NASA Artemis II Update: ચંદ્ર પર માણસો મોકલવાનું મિશન અટક્યું! લોન્ચ પેડ પરથી રોકેટને વર્કશોપમાં કેમ લાવવું પડ્યું?
નાસા (NASA) ના સૌથી મહત્વાકાંક્ષી ચંદ્ર મિશન ‘આર્ટેમિસ II’ (Artemis II) ને લઈને વિજ્ઞાન જગતમાંથી એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. નાસાએ તેના શક્તિશાળી સ્પેસ લોન્ચ સિસ્ટમ (SLS) રોકેટ અને ઓરિઅન (Orion) સ્પેસક્રાફ્ટને લોન્ચ પેડ પરથી પાછા ખેંચવાનો (Roll Back) નિર્ણય લીધો છે. વર્ષોની રાહ જોયા બાદ માનવ રહિત ઉડાન બાદ હવે જ્યારે માણસોને ચંદ્રની ભ્રમણકક્ષામાં મોકલવાની તૈયારી ચાલી રહી હતી, ત્યારે ટેકનિકલ ખામીને કારણે આ વિલંબ થયો છે. આ નિર્ણયને કારણે આર્ટેમિસ II મિશનના લોન્ચિંગમાં હવે મહિનાઓનો વિલંબ થઈ શકે તેમ છે, જે અવકાશ પ્રેમીઓ માટે નિરાશાજનક સમાચાર છે.
હિલિયમ લીકેજની સમસ્યા અને રોલબેકનો નિર્ણય
નાસા દ્વારા જારી કરવામાં આવેલા સત્તાવાર નિવેદન અનુસાર, રોકેટના ઉપરના ભાગમાં (Upper Stage) હિલિયમ ગેસના પ્રવાહમાં ગંભીર ખામી જોવા મળી હતી. હિલિયમ રોકેટ એન્જિનના સંચાલનમાં અને ઈંધણ પ્રણાલીમાં દબાણ જાળવી રાખવા માટે અત્યંત આવશ્યક છે. જો આ પ્રવાહમાં સામાન્ય પણ વધઘટ થાય, તો તે આખા રોકેટ માટે જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે. ૨૧ ફેબ્રુઆરીના રોજ નાસાના મેનેજરોએ પરિસ્થિતિની સમીક્ષા કરી અને સ્પેસ કોસ્ટ પર આવનારા ભારે પવનના જોખમને ધ્યાનમાં રાખીને રોકેટને સુરક્ષિત જગ્યાએ ખસેડવાનું નક્કી કર્યું.
હવે આ વિશાળકાય રોકેટને ફ્લોરિડાના કેનેડી સ્પેસ સેન્ટર ખાતે આવેલા વિહિકલ એસેમ્બલી બિલ્ડિંગ (VAB) માં પાછું લાવવામાં આવશે. નાસાના એન્જિનિયરોનું કહેવું છે કે લોન્ચ પેડ પર આ સમસ્યાનું મૂળ કારણ શોધવું અને તેનું સમારકામ કરવું શક્ય નથી, તેથી તેને વર્કશોપમાં પાછું લઈ જવું અનિવાર્ય છે. આ પ્રક્રિયામાં રોકેટને લોન્ચ પેડ પરથી હટાવવામાં અને ફરીથી તપાસવામાં ઘણો સમય જશે.
આર્ટેમિસ II મિશનનું મહત્વ: પચાસ વર્ષ પછી માનવ ચંદ્રની નજીક
આર્ટેમિસ II મિશન માત્ર નાસા માટે જ નહીં પણ માનવજાત માટે પણ ઐતિહાસિક છે. ૧૯૭૨માં એપોલો મિશન સમાપ્ત થયા પછી આ પ્રથમ વખત હશે જ્યારે કોઈ અવકાશયાન ચાર અવકાશયાત્રીઓને લઈને ચંદ્રની આસપાસ ભ્રમણકક્ષામાં જશે. જોકે આ મિશનમાં અવકાશયાત્રીઓ ચંદ્ર પર ઉતરવાના નથી, પરંતુ તેઓ તેની સપાટીની ખૂબ નજીક જઈને ભવિષ્યના ‘આર્ટેમિસ III’ મિશન (જેમાં માનવ ચંદ્ર પર ઉતરશે) માટેનો પાયો નાખશે.
આ મિશનમાં વપરાતું SLS રોકેટ અત્યાર સુધીનું સૌથી શક્તિશાળી રોકેટ છે. ઓરિઅન કેપ્સ્યુલ અવકાશયાત્રીઓને ઊંડા અવકાશમાં લઈ જવા અને સુરક્ષિત રીતે પૃથ્વી પર પાછા લાવવા માટે ડિઝાઈન કરવામાં આવ્યું છે. આ વિલંબ છતાં નાસાએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે સુરક્ષા સાથે કોઈ બાંધછોડ કરવામાં આવશે નહીં. ભૂતકાળમાં સ્પેસ શટલ ચેલેન્જર જેવી દુર્ઘટનાઓમાંથી બોધપાઠ લઈને નાસા હવે નાની ખામીને પણ ગંભીરતાથી લે છે, ખાસ કરીને જ્યારે માનવ જીવન દાવ પર હોય.
વિલંબની અસરો અને ભવિષ્યની યોજનાઓ
આ રોલબેકને કારણે આર્ટેમિસ પ્રોગ્રામના આખા ટાઈમલાઈન પર અસર પડશે. જો આર્ટેમિસ II મોડું થશે, તો સ્વાભાવિક રીતે ચંદ્ર પર માણસને ઉતારવાનું આર્ટેમિસ III મિશન પણ આગળ વધશે. નાસા માટે અત્યારે સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે હિલિયમ લીકેજની સમસ્યા હાર્ડવેરની ખામી છે કે સોફ્ટવેરની? જો કોઈ પાર્ટ બદલવાની જરૂર પડશે, તો તે માટે સપ્લાય ચેન અને ટેસ્ટિંગમાં વધુ સમય જશે.
વૈશ્વિક સ્તરે ચીન પણ પોતાના ચંદ્ર મિશન પર તેજ ગતિએ કામ કરી રહ્યું છે, ત્યારે નાસા પર દબાણ વધ્યું છે. જોકે, અવકાશ વિજ્ઞાનમાં ઉતાવળ હંમેશા જોખમી હોય છે. કેનેડી સ્પેસ સેન્ટરમાં અત્યારે એન્જિનિયરોની ટીમ ચોવીસ કલાક કામ કરી રહી છે જેથી સમસ્યાનું નિરાકરણ જલ્દી આવે. આગામી થોડા અઠવાડિયામાં નાસા મિશનની નવી લોન્ચ ડેટ જાહેર કરી શકે છે. અત્યારે તો આખું વિશ્વ આ શક્તિશાળી રોકેટના ફરીથી લોન્ચ પેડ પર આવવાની રાહ જોઈ રહ્યું છે.
