મંત્રાલયની જગ્યાની સમસ્યાનો અંત! 1,601 કરોડમાં ખરીદી ભવ્ય એર ઈન્ડિયા બિલ્ડિંગ, જુઓ સરકારનો પ્લાન
મહારાષ્ટ્ર સરકાર દ્વારા મુંબઈની આઈકોનિક ‘એર ઈન્ડિયા બિલ્ડિંગ’ ખરીદવાનો નિર્ણય રાજ્યના વહીવટી ઈતિહાસમાં એક મહત્વપૂર્ણ સીમાચિહ્ન સાબિત થયો છે. 1,601 કરોડ રૂપિયાના તોતિંગ સોદા સાથે, સરકારે આ ભવ્ય ઈમારતને ‘એર ઈન્ડિયા એસેટ્સ હોલ્ડિંગ લિમિટેડ’ (AIAHL) પાસેથી હસ્તગત કરી લીધી છે. આ નિર્ણય માત્ર એક મિલકતની ખરીદી નથી, પરંતુ મુંબઈમાં સરકારી કચેરીઓની જગ્યાની વર્ષો જૂની સમસ્યાનો કાયમી ઉકેલ શોધવાનો એક પ્રયાસ છે.
વહીવટી કાર્યક્ષમતા અને જગ્યાની જરૂરિયાત
મહારાષ્ટ્રના વહીવટી મુખ્યાલય ‘મંત્રાલય’ અને તેની એનેક્સ બિલ્ડિંગમાં છેલ્લા ઘણા સમયથી જગ્યાની ભારે અછત વર્તાઈ રહી હતી. આ સમસ્યા ત્યારે વધુ ગંભીર બની જ્યારે 2012માં મંત્રાલય પરિસરમાં એક ભયાનક આગ લાગી હતી. તે દુર્ઘટના બાદ અનેક મહત્વના વિભાગોને મંત્રાલયમાંથી બહાર ખસેડવાની ફરજ પડી હતી. ત્યારથી, સરકારની ઘણી કચેરીઓ મુંબઈના વિવિધ વિસ્તારોમાં ભાડાની જગ્યાએથી ચાલી રહી છે, જેના કારણે સરકારને તો કરોડોનું ભાડું ચૂકવવું પડે છે જ, સાથે સાથે વહીવટી તાલમેલ સાધવામાં પણ મુશ્કેલીઓ પડે છે.
આ નવી ખરીદી સાથે સરકારને મંત્રાલયની સાવ નજીક આશરે 46,470 ચોરસ મીટર જેટલી વિશાળ ઓફિસ સ્પેસ મળી છે. આ જગ્યાના કારણે દૂર-દૂર પથરાયેલી સરકારી કચેરીઓ એક છત નીચે કે નજીક આવી શકશે, જેનાથી સરકારી કામકાજમાં ગતિ અને પારદર્શિતા આવશે.
એક વર્ષમાં તૈયાર થશે નવી ઓફિસ
આ બિલ્ડિંગના અંદરની બાજુના રિનોવેશન અને મરામતની જવાબદારી જાહેર બાંધકામ વિભાગ (PWD) ને સોંપવામાં આવી છે. સરકારનું લક્ષ્ય છે કે આગામી એક વર્ષની અંદર આ બિલ્ડિંગને સરકારી ઉપયોગ માટે સંપૂર્ણપણે તૈયાર કરી દેવામાં આવે. જ્યારે આ બિલ્ડિંગ કાર્યરત થશે, ત્યારે વહીવટી કામગીરીનું કેન્દ્ર બિંદુ વધુ સુદ્રઢ બનશે. કેન્દ્ર સરકારે 2024માં આ વેચાણને મંજૂરી આપી હતી અને ત્યારબાદ નવેમ્બર 2025માં મહારાષ્ટ્ર કેબિનેટે આ ઐતિહાસિક ખરીદી પર મહોર મારી હતી.
લાંબી પ્રક્રિયા અને હરીફાઈ
એર ઈન્ડિયાએ 2018માં પોતાનું મુખ્યાલય નવી દિલ્હી ખસેડ્યા બાદ, પોતાની ‘એસેટ મોનેટાઈઝેશન’ યોજના હેઠળ આ પ્રતિષ્ઠિત પ્રોપર્ટી વેચવાનો નિર્ણય લીધો હતો. શરૂઆતમાં એર ઈન્ડિયાએ આ માટે 2,000 કરોડ રૂપિયાની માંગ કરી હતી. આ ખરીદીની રેસમાં અનેક મોટી સંસ્થાઓ જોડાયેલી હતી. મહારાષ્ટ્ર સરકારે શરૂઆતમાં 1,400 કરોડ રૂપિયાનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો હતો. અન્ય દાવેદારોમાં ‘જવાહરલાલ નેહરુ પોર્ટ ઓથોરિટી’ (જેણે 1,375 કરોડની બોલી લગાવી હતી) અને ‘ભારતીય જીવન વીમા નિગમ – LIC’ (જેણે 1,200 કરોડની બોલી લગાવી હતી) જેવી દિગ્ગજ સંસ્થાઓ સામેલ હતી.
દેવેન્દ્ર ફડણવીસના પ્રયાસો અને આખરી સોદો
આ સોદામાં રાજ્ય સરકારના પ્રયાસો ખૂબ મહત્વના રહ્યા છે. 2022માં તત્કાલીન નાયબ મુખ્યમંત્રી દેવેન્દ્ર ફડણવીસે કેન્દ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રી જ્યોતિરાદિત્ય સિંધિયા સાથે મુલાકાત કરી હતી અને આ ઈમારતની ખરીદીમાં મહારાષ્ટ્ર સરકારને અગ્રતા આપવા વિનંતી કરી હતી. એકનાથ શિંદેના નેતૃત્વવાળી સરકાર સત્તામાં આવ્યા બાદ, સરકારે પોતાના પ્રસ્તાવની રકમ વધારીને 1,601 કરોડ રૂપિયા કરી હતી.
આ ઉપરાંત, સરકારે લગભગ 300 કરોડ રૂપિયાની બાકી નીકળતી રકમ માફ કરવાનો પણ નિર્ણય લીધો હતો. આ રકમ મુખ્યત્વે લીઝ પર આપવામાં આવેલી જમીનમાંથી મળવાપાત્ર ‘અનરિયલાઈઝ્ડ ઈન્કમ’ (હજુ સુધી ન મળેલી આવક) અને તેના પરના વ્યાજ સાથે જોડાયેલી હતી. સરકારના આ નિર્ણયથી સોદો સરળ બન્યો અને અંતે મહારાષ્ટ્ર સરકાર આ આઈકોનિક ઈમારતની માલિક બની.
