મિડલ ઈસ્ટમાં વધતો તણાવ: વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરની ઈરાન સાથે વાતચીત અને ભારતના વલણના સંકેતો
પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ જેવી સ્થિતિ વચ્ચે ભારતના વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ગુરુવારે ઈરાનના વિદેશ મંત્રી સૈયદ અબ્બાસ અરાઘચી સાથે ટેલિફોનિક વાતચીત કરી હતી. આ વાતચીત એવા સમયે થઈ છે જ્યારે આખું ક્ષેત્ર ભારે અશાંતિમાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે. એસ. જયશંકરે સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ ‘X’ પર આ સંવાદની પુષ્ટિ કરતા જણાવ્યું કે, પ્રવર્તમાન પરિસ્થિતિ અંગે ઈરાની સમકક્ષ સાથે મહત્વની ચર્ચા કરવામાં આવી છે.
ખામેનેઈના નિધન પર ભારતે વ્યક્ત કર્યો શોક
ઈરાનના સુપ્રીમ લીડર આયાતુલ્લા અલી ખામેનેઈના નિધન બાદ ભારત સરકારે સત્તાવાર રીતે શોક વ્યક્ત કર્યો છે. ભારતના વિદેશ સચિવ વિક્રમ મિસ્રીએ નવી દિલ્હીમાં ઈરાની દૂતાવાસની મુલાકાત લીધી હતી અને શોક પુસ્તિકામાં હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. નોંધનીય છે કે, ખામેનેઈનું નિધન અમેરિકા-ઈઝરાયેલના સંયુક્ત એરસ્ટ્રાઈકમાં થયું હોવાનું કહેવાય છે, જેના કારણે આ વિસ્તારમાં સુરક્ષા અને સ્થિરતા સામે મોટો પ્રશ્ન ઊભો થયો છે. ભારતની આ પહેલ દર્શાવે છે કે તે ઈરાન સાથેના તેના ઐતિહાસિક સંબંધોને મહત્વ આપી રહ્યું છે.
ભારત માટે ચિંતાના મુખ્ય કારણો: અર્થતંત્ર અને ઊર્જા સુરક્ષા
ભારત માટે મધ્ય પૂર્વમાં શાંતિ જળવાઈ રહેવી અત્યંત આવશ્યક છે. આ વિસ્તારમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની સીધી અસર ભારતીય અર્થતંત્ર પર પડી શકે છે:
ક્રૂડ ઓઈલ અને ગેસના ભાવ: ઈરાની સેના દ્વારા હોર્મુઝની સામુદ્રધુની (Strait of Hormuz) બંધ કરવામાં આવતા આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલના ભાવમાં ઉછાળો આવ્યો છે. ભારત તેની જરૂરિયાતનું 85% તેલ આયાત કરે છે, તેથી ભાવવધારો ભારત માટે મોંઘવારીનો પડકાર લાવી શકે છે.
વેપાર માર્ગો પર જોખમ: મધ્ય પૂર્વના જળમાર્ગો ભારતની સપ્લાય ચેઈન માટે લાઈફલાઈન સમાન છે. મર્ચન્ટ શિપિંગ (વ્યાપારી જહાજો) પરના હુમલાઓથી ભારતનો વિદેશી વેપાર ખોરવાઈ શકે છે.
પ્રવાસી ભારતીયોની સુરક્ષા: પશ્ચિમ એશિયામાં લગભગ એક કરોડ જેટલા ભારતીયો વસે છે. જો યુદ્ધ વધુ વકરે, તો તેમની સુરક્ષા અને રોજગારી ભારત સરકાર માટે સૌથી મોટી ચિંતાનો વિષય બની જશે.
Had a telecon with Iranian FM Seyed Abbas Araghchi this afternoon. @araghchi
— Dr. S. Jaishankar (@DrSJaishankar) March 5, 2026
શાંતિ અને કૂટનીતિ પર ભારતનો ભાર
વિદેશ મંત્રાલયે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે ભારત હિંસાના પક્ષમાં નથી. ભારતે ઈરાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંઘર્ષને તાત્કાલિક રોકવા માટે ‘વાતચીત અને કૂટનીતિ’ (Dialogue and Diplomacy) ના માર્ગને અપનાવવા અપીલ કરી છે. ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયના નિવેદન મુજબ, આ ક્ષેત્રમાં પહેલા જ અનેક લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા છે, જે દુઃખદ છે. ભારત ઈચ્છે છે કે તમામ પક્ષો સંયમ રાખે જેથી વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને માનવતાને વધુ નુકસાન ન થાય.
Foreign Secretary Shri Vikram Misri visited the Embassy of the Islamic Republic of Iran and signed the condolence book, on behalf of the people and the Government of India, on the demise of Supreme Leader Ayatollah Syed Ali Khamenei. pic.twitter.com/lOODHeI5fm
— Randhir Jaiswal (@MEAIndia) March 5, 2026
નિષ્ણાતો માને છે કે ભારત આ મામલે મધ્યસ્થી અથવા સમતોલ ભૂમિકા ભજવવા માંગે છે, જેથી તેના વ્યાપારી અને વ્યૂહાત્મક હિતો સુરક્ષિત રહે. હવે જોવાનું એ રહેશે કે આગામી દિવસોમાં આંતરરાષ્ટ્રીય દબાણ હેઠળ આ વિસ્તારમાં શાંતિ સ્થપાય છે કે તણાવ હજુ વધે છે.
