દિલ્હીમાં ગરમાયો યુએસ વિઝાનો વિવાદ: એસ. જયશંકરે માર્કો રુબિયો સામે ઉઠાવી સખત નારાજગી, અમેરિકાએ કહ્યું- ‘સિસ્ટમ ગ્લોબલ છે, ભારત નિશાન પર નથી’
ભારત અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ (US) વચ્ચે સંરક્ષણ, ઊર્જા અને વેપારના મોરચે ભલે ગમે તેટલા ઐતિહાસિક કરારો થઈ રહ્યા હોય, પરંતુ બંને દેશો વચ્ચેની અસલી તાકાત ત્યાંના સામાન્ય નાગરિકો, વિદ્યાર્થીઓ અને પ્રતિભાવંત પ્રોફેશનલ્સ છે. રવિવારે નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી પ્રતિનિધિમંડળ સ્તરની હાઈ-પ્રોફાઈલ દ્વિપક્ષીય બેઠકમાં આ જ મહત્વપૂર્ણ કડી પર મોટો રાજદ્વારી ગરમાવો જોવા મળ્યો હતો. ભારતના વિદેશ મંત્રી ડૉ. એસ. જયશંકરે અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી (US Secretary of State) માર્કો રુબિયો સમક્ષ અત્યંત મક્કમતાપૂર્વક યુએસ વિઝા પ્રક્રિયામાં થઈ રહેલા અતિશય વિલંબ અને જટિલતાઓનો મુદ્દો ઉઠાવ્યો છે. બેઠક બાદ આયોજિત સંયુક્ત પત્રકાર પરિષદમાં બંને નેતાઓ વચ્ચે આ મુદ્દે સ્પષ્ટ વૈચારિક ટકરાવ જોવા મળ્યો હતો.
કાયદેસર પ્રવાસીઓ કેમ ભોગ બને? જયશંકરનો ધારદાર સવાલ
પ્રેસ કોન્ફરન્સ દરમિયાન ડૉ. એસ. જયશંકરે બહુ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં જણાવ્યું કે, ભારત અને અમેરિકાના મજબૂત સંબંધોનો પાયો ‘પીપલ-ટુ-પીપલ કનેક્ટ’ (People-to-People ties) એટલે કે બંને દેશોના નાગરિકો વચ્ચેના પરસ્પર સંબંધો પર ટકેલો છે. દર વર્ષે લાખોની સંખ્યામાં ભારતીય વિદ્યાર્થીઓ વૈશ્વિક કક્ષાના ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે, આઈટી પ્રોફેશનલ્સ વ્યાપારિક પ્રોજેક્ટ્સ માટે અને અગ્રણી ઉદ્યોગપતિઓ નવી ભાગીદારીઓ માટે અમેરિકાની મુસાફરી કરે છે.
વિદેશ મંત્રીએ નારાજગી વ્યક્ત કરતા કહ્યું કે, હાલમાં કાયદેસર અને તમામ નિયમોનું પાલન કરનારા ભારતીય મુસાફરોને અમેરિકી વિઝા મેળવવામાં અસહ્ય વિલંબ અને અનેક વહીવટી પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે, જે ભારે ચિંતાનો વિષય છે. ભારત સરહદો પર ગેરકાયદેસર અને અનિયમિત સ્થળાંતર (Illegal Migration) ને રોકવા માટે અમેરિકાને સંપૂર્ણ સહયોગ આપી રહ્યું છે, પરંતુ તેની આડમાં કાયદેસર મુસાફરી કરનારા વિધાર્થીઓ અને બિઝનેસમેનોને પરેશાન કરવા ન જોઈએ. જો વિઝા પ્રક્રિયામાં આ જ પ્રકારે વિલંબ ચાલુ રહેશે, તો બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર, ભવિષ્યની હાઈ-ટેક ભાગીદારી અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન (Research Collaboration) ના જોઈન્ટ પ્રોજેક્ટ્સ ખરાબ રીતે પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
ભારત-અમેરિકા વિઝા વિવાદ: બંને પક્ષોનું વલણ
