિત જવાબદારી પર કાર્યવાહી કરવાના બદલે તેમને જ પ્રોજેક્ટમાંથી દૂર કરી દેવામાં આવ્યા. આ ઉપરાંત, તપાસમાં એવું પણ બહાર આવ્યું છે કે અસંખ્ય દાતાઓ દ્વારા આપવામાં આવેલી કિંમતી વસ્તુઓ અને ભેટ-સોગાદો માટે કોઈ અધિકૃત રસીદો પણ ફાંકવામાં આવી ન હતી.
સરકારની ભૂમિકા અને સુપ્રીમ કોર્ટની દેખરેખ હેઠળ તપાસની માંગ
કોંગ્રેસ નેતાએ આકરા શબ્દોમાં પ્રહાર કરતા જણાવ્યું હતું કે જ્યારે અગાઉથી જ આ પ્રકારની ગેરરીતિઓની ચેતવણીઓ આપવામાં આવી રહી હતી, ત્યારે સમયસર પગલાં કેમ ન લેવાયા? તેમણે કટાક્ષ કરતા કહ્યું કે ચોરો પોતાની ચોરી બેરોકટોક ચલાવતા રહ્યા, જ્યારે “હું પણ ચોકીદાર છું” ના નારા લગાવનારા ભાજપ અને આરએસએસ સાથે સંકળાયેલા લોકો ગાઢ નિદ્રામાં સૂતા રહ્યા.
વર્તમાન સરકાર દ્વારા રચવામાં આવેલી એસઆઈટી (SIT) ની તપાસ પર અવિશ્વાસ વ્યક્ત કરતા જયરામ રમેશે માંગ કરી છે કે આ સમગ્ર મામલાની ન્યાયાલયના વ્યાપક દાયરામાં તપાસ થવી જોઈએ. સીસીટીવી કેમેરામાં ૧૦૫ વખત રોકડ સાથે છેડછાડની ઘટનાઓ પકડાઈ હોવા છતાં માત્ર નીચલા સ્તરના કર્મચારીઓ સામે કાર્યવાહી કરીને મોટા માથાઓને બચાવવાનો પ્રયાસ થઈ રહ્યો છે, જે દેશના કરોડો ભક્તોની આસ્થા સાથે સીધો અન્યાય છે.
