બાંગ્લાદેશ: BNP ના વિજય બાદ સૈન્ય માળખું બદલાયું, મેજર જનરલ હફીઝુર રહેમાનને સોંપાઈ મહત્વની જવાબદારી.
બાંગ્લાદેશના રાજકીય ઈતિહાસમાં ૧૭ ફેબ્રુઆરી ૨૦૨૬નો દિવસ એક સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થયો, જ્યારે બાંગ્લાદેશ રાષ્ટ્રવાદી પક્ષ (BNP) ના નેતા તારિક રહેમાને વડાપ્રધાન તરીકે શપથ લીધા. આ સત્તા પરિવર્તનના માત્ર એક અઠવાડિયાની અંદર જ બાંગ્લાદેશ સેનામાં એવા ફેરફારો કરવામાં આવ્યા છે જે સીધો સંકેત આપે છે કે નવી સરકાર વહીવટી અને સૈન્ય માળખાને પોતાના દૃષ્ટિકોણથી ફરીથી ગોઠવવા માંગે છે.
સેનામાં ટોચના પદો પર નવી નિમણૂકો
ઢાકા ટ્રિબ્યુનના અહેવાલ મુજબ, બાંગ્લાદેશ આર્મી હેડક્વાર્ટરમાં સૌથી મોટો ફેરફાર ચીફ ઓફ જનરલ સ્ટાફ (CGS) ના પદ પર કરવામાં આવ્યો છે. લેફ્ટનન્ટ જનરલ એમ. મૈનુર રહેમાનને નવા સીજીએસ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યા છે. મૈનુર રહેમાન અગાઉ આર્મી ટ્રેનિંગ અને ડોક્ટ્રીન કમાન્ડમાં જનરલ ઓફિસર કમાન્ડિંગ (GOC) તરીકે સેવા આપી ચુક્યા છે અને તેઓ રણનીતિક બાબતોમાં ખૂબ જ કુશળ માનવામાં આવે છે.
ભારતમાંથી સુરક્ષા સલાહકારની ઘરવાપસી
આ ફેરબદલમાં સૌથી વધુ ચર્ચા જે મુદ્દાની થઈ રહી છે તે છે ભારતમાં બાંગ્લાદેશ હાઈ કમિશનના સુરક્ષા સલાહકાર બ્રિગેડિયર જનરલ મોહમ્મદ હફીઝુર રહેમાનની પરત બોલાવણી. તેમને ભારતમાંથી પરત બોલાવીને મેજર જનરલના રેન્ક સાથે પાયદળ વિભાગ (Infantry Division) ના GOC તરીકે મહત્વની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે. રાજકીય વિશ્લેષકો આ પગલાને ભારત સાથેના સંબંધોને ફરીથી સંતુલિત કરવાના પ્રયાસ તરીકે જોઈ રહ્યા છે.
ભારતનું વલણ: સહયોગની અપેક્ષા
ભારત માટે બાંગ્લાદેશમાં સ્થિરતા અત્યંત આવશ્યક છે. રવિવારે (૨૨ ફેબ્રુઆરી) ઢાકામાં ભારતીય હાઈ કમિશનર પ્રણય વર્માએ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ભારત બાંગ્લાદેશની નવી સરકાર સાથે આગળ વધવા માટે આતુર છે. નોંધનીય છે કે ડૉ. મોહમ્મદ યુનુસની વચગાળાની સરકાર દરમિયાન બંને દેશોના સંબંધોમાં જે મડાગાંઠ સર્જાઈ હતી, તેને ઉકેલવા માટે ભારત હવે ‘રી-એન્ગેજમેન્ટ’ એટલે કે ફરીથી જોડાણ કરવાની દિશામાં કામ કરી રહ્યું છે.
પૃષ્ઠભૂમિ: ૧૯૭૧ પછીનો સૌથી મુશ્કેલ તબક્કો
તારિક રહેમાનના સત્તામાં આવતા પહેલા, બાંગ્લાદેશ ૧૮ મહિના સુધી અનિશ્ચિતતાના દોરમાંથી પસાર થયું હતું. શેખ હસીનાના પતન બાદ મોહમ્મદ યુનુસના નેતૃત્વમાં વચગાળાની સરકાર હતી, જે દરમિયાન ભારત-બાંગ્લાદેશ સંબંધો ૧૯૭૧ પછીના સૌથી નીચલા સ્તરે પહોંચી ગયા હોવાનું નિષ્ણાતો માનતા હતા. જોકે, ચૂંટણીમાં BNP એ બે તૃતીયાંશ બહુમતી મેળવ્યા બાદ હવે એક સ્થિર સરકારની રચના થઈ છે, જેનાથી દક્ષિણ એશિયાના પ્રાદેશિક સંતુલનમાં ફેરફાર થવાની સંભાવના છે.
શું બદલાશે?
સૈન્યમાં આ ફેરફારો માત્ર વહીવટી નથી, પરંતુ વ્યૂહાત્મક પણ છે. નવા CGS અને ભારતમાંથી પરત ફરેલા અધિકારીઓની નિમણૂક એ દર્શાવે છે કે નવી સરકાર રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા અને સરહદી સુરક્ષાના મામલે નવી નીતિઓ અપનાવી શકે છે. ભારત સરકાર આ તમામ ગતિવિધિઓ પર ચાંપતી નજર રાખી રહી છે, કારણ કે બાંગ્લાદેશ સાથેની ૪૦૦૦ કિલોમીટરથી વધુ લાંબી સરહદ ભારત માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ છે.
બાંગ્લાદેશમાં સત્તા પરિવર્તન બાદ સેનામાં થયેલા આ ફેરફારો ભવિષ્યના રાજદ્વારી સંબંધોનો પાયો નાખશે. ભારત હવે આતુરતાથી જોઈ રહ્યું છે કે તારિક રહેમાનની સરકાર નવી દિલ્હી સાથેના સંબંધોને કઈ દિશામાં લઈ જાય છે.