| ભારતનું વલણ (ડૉ. એસ. જયશંકર) | અમેરિકાનો બચાવ (માર્કો રુબિયો) | સંભવિત અસર (Impact) |
| વિઝા એપોઇન્ટમેન્ટ અને પ્રોસેસિંગમાં થઈ રહેલો લાંબો વિલંબ સ્વીકાર્ય નથી. | આ કોઈ ભારત વિરોધી નીતિ નથી, પરંતુ વૈશ્વિક પ્રક્રિયાનો ભાગ છે. | વિદ્યાર્થીઓ અને આઈટી વ્યાપારીઓનું ભવિષ્ય અદ્ધરતાલ. |
| ગેરકાયદેસર પ્રવાસીઓને રોકવાના ચક્કરમાં કાયદેસર મુસાફરો પીસાય છે. | અમેરિકી વિઝા સિસ્ટમ હાલમાં મોટા ‘સંક્રમણ કાળ’ (Transition) માંથી પસાર થઈ રહી છે. | દ્વિપક્ષીય વેપાર અને સંશોધન (Research) પ્રોજેક્ટ્સ ધીમા પડશે. |
| લોકો-થી-લોકો વચ્ચેના મજબૂત સંબંધો જ દ્વિપક્ષીય ભાગીદારીની સાચી તાકાત છે. | નવી વ્યવસ્થા ગોઠવાઈ જતાં ટૂંક સમયમાં ટેકનિકલ ખામીઓ દૂર કરાશે. | ટ્રમ્પ પ્રશાસન પર વિઝા પ્રક્રિયા સરળ બનાવવાનું દબાણ વધશે. |
અમેરિકાનો બચાવ: ‘ભારત અમારું લક્ષ્ય નથી, આ વૈશ્વિક ટ્રાન્ઝિશન છે’
ભારતના વિદેશ મંત્રીના આકરા પ્રહારો અને દબાણ બાદ, અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ તુરંત બચાવ પક્ષ સભાળ્યો હતો. તેમણે સ્પષ્ટતા કરતા જણાવ્યું કે, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની વર્તમાન વિઝા સિસ્ટમ કોઈ પણ રીતે ભારત અથવા ભારતીય નાગરિકોને નુકસાન પહોંચાડવા કે ટાર્ગેટ કરવા માટે બનાવવામાં આવી નથી. આ સિસ્ટમ કોઈ એક દેશ વિશેષ માટે નથી, પરંતુ સમગ્ર વિશ્વમાં એક સમાન રીતે લાગુ કરવામાં આવી રહેલી એક વૈશ્વિક પ્રક્રિયાનો જ ભાગ છે.
રુબિયોએ સ્વીકાર્યું કે, હાલમાં અમેરિકી વિઝા ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને ઇમિગ્રેશન કાયદાઓ એક મોટા સંક્રમણ સમયગાળા (Transition Period) માંથી પસાર થઈ રહ્યા છે. જ્યારે પણ કોઈ નવી ટેકનિકલ અથવા વહીવટી પ્રણાલી આખા વિશ્વમાં એકસાથે લાગુ કરવામાં આવે છે, ત્યારે શરૂઆતના સમયમાં આવી વ્યાપક સમસ્યાઓ અને વિલંબ થવો સ્વાભાવિક છે. તેમણે ભારતને ભરોસો આપ્યો હતો કે વોશિંગ્ટન આ પ્રક્રિયાને વધુ ઝડપી અને પારદર્શક બનાવવા માટે સતત કામ કરી રહ્યું છે.
રવિવારે નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી આ પ્રતિનિધિમંડળ સ્તરની બેઠક માત્ર વ્યાપારી અને ભૌગોલિક રાજનીતિ (Geopolitics) પૂરતી સીમિત ન રહેતા, સામાન્ય ભારતીયોના હિતોના રક્ષણનું મેદાન બની હતી. પશ્ચિમ એશિયાના તણાવ અને તેલ સુરક્ષા વચ્ચે, વિઝાનો આ મુદ્દો દર્શાવે છે કે ભારત હવે વૈશ્વિક મંચ પર પોતાના નાગરિકોના સન્માન અને હક્ક માટે અમેરિકા જેવી મહાસત્તા સામે પણ આંખમાં આંખ પરોવીને વાત કરવાની ક્ષમતા ધરાવે છે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે માર્કો રુબિયો વોશિંગ્ટન પરત ફરીને ભારતીયો માટે વિઝાના દરવાજા કેટલા સરળ બનાવે છે.
