લંડનના હવામાનમાં વિચિત્ર ફેરફારના સંકેત! એક તરફ સુપર અલ નીનોની ગરમી, તો બીજી તરફ આર્કટિક જેવી ઠંડીનો ખતરો
દુનિયાના હવામાનમાં જોવા મળી રહેલા અસામાન્ય ફેરફારો વચ્ચે બ્રિટનની રાજધાની લંડનને આ શિયાળામાં કડકડતી ઠંડીનો સામનો કરવો પડી શકે છે. બીજી તરફ, સુપર અલ નીનોની સંભવિત અસરને કારણે વિશ્વના અનેક વિસ્તારોમાં અતિશય ગરમી પડવાની ચિંતા વધી રહી છે. વૈજ્ઞાનિકો માટે આ બંને પરિસ્થિતિઓ મહત્વપૂર્ણ બની છે. જોકે, લંડનમાં ભારે હિમવર્ષા થશે કે નહીં તે અંગે હજુ ચોક્કસ આગાહી થઈ નથી.
શું છે સુપર અલ નીનો અને શા માટે વધી રહી છે ચિંતા?
અલ નીનો પ્રશાંત મહાસાગરમાં સર્જાતી કુદરતી આબોહવાકીય ઘટના છે. આ દરમિયાન વિષુવવૃત્ત નજીકના પ્રશાંત મહાસાગરના મધ્ય અને પૂર્વીય ભાગનું પાણી સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ બને છે. તેના કારણે દુનિયાના વિવિધ વિસ્તારોમાં તાપમાન, વરસાદ અને પવનની દિશામાં ફેરફાર થઈ શકે છે.
જો અલ નીનો વધુ તીવ્ર બને, તો તેની અસર અનેક દેશોમાં જોવા મળી શકે છે. ક્યાંક લાંબા સમય સુધી ગરમી અને દુષ્કાળની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે, તો ક્યાંક ભારે વરસાદ અને પૂરનું જોખમ વધી શકે છે. વૈશ્વિક તાપમાન પહેલેથી જ વધતું હોવાથી આવી ઘટના ગરમીની ગંભીરતા વધારે તેવી શક્યતા છે.
કેટલાક અંદાજોમાં ગરમી સંબંધિત વધારાના મૃત્યુનો આંકડો ચાર લાખથી વધુ થઈ શકે તેવી ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જોકે, આ આંકડો સંભવિત જોખમ પર આધારિત અંદાજ છે, આગામી સમયમાં ચોક્કસ આટલા લોકોનાં મૃત્યુ થશે તેવી પુષ્ટિ થયેલી આગાહી નથી.
લંડનમાં કડકડતી ઠંડી કેવી રીતે પડી શકે?
એક તરફ ગરમીની ચર્ચા છે, તો બીજી તરફ લંડનમાં ઠંડી વધવાની શક્યતા પાછળ ‘પોલર વોર્ટેક્સ’ નામની વાતાવરણીય પ્રક્રિયા જવાબદાર બની શકે છે.
પોલર વોર્ટેક્સ એટલે ઉત્તર ધ્રુવની ઉપરના વાતાવરણમાં ફરતા ઠંડા હવાના વિશાળ પ્રવાહની વ્યવસ્થા. સામાન્ય રીતે તે ઠંડી હવાને ધ્રુવીય વિસ્તારમાં જાળવી રાખવામાં ભૂમિકા ભજવે છે. પરંતુ જ્યારે આ વ્યવસ્થા નબળી પડે અથવા તેમાં મોટો ફેરફાર થાય, ત્યારે ઠંડી હવા દક્ષિણ તરફ ખસી શકે છે.
આવી સ્થિતિમાં બ્રિટનના કેટલાક વિસ્તારોમાં તાપમાન ઘટી શકે છે. પરિસ્થિતિ અનુકૂળ બને તો હિમવર્ષા, હિમવર્ષા પછી રસ્તાઓ પર બરફ જામી જવો અને તીવ્ર ઠંડીનો અનુભવ પણ થઈ શકે છે.
સમતાપમંડળમાં અચાનક તાપમાન વધવાની ઘટનાને ‘સડન સ્ટ્રેટોસ્ફેરિક વોર્મિંગ’ કહેવામાં આવે છે. આ ઘટના પોલર વોર્ટેક્સને નબળો પાડવામાં અથવા તેની રચનાને ખોરવવામાં અસર કરી શકે છે.
શું 2018 જેવી ઠંડી ફરી પડશે?
વર્ષ 2018માં બ્રિટનના કેટલાક વિસ્તારોમાં ‘બીસ્ટ ફ્રોમ ધ ઈસ્ટ’ તરીકે ઓળખાયેલી ઠંડીની લહેરે જનજીવનને અસર કરી હતી. તે દરમિયાન અનેક વિસ્તારોમાં ભારે હિમવર્ષા અને તાપમાનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો.
આગામી શિયાળામાં આવી સ્થિતિ સર્જાવાની શક્યતા અંગે ચર્ચા થઈ રહી છે, પરંતુ લંડનમાં ફરી આવું જ હવામાન રહેશે એવું અત્યારે કહેવું યોગ્ય નથી. પોલર વોર્ટેક્સમાં ફેરફાર થાય એટલે દરેક વખતે યુરોપમાં ભારે હિમવર્ષા થાય જ એવું નથી. જેટ સ્ટ્રીમ, હવાના દબાણ અને એટલાન્ટિક મહાસાગર પરની વાતાવરણીય પરિસ્થિતિઓ પણ મહત્વની છે.
સામાન્ય લોકો માટે શું છે ચેતવણી?
અતિશય ગરમી અને કડકડતી ઠંડી બંને સ્વાસ્થ્ય માટે જોખમી બની શકે છે. ગરમીમાં વૃદ્ધો, બાળકો અને પહેલેથી બીમાર લોકોમાં ડિહાઇડ્રેશન તથા હીટસ્ટ્રોકનું જોખમ વધી શકે છે. જ્યારે તીવ્ર ઠંડીમાં હૃદય અને શ્વસન સંબંધિત સમસ્યાઓ ધરાવતા લોકોને વિશેષ સાવચેતી રાખવાની જરૂર પડે છે.
આ સમગ્ર પરિસ્થિતિ દર્શાવે છે કે હવામાનની આગાહી કરતી વખતે માત્ર એક જ પરિબળ પર આધાર રાખી શકાય નહીં. અલ નીનો, પોલર વોર્ટેક્સ અને વૈશ્વિક તાપમાન વચ્ચેના સંબંધો જટિલ છે. તેથી આગામી મહિનાઓમાં હવામાન વિભાગની નવી આગાહીઓ પર નજર રાખવી જરૂરી છે.
હાલમાં લંડનમાં આર્કટિક જેવી ઠંડી પડવાની શક્યતા ચર્ચામાં છે, પરંતુ તેને નિશ્ચિત આગાહી માનવી યોગ્ય નથી. હવામાનના બદલાતા સંકેતોને સમજવા અને સમયસર સાવચેતી રાખવી એ જ સૌથી મહત્વપૂર્ણ બાબત છે.
